ନୀଲଵସ୍ତ୍ରାଲିସଦୃଶୀ ଯା ଚୁର୍ଥୀ ଵୃଷସ୍ଥିତା
ଯିଏ ନୀଳ ପୋଷାକ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଚତୁର୍ଥଜଣୀ, ସେ ବୃଷ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଵିପ୍ରାଦ୍ଯାଃ ଶ୍ଵେତରୂପାଂ ତାଂ କଥଯନ୍ତି ସରସ୍ଵତୀମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସେଇ ଧଳା ରୂପ ଥିବା ଜଣୀଙ୍କୁ ସରସ୍ବତୀ ବୋଲି କହନ୍ତି।
କ୍ଷତ୍ରିଯା ରକ୍ତଵର୍ଣାଂ ତାଂ ଜଯଶ୍ରୀମିତି ଶଂସିରେ
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସେଇ ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଥିବା ଜଣୀଙ୍କୁ ଜୟଶ୍ରୀ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଵୈଶ୍ଯାସ୍ତାଂ ପୀତଵସନାଂ କନକାଙ୍ଗୀଂ ସଦୈଵ ହି
ବୈଶ୍ୟମାନେ ସେଇ ହଳଦିଆ ପୋଷାକ ଓ ସୁନା ଦେହ ଥିବା ଜଣୀଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜନ୍ତି।
ଶୂଦ୍ରାସ୍ତାଂ ନୀଲଵର୍ଣାଙ୍ଗୀଂ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ଚ ସୁଭକ୍ତିତଃ
ଶୂଦ୍ରମାନେ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ନୀଳ ଦେହ ଥିବା ଜଣୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ଏଵଂ ଵିଭକ୍ତାସ୍ତା ନାର୍ଯସ୍ତେନ ଦେଵେନ ଚକ୍ରିଣା
ଏଭଳି ଭାବରେ ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବତା ସେମାନଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ।
ଇତିହାସପୁରାଣାନି ଵେଦାଃ ସାଙ୍ଗାସ୍ତଥୋକ୍ତଯଃ
ଇତିହାସ, ପୁରାଣ, ବେଦ ଓ ତାହାର ଶାଖା-ଉପଶାଖା, ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମଗୁଡ଼ିକ—
ମୁକ୍ତାସୁଵର୍ଣରଜତଂ ରଥାଶ୍ଵଗଜଭୂଷଣମ୍
ମୁକ୍ତା, ସୁନା, ଚାନ୍ଦି, ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ଭୂଷଣ—
ଗୋମହିଷ୍ଯଃ ଖରୋଷ୍ଟ୍ରଂ ଚ ସୁଵର୍ଣାମ୍ବରଭୂମଯଃ
ଗାଈ, ମହିଷ, ଗଧା, ଉଠ, ସୁନା ଭୂମି ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ପୋଶାକ—
ସର୍ଵାସାମପି ଜାତୀନାଂ ଜାତିରେକା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା
ସମସ୍ତ ଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକେ ମୂଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଛି।
ଭଵନ୍ତି ସୁରୁଷାଣାଂ ଵୈ ତାନ୍ ଵିବୋଧ ଵଦାମି ତେ
ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ; ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋତେ ଏହା ବିସ୍ତାରରେ କହିବି।
ଭଵନ୍ତି ଦାଵନପତେ ମହାପଦ୍ମାଶ୍ରିତା ନରାଃ
ଦାନର ଅରଣ୍ୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ମହାପଦ୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମିଳନ୍ତି।
ସର୍ଵସାମାନ୍ଯସୁଖିନୋ ନରାଃ ପଦ୍ମାଶ୍ରିତାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ପଦ୍ମକୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଲୋକ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି।
ନ୍ଯାଯାନ୍ଯାଯଵ୍ଯଯୋପେତା ମହାନୀଲାଶ୍ରିତା ନରାଃ
ନ୍ୟାୟ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ଖର୍ଚ୍ଚ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମହାନୀଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।
ସ୍ତେଯାନୃତକଥାଯୁକ୍ତା ନରାଃ ଶଙ୍ଖଶ୍ରିତା ବଲେ
ଚୋରି ଓ ମିଥ୍ୟା କଥାରେ ଲିପ୍ତ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଶଂଖକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ହେ ବଳଶାଳୀ।
ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ତେଷାଂ ଦାନଵ ନିର୍ଣଯଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ତୋତେ ସେମାନଙ୍କର ଦାନ ବିଷୟରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କହାଯାଇଛି।
ମମାସ୍ତି ଦାଵନପତେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସାଧୁସଂମତା
ହେ ଦାନର ଅରଣ୍ୟର ନାଥ, ମୋର ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଅଛି, ଯାହା ସଜ୍ଜନମାନେ ମନ୍ୟନ୍ତି।
ନ ଚାସ୍ତି ଭଵତସ୍ତୁଲ୍ଯୋ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଽପି ବଲାଧିକଃ
ତିନି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସମାନ କିମ୍ବା ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ବଳଶାଳୀ କେହି ନାହାନ୍ତି।
ଯତ୍ତ୍ଵଯା ଯୁଧି ଵିକ୍ରମ୍ଯ ଦେଵରାଜୋ ଵିନିର୍ଜିତଃ
ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୌର୍ୟ ଦେଖାଇ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜାଙ୍କୁ ଜିତିଛ, ସେଥିରେ—
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ପରମଂ ସତ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ଽପି ବଲାଧିକମ୍
ତୁମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାହସ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ବଳ ଦେଖି—
ନାଶ୍ଚର୍ଯ ଦାନଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ହିରଣ୍ଯକଶିପୋଃ କୁଲେ
ହେ ଦାନବମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଵିଶେଷିତସ୍ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ ଦୈତେଯଃ ପ୍ରପିତାମହଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଦେଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ଦାନଵୈନ୍ଦ୍ରଂ ତଦା ବଲିମ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ସମୟରେ ଦାନବମାନଙ୍କ ରାଜା ବଳିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ଚାଥ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଯାଂ ଵିଧଵା ଇଵ ଯୋଷିତଃ
ଏବଂ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ସେଇ ମହିଳାମାନେ ବିଧବା ଭଳି ହୋଇଗଲେ।
ପ୍ରଭା ମତିଃ ଶ୍ରମା ଭୂତିର୍ଵିଦ୍ଯା ନୀତିର୍ଦଯା ତଥା
ତେଜ, ବୁଦ୍ଧି, ପରିଶ୍ରମ, ସମୃଦ୍ଧି, ଜ୍ଞାନ, ଆଚରଣ ଓ ଦୟା—
ତାଃ ସର୍ଵା ବଲିମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵ୍ଯଶ୍ରାମ୍ଯନ୍ତ ଯଥାସୁଖମ୍
ଏହି ସବୁ ଗୁଣ ବଳିଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାମତେ ଶାନ୍ତି ଓ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଲେ।
ଯଜ୍ଵା ତପସ୍ଵୀ ମୃଦୁରେଵ ସତ୍ଯଵାକ୍ ଦାତା ଵିଭର୍ତା ସ୍ଵଜନାଭିଗୋପ୍ତା
ସେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ତପସ୍ଵୀ ଥିଲେ, ମୃଦୁ ସ୍ଭାଭାବର, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଦାନଶୀଳ, ପରିବାରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଓ ସମ୍ବଳ ଦେଉଥିବା ଥିଲେ।
ସଦୋଜ୍ଜ୍ଵଲୋ ଧର୍ମରତୋ ଽଥ ଦାନ୍ତଃ କାମୋପଭୋକ୍ତା ମନୁଜୋ ଽପି ଜାତଃ
ସେ ସଦା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରୁଥିବା ଓ ମାନବ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛାସୁଖ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ।
ଜଗାମ ବ୍ରହ୍ମସଦନଂ ସହ ଦେଵୈଃ ଶଚୀପତିଃ
ଶଚୀଙ୍କ ପତି ଦେବମାନେ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ।
ଋଷିଭିଃ ସାର୍ଧମାସୀନଂ ପିତରଂ ସ୍ଵଂ ଚ କଶ୍ଯପମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଋଷିମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କର ପିତା କଶ୍ୟପ ବସିଛନ୍ତି।