ଏଷ ତୀର୍ଥଵରଃ ପୁଣ୍ଯୋ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵପୂଜିତଃ
ଏହି ତୀର୍ଥଟି ବହୁତ ପବିତ୍ର, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏହାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ସ୍ନାତମାତ୍ରସ୍ଯ ଚାଦ୍ଯୈଵ କପାଲଂ ପରିମୋକ୍ଷ୍ଯତି
ଏଠାରେ ଆଜି ଯେଉଁଠି ଜଣେ ସ୍ନାନ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କର କପାଳ ତୁରନ୍ତ ଛୁଟିଯିବ।
କପାଲମୋଚନେତ୍ଯେଵଂ ତୀର୍ଥଂ ଚେଦଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି କାରଣରୁ, ଏହି ତୀର୍ଥଟି 'କପାଳମୋଚନ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ।
କପାଲମୋଚନେ ସସ୍ନୌ ଵେଦୋସ୍ତଵିଧିନା ମୁନେ
ମୁନି, ସେ ବେଦ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କପାଳମୋଚନରେ ସ୍ନାନ କଲେ।
ନାମ୍ନା ବଭୂଵାଥ କପାଲମୋଚନଂ ତତ୍ତୀର୍ଥଵର୍ଯଂ ଭଗଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍
ଭଗବାନଙ୍କର କୃପାରେ, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥଟି 'କପାଳମୋଚନ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା।
ଅନେନ କାରଣେନାସୌ ଦକ୍ଷେଣ ନ ନିମନ୍ତ୍ରିତଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ଡକ୍ଷ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିନଥିଲେ।
ଯଜ୍ଞେ ଚାର୍ହାପି ଦୁହିତା ଦକ୍ଷେଣ ନ ନିମନ୍ତ୍ରିତା
ଡକ୍ଷ ତାଙ୍କର ଯୋଗ୍ୟ କନ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିନଥିଲେ।
ଜଯା ଜଗାମ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ମନ୍ଦରଂ ଚାରୁକନ୍ଦରମ୍
ଜୟା ଶୈଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ର ସୁନ୍ଦର ଗୁହାକୁ ଗଲେ।
କିମର୍ଥଂ ଵିଜଯା ନାଗାଜ୍ଜଯନ୍ତୀ ଚାପରାଜିତା
କାହିଁକି ବିଜୟା, ଜୟନ୍ତୀ ଓ ଅପରାଜିତା ଯାଇନଥିଲେ?
ଗତା ନିମନ୍ତ୍ରିତାଃ ସର୍ଵା ମଖେ ମାତାମହସ୍ଯ ତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମାମାଙ୍କର ଯଜ୍ଞକୁ ଗଲେ।
ଅହଂ ସମାଗତା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତ୍ଵାଂ ତତ୍ର ଗମନୋତ୍ସୁକା
ମୁଁ ଏଠିକୁ ଆସିଛି, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଓ ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ଆତୁର।
ନାମନ୍ତ୍ରିତାସି ତାତେନ ଉତାହୋସ୍ଵିଦ୍ ଵ୍ରଜିଷ୍ଯସି
ତୁମକୁ ତୁମ ବାପା ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିନଥିଲେ କି, କିମ୍ବା ତୁମେ ଯିବୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛ?
ମାତୃଷ୍ଵସଃ ଶଶାଙ୍କଶ୍ଚ ସପତ୍ନୀକୋ ଗତଃ କ୍ରତୁମ୍
ମୋ ମାମା ଶଶାଙ୍କ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଯଜ୍ଞକୁ ଗଲେ।
ନିମନ୍ତ୍ରିତାଃ କ୍ରତୌ ସର୍ଵେ କିଂ ନାସି ତ୍ଵଂ ନିମନ୍ତ୍ରିତା
ସମସ୍ତେ ଯଜ୍ଞକୁ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ; ତୁମକୁ କାହିଁକି ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇନଥିଲା?
ମନ୍ଯୁନାଭିପ୍ଲୁତା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପଞ୍ଚତ୍ଵମଗମତ୍ ତତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ରୋଧରେ ଆନ୍ଧା ହୋଇ ସେ ପରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ମୁଞ୍ଚତୀ ଵାରି ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ସସ୍ଵରଂ ଵିଲଲାପ ହ
ତାଙ୍କର ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିଲା, ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଆଃ କିମେତଦିତୀତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଜଯାଭ୍ଯାଶମୁପାଗତଃ
'ହାଁ, ଏହା କଣ?' ବୋଲି କହି, ସେ ଜୟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
କୃତ୍ତାଂ ପରଶୁନା ଭୂମୌ ଶ୍ଲଥାଙ୍ଗୀଂ ପତିତାଂ ସତୀମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ଏକ ପରଶୁ ଦ୍ୱାରା କାଟାଯାଇଥିବା, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା, ଶରୀର ଢିଲା ହୋଇଯାଇଥିବା ଏକ ସତୀକୁ।
କିମିଯଂ ପତିତା ଭୂମୌ ନିକୃତ୍ତେଵ ଲତା ସତୀ
ଏହି ସତୀ ଜଣେ ନିଷ୍ପାପ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, କାହିଁକି ଏଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଯେପରିକି କେହି ଲତାକୁ କାଟିଦେଇଥିବା ପରେ ସେ ଭୂମିରେ ଲୁହେଇଯାଏ?
ଶ୍ରତ୍ଵା ମଖସ୍ଥା ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଭଗିନ୍ଯଃ ପତିଭିଃ ସହ
ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ଦକ୍ଷଙ୍କର ବୋନମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳୀରେ ଥିଲେ—
ମାତୃଷ୍ଵସା ଵିପନ୍ନେଯମନ୍ତର୍ଦୁଃଖେନ ଦହ୍ଯତୀ
ତାଙ୍କର ମାମୀ ଭିତରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପୁଡ଼ିଯାଇ, ଅସହାୟ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ସର୍ଵଗାତ୍ରେଭ୍ଯୋ ନିଶ୍ଚେରୁଃ ସହସାର୍ଚିଷଃ
କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦେହରୁ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ବେଗରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା।
ଗଣାଃ ସିଂହମୁଖା ଜାତା ଵୀରଭଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ସିଂହମୁଖ ଦେବମାନେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଗତଃ କନଖଲଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଯତ୍ର ଦକ୍ଷୋ ଽଯଜତ୍ କ୍ରତୁମ୍
ସେ କନଖଳକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦକ୍ଷ ବଳି ଦେଉଥିଲେ।
ଦିଶି ପ୍ରତୀଚ୍ଯୁତ୍ତରାଯାଂ ତସ୍ଥୌ ଶୂଲଧରୋ ମୁନେ
ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ, ହେ ମୁନି, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଠିଆ ହେଲେ।
ମଧ୍ଯେ ତ୍ରିରଶୂଲଧୃକ୍ ଶର୍ଵସ୍ତସ୍ଥୌ କ୍ରୋଧାନ୍ମହାମୁନେ
ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ମହାମୁନି, ଶର୍ବ କ୍ରୋଧରେ ତିନିଠାରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି ଦଢ଼ିଆ ହେଲେ।
ଋଷଯୋ ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵାଃ କିମିଦଂ ତ୍ଵିତ୍ଯଚିନ୍ତଯନ୍
ଋଷି, ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ— 'ଏହା କ'ଣ ଘଟୁଛି?'
ଦ୍ଵାରପାଲସ୍ତଦା ଧର୍ମୋ ଵୀରଭଦ୍ରମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ସେତେବେଳେ ଦ୍ୱାରର ରକ୍ଷକ ଧର୍ମ, ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
କରେଣୈକେନ ଜଗ୍ରାହ ତ୍ରିଶୁଲଂ ଵହ୍ନିସନ୍ନିଭମ୍
ସେ ଏକ ହାତରେ ଅଗ୍ନିପରି ତେଜସ୍ୱୀ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଲେ।
ଚତୁର୍ଥେନ ଗଦାଂ ଗୃହ୍ଯ ଧର୍ମମଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ ଗଣଃ
ଚତୁର୍ଥ ହାତରେ ଗଦା ଧରି, ଗଣମାନେ ଧର୍ମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।