ତସ୍ଯାଂ ଚଲତ୍ଯାଂ ମକରାଲଯାମୀ ଉଦ୍ଵୃତ୍ତଵେଲା ଦିତିଜାଦ୍ଯ ଜାତାଃ
ମକରମାନଙ୍କର ନିବାସ ସମୁଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏ, ଦିତିର ସନ୍ତାନମାନେ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗ ସହ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି।
ଧର୍ମଂ ସତ୍ଯଂ ଚ ପଥ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵୋତ୍ସାହସମୀରିତମ୍
ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଏବଂ ଯାହା ଉଚିତ, ସେସବୁ କଥା ସମସ୍ତ ଉତ୍ସାହରେ କହାଯାଏ।
କିଂ ଵା ଵାଚ୍ଯଂ ମୁରାରେର୍ନିଜହିତମଥଵା ତଦ୍ଧିତଂ ଵା ପ୍ରଯୁଢଞ୍ଜେ ତଥ୍ଯଂ ପଥ୍ଯଂପ୍ରିଯଭୋମମ ଵଦଶୁଭଦନ୍ତତ୍କରିଷ୍ଯେ ନ ଚାନ୍ଯତ୍
ମୁରାରିଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଯାହା କହିବା ଉଚିତ, ସେଠି ସତ୍ୟ, ଉପଯୁକ୍ତ ଏବଂ ମୋତେ ପ୍ରିୟ ଯାହା, ତାହା କହ। ମୁଁ ସେଇ କଥା ମାନିବି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ନାରଦ ପ୍ରାହ ଭୂତଭଵ୍ଯଵିଦୀଶ୍ଵରଃ
ଭବିଷ୍ୟତ, ଅତୀତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଜାଣିଥିବା ନାରଦ ବିଚାର କରି କହିଲେ।
ଶ୍ରୁତିପ୍ରମାଣଂ ମଖଭୋଜିନୋ ବହିଃ ସୁରାସ୍ତଦର୍ଥଂ ହରିର୍ ଅଭ୍ଯୁପୈତି
ଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁମାନେ ଭୋଗ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଏକ ମାନ୍ୟତା ଅଟୁଟ ରହିଛି; ଏହି କାରଣରେ ହରି ଆସନ୍ତି।
କାର୍ଯଂ ନ ଦେଯଂ ହି ଵିଭୋ ତୃଣାଗ୍ରଂ ଯଦଧ୍ଵରେ ଭୂକନକାଦିକଂ ଵା
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯଜ୍ଞରେ କିଛି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ମାଟିର ଏକ ତୁଳି ଘାସ କିମ୍ବା ସୁନା ଅଣୁ କିଛି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଯସ୍ଯୋଦରେ ଭୂର୍ଭୁଵନାକପାଲରସାତଲେଶା ନିଵସନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ
ଯାହାଙ୍କ ଉଦରରେ ପୃଥିବୀ, ଜଗତର ରକ୍ଷକମାନେ ଏବଂ ପାତାଳ ସବୁ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି।
ସମାଗତେ ଽପ୍ଯଯର୍ଥିନି ହୀନଵୃତ୍ତେ ଜନାର୍ଦନେ ଲୋକପତୌ କଥଂ ତୁ
ଲୋକନାଥ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଯଦି ନିମ୍ନ ରୂପ ଧରି ଅପେକ୍ଷା କରି କିଛି ଛୋଟ ଜିନିଷ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ଏହା କିପରି ହେବ?
ଦୃଶ୍ଯତେ ହି ତଥା ତଚ୍ଚ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମ
ଏହିପରି ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ସତ୍ୟ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵାକ୍କାଯମନସାନୀହ ଯୋନ୍ଯନ୍ତରଗତାନ୍ଯପି
ଏଠି କଥା, କାମ କିମ୍ବା ଚିନ୍ତା ଯେଉଁଗୁଡିକ ମନ, ଦେହ ଓ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ଲୁଚିଥାଏ—
ଯା ଵୃତ୍ତା ମଲଯେ ପୂର୍ଵଂ କୋଶକାରସୁତସ୍ଯ ତୁ
ମଲୟ ପର୍ବତରେ ପୂର୍ବେ ଯେଉଁ ଆଚରଣ ହୋଇଥିଲା, ତାହା କୋଶକାର ପୁଅ ସମ୍ପର୍କରେ।
କଥାଂ ପୌରାଣିକୀଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ମହାକୌତୂହଲଂ ହି ମେ
ମୋର ପୁରୁଣା, ପୁଣ୍ୟମୟ ଏହି କଥା ବିଷୟରେ ବହୁତ ଆଗ୍ରହ ଅଛି।
ପୂର୍ଵାଭ୍ଯାସନିବଦ୍ଧାଂ ହି ସତ୍ଯାଂ ଭୃଗୁକୁଲୋଦ୍ଵହ
ହେ ଭୃଗୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ପୂର୍ବ ଅଭ୍ୟାସରେ ବନ୍ଧା ଏବଂ ସତ୍ୟ।
କୋଶକାର ଇତି ଖ୍ଯାତ ଆସୀଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତପୋରତଃ
ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିବା, କୋଶକାର ନାମରେ ପରିଚିତ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ।
ସତୀ ଵାତ୍ସ୍ଯାଯନସୁତା ଧର୍ମଶୀଲା ପତିଵ୍ରତା
ତାଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ, ବାତ୍ସ୍ୟାୟନଙ୍କ ଝିଅ, ଧର୍ମପରାୟଣ ଏବଂ ପତିବ୍ରତା ଥିଲେ।
ମୂକଵନ୍ନାଲପତି ସ ନ ଚ ପଶ୍ଯତି ଚାନ୍ଧଵତ୍
ସେ ମୁକ ମାନେ କଥା କହିଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ଧ ମାନେ ଦେଖିଥିବା ପରି ଦେଖନ୍ତି।
ମନ୍ଯମାନା ଗୃହଦ୍ଵାରି ଷଷ୍ଠେ ଽହନି ସମୁତ୍ସୃଜତ୍
ଏଭଳି ଭାବି, ଛଅ ଦିନରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଘରର ଦ୍ୱାରରେ ଛାଡିଦେଲେ।
ସ୍ଵଂ ଶିଶୁଂ କୃଶମାଦାଯ ସୂର୍ପାକ୍ଷୀ ନାମ ନାମତଃ
ସୂର୍ପାକ୍ଷୀ ନାମକ ଜଣେ ନାରୀ, ନିଜ ଦୁର୍ବଳ ଶିଶୁକୁ ନେଇଲେ।
ତମାଦାଯ ଜଗାମାଥ ଭୋକ୍ତୁଂ ଶାଲୋଦରେ ଗିରୌ
ସେ ଶିଶୁକୁ ନେଇ, ଶାଳୋଦର ପାହାଡ଼କୁ ଖାଇବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ନେତ୍ରହୀନଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ କିମାନୀତସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରିଯେ
ଯିଏ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ, ସେ କହିଲେ: 'ପ୍ରିୟେ, କଣ ଆଣିଛୁ?'
କୋଶକାରଦ୍ଵିଜଗୃହେ ତସ୍ଯାନୀତଃ ପ୍ରଭୋ ସୁତଃ
'ପିଣ୍ଡିକାରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପୁଅକୁ ଆଣିଛି, ପ୍ରଭୁ।'
ମହାଜ୍ଞାନୀ ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଽସୌ ତତଃ ଶପ୍ସ୍ଯତି କୋପିତଃ
'ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅତି ଜ୍ଞାନୀ; କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଶାପ ଦେବେ।'
ଅନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍ ପୁତ୍ରଂ ଶୀଘ୍ରମାନଯ ସୁନ୍ଦରି
'ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ୟ କାହାରି ଶିଶୁକୁ ଆଣ।'
ସମାଜଗାମ ତ୍ଵରିତା ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ଵିହାଯସମ୍
ସେ ତୁରନ୍ତ ଆସିଲେ, ଆକାଶକୁ ଝାପି ଚାଲିଗଲେ।
ରୁରୋଦ ସୁସ୍ଵରଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯାଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାନନେ
ସେ ମନୋହର ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆଙ୍ଗୁଠି ମୁହଁରେ ରଖି।
ପଶ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଶବ୍ଦସ୍ତନଯସ୍ତଵ
'ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜେ ଦେଖ; ତୁମର ପୁଅ ଶବ୍ଦ କରୁଛି।'
ସ ଚାପି ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସମପଶ୍ଯତ ତଂ ଶିଶୁମ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାହା ଶିଶୁକୁ ଦେଖିଲେ।
ତତୋ ଵିହସ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚ କୋଶକାରୋ ନିଜାଂ ପ୍ରିଯାମ୍
ତାପରେ, ପିଣ୍ଡିକାରି ହସି ନିଜ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ କହିଲେ:
କୋ ଽପ୍ଯଟସ୍ମାକଂ ଛଲଯିତୁଂ ସୁରୂପୀ ଭୁଵି ସଂସ୍ଥିତଃ
'କେହି ଦେଖାରେ ସୁନ୍ଦର ଲୋକ ଏଠାରେ ଆମକୁ ଠକାଇବା ପାଇଁ ଅଛନ୍ତି।'
ବବନ୍ଧୋଲ୍ଲିଖ୍ଯ ଵସୁଧାଂ ସକୁଶେନାଥ ପାଣିନା
ସେ ପବିତ୍ର କୁଶ ଓ ହାତରେ ଭୂମିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି, ଶିଶୁକୁ ବାନ୍ଧିଲେ।