ଗୁଢୋତ୍ପନ୍ନୋ ଽପଵିଦ୍ଧଶ୍ଚ ଦାଯାଦା ବାନ୍ଧଵାସ୍ତୁ ଷଟ୍
ଗୁଡ଼ରୁ ଜନ୍ମିତ କିମ୍ବା ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା, ଏହି ଛଅ ପ୍ରକାରର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଓ ଆତ୍ମୀୟ ଅଛନ୍ତି।
ଗୋତ୍ରସ୍ମ୍ଯଂ କୁଲେ ଵୃତ୍ତିଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠ ଶାଶ୍ଵତୀ ତଥା
ଗୋତ୍ର, ବଂଶ, ଜୀବିକା ଓ ସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ମଧ୍ୟରେ ଏହିପରି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ସ୍ଵଯେଦତ୍ତଃ ପାରଶଵଃ ଷଡଦାଯାଦବନ୍ଧଵାଃ
ନିଜେ ଦିଆଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଠାରୁ ଆସିଥିବା, ଏହି ଛଅ ପ୍ରକାରର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଓ ଆତ୍ମୀୟ ଅଛନ୍ତି।
ନାମଧାରକା ଏଵେହ ନ ଗୋତ୍ରକୁଲସଂମତାଃ
ଏଠାରେ କେବଳ ନାମଧାରୀମାନେ ଗଣ୍ୟ, ଗୋତ୍ର କିମ୍ବା ବଂଶ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇନଥିବା।
ଉଵାଚୈଷାଂ ଵିଶେଷଂ ମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମହସି
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, ଏହାର ବିଶେଷତା ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ଔରସୋ ଯଃ ସ୍ଵଯଂ ଜାତଃ ପ୍ରତିବିମ୍ବମିଵାତ୍ମନଃ
ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମିଥାଏ, ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି, ସେ ପ୍ରାକୃତିକ ପୁଅ।
ଭାର୍ଯା ହ୍ଯନାତୁରା ପୁତ୍ରଂ ଜନଯେତ୍ କ୍ଷେତ୍ରଜସ୍ତୁ ସଃ
ଯଦି ସ୍ତ୍ରୀ ଅସୁସ୍ଥ ନୁହେଁ, ସେ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଉଛି; ସେହିଁକୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ କୁହାଯାଏ।
ମିତ୍ରପୁତ୍ରଂ ମିତ୍ରଦତ୍ତଂ କୃତ୍ରିମଂ ପ୍ରାହୁରୁତ୍ତମାଃ
ବନ୍ଧୁର ପୁଅ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହାକୁ ଦତକ ପୁଅ କୁହନ୍ତି।
ବାହ୍ମତଃ ସ୍ଵଯମାନୀତଃ ସୋ ଽପଵିଦ୍ଧଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ଅନ୍ୟଠାରୁ ଜୋରକରି ଆଣାଯାଇଥିବା, ସେକୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା କୁହାଯାଏ।
ମୂଲ୍ଯୈର୍ଗୃହୀତଃ କ୍ରୀତଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଦ୍ଵିଵିଧଃ ସ୍ଯାତ୍ ପୁନର୍ଭଵଃ
ଦାମ ଦେଇ ନିଆଯାଇଥିବାକୁ କିଣା ପୁଅ କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ପୁନର୍ବିବାହର ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଅଛି।
ତଜ୍ଜାଲସ୍ତନଯୋ ଜ୍ଞେଯୋ ଲୋକେ ପୌନର୍ଭଵୋ ମୁନେ
ସେଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅକୁ ଲୋକେ ପୁନର୍ବିବାହର ପୁଅ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ହେ ମୁନି।
ସ ସ୍ଵଯନ୍ଦତ୍ତ ଇତ୍ଯୁସ୍ତଥାନ୍ଯଃ କାରଣାନ୍ତରୈଃ
ସେ ସ୍ୱୟଂ ଦିଆଯାଇଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଅନ୍ୟ କାହାରୋ ଅନ୍ୟ କାରଣ ଥାଏ।
ଊଢାଯାଂ ଵାପ୍ଯନୂଢାଯାଂ ସ ପାରଶଵ ଉଚ୍ଯତେ
ବିବାହିତ କିମ୍ବା ଅବିବାହିତ ସ୍ତ୍ରୀଠାରୁ ଯେ ଜନ୍ମିଥାଏ, ସେ ପାରଶବ ପୁଅ କୁହାଯାଏ।
ସ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରଂ ପିତରୌ ସମୁପାହ୍ଵଯ
ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନିଜେ ଯାଅ, ତୁମର ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଡାକି ଆଣ।
ତାଵାଜଗ୍ମତୁରୀଶାନଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵୈ ଦମ୍ପତୀ ମୁନେ
ସେ ଦମ୍ପତି ଭଗବାନ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ, ହେ ମୁନି।
ଉପଵିଷ୍ଟୌ ସୁଖାସୀନୌ ସାଧ୍ଯୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେମାନେ ସୁଖରେ ବସି, ଶୀଘ୍ର କଥା କହିଲେ।
ସ ଚୋକ୍ତଵାନ୍ ମାଂ ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ଦାତୁମର୍ହସି
ସେ କହିଲେ, 'ପୁଅ ପାଇଁ ଆପଣ ମୋତେ ଦେବା ଉଚିତ।'
ଉକ୍ତଵନ୍ତୌ ପ୍ରଭୋ ଽଯଂ ହି ଆଵଯୋସ୍ତନଯସ୍ତଵ
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହିଁ ଆମର ପୁଅ, ଆପଣଙ୍କର ପୁଏ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗ୍ମତୁର୍ସୂର୍ଣ ଯେନୈଵାବ୍ଯାଗତୌ ଯଥା
ଏପରି କହି ସେମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେହିପରି ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ।
ସନତ୍କୁମାରଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଯୋଗଂ ଦ୍ଵାଦଶପତ୍ରକମ୍
ସେ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ବାରଟି ପତ୍ର ଥିବା ଯୋଗ ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ।
ମାସୋ ଵୈଶାଖନାମା ଚ ପ୍ରଥମଂ ପତ୍ରକଂ ସ୍ମୃତମ୍
ବୈଶାଖ ନାମକ ମାସ ପ୍ରଥମ ପତ୍ର ବୋଲି ମନେ ରଖାଯାଏ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠମାସାଶ୍ଚ ତତ୍ପତ୍ରଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସ ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମାସୋ ଆଷାଢନାମା ଚ ତୃତୀଯଂ ପତ୍ରକଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଆଷାଢ଼ ନାମକ ମାସ ତୃତୀୟ ପତ୍ର ବୋଲି ମନେ ରଖାଯାଏ।
ମାସଃ ଶ୍ରାଵଣ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଶ୍ଚତୁର୍ଥଂ ପତ୍ରକଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଶ୍ରାବଣ ନାମକ ମାସ ଚତୁର୍ଥ ପତ୍ର ବୋଲି ମନେ ରଖାଯାଏ।
ମାସୋ ଭାଦ୍ରସ୍ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପଞ୍ଚମଂ ପତ୍ରକଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଭାଦ୍ର ମାସ ପଞ୍ଚମ ପତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମାସଶ୍ଚାଶ୍ଵଯୁଜୋ ନାମ ଷ୍ଷ୍ଠଂ ତତ୍ ପତ୍ରକଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଆଶ୍ୱୟୁଜ ନାମକ ମାସ ଷଷ୍ଠ ପତ୍ର ବୋଲି ମନେ ରଖାଯାଏ।
ମାସଶ୍ଚ କାର୍ତିକୋ ନାମ ସପ୍ତମଂ ପତ୍ରକଂ ସ୍ମୃତମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ନାମକ ମାସ ସପ୍ତମ ପତ୍ର ବୋଲି ମନେ ରଖାଯାଏ।
ମାସୋ ମାର୍ଗଶିରୋ ନାମ ତ୍ଵଷ୍ଟମଂ ପତ୍ରକଂ ସ୍ମୃତମ୍
ମାର୍ଗଶିରା ନାମକ ମାସ ଅଷ୍ଟମ ପତ୍ର ବୋଲି ମନେ ରଖାଯାଏ।
ପୌଷତି ଗଦିତୋ ମାସୋ ନଵମଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ପୌଷ ନାମକ ମାସ ନବମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମାଘୋ ନିଗଦିତୋ ମାସଃ ପତ୍ରକଂ ଦଶମଂ ସ୍ମୃତମ୍
ମାଘ ନାମକ ମାସ ଦଶମ ପତ୍ର ବୋଲି ମନେ ରଖାଯାଏ।