ଶ୍ରୀଧରାଯ ନମସ୍ତସ୍ମୈ ଛଦ୍ମଵାମନରୂପିଣେ
ଯିଏ ଛଳରେ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେଇ ଶ୍ରୀଧରଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ନାରଦଃ ପରିପପ୍ରଚ୍ଛ ପୁରାଣଂ ଵାମନାଶ୍ରଯମ୍
ନାରଦ ଜଣେଇଲେ, ବାମନଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଥିବା ପୁରାଣ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ଵାମନତ୍ଵଂ ଧୃତଂ ପୂର୍ଵଂ ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପୃଚ୍ଛତଃ
ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ପୂର୍ବରୁ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ କେମିତି, ଏହି କଥା ମୋତେ କୁହ।
ତ୍ରିଦଶୈର୍ଯୁଯୁଧେ ସାର୍ଥମତ୍ର ମୈ ସଂଶଯୋ ମହାନ୍
ଏହି କଥାରେ ଦେବତାମାନେ ସମେତିକରି ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ; ଏଠାରେ ମୋର ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ଅଛି।
ଶଙ୍କରସ୍ଯ ପ୍ରିଯା ଭାର୍ଯା ବଭୁଵ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଶଙ୍କରଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅତି ଉତ୍ତମ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଜାତା ହିମଵତୋ ଗେହେ ଗିରୀନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ମହାତ୍ମା ଗିରିନ୍ଦ୍ର ହିମବତଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ଛିନ୍ଧି ସର୍ଵଵିତ୍ ତ୍ଵଂ ମତୋ ଽସି ମେ
ତୁମେ ସବୁ ଜାଣିଛ, ଏହି ମୋ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର; ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁଠୁ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବିଛି।
ଵ୍ରତାନାଂ ଵିଵିଧାନାଂ ଚ ଵିଧିମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ଦ୍ଵିଜ
ହେ ଦ୍ୱିଜ, ବିଭିନ୍ନ ବ୍ରତର ବିଧି ବିଷୟରେ ମୋତେ ବୁଝାଇଦିଅ।
ପ୍ରୋଵାଚ ଵଦତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନାରଦଂ ତପସୋ ନିଧିମ
ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ବକ୍ତା, ତପସ୍ଵୀ ନାରଦଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅଵଧାନଂ ସ୍ଥିରଂ କୃତ୍ଵା ଶୃଣୁଷ୍ଵ ମୁନିସତ୍ତ୍ମ
ମନ ଦୃଢ଼ କରି ଶୁଣ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଲମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ସେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯତ୍ର ଵାତାତପୌ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ସ୍ଥିତଯୋର୍ନୌ ଗମିଷ୍ଯତଃ
ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ, ବାତାସ ଓ ତାପ ରହିଥାଏ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଚାଲିଯାଉଛୁ।
ନିରାଶ୍ରଯୋ ଽହଂ ସୁଦତୀ ସଦାରଣ୍ଯଚରଃ ଶୁଭେ
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ଆଶ୍ରୟ ବିହୀନ, ସଦା ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଛି।
ନିଦାଘକାଲମନଯତ୍ ସମଂ ଶର୍ଵେଣ ସା ସତୀ
ସତୀ, ଶିବଙ୍କ ସହିତ ଏହି ତାପମୟ ଋତୁ କଟାଇଥିଲେ।
ଘନାନ୍ଧକାରିତାଶୋ ଵୈ ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲୋଷତିରାଗଵାନ୍
ବର୍ଷାକାଳ ଆସିଲା, ମେଘରେ ଦିଗ ଅନ୍ଧାର ହେଲା, ଏହି ଋତୁ ଆକୁଳତା ନେଇ ଆସିଲା।
ପ୍ରୋଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ ଦେଵେଶଂ ସତୀ ସପ୍ରଣଯଂ ତଦା
ତାପରେ ସତୀ ସ୍ନେହଭରା କଥା ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ୍ଫୁରନ୍ତି ନୀଲାଭ୍ରଗଣେଷୁ ଵିଦ୍ଯୁତୋ ଵାଶନ୍ତି କେକାରଵମେଵ ବର୍ହିଣଃ
ନୀଳ ମେଘମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ ଚମକୁଛି, ମୟୂରମାନେ କେକା ଧ୍ୱନିରେ ଡାକୁଛନ୍ତି।
କଦମ୍ବସର୍ଜ୍ଜାର୍ଜୁନକେତକୀଦ୍ରୁମାଃ ପୁଷ୍ପାଣି ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ସୁମାରୁତାହତାଃ
କଦମ୍ବ, ସର୍ଜ, ଅର୍ଜୁନ ଓ କେତକୀ ଗଛମାନେ ସୁମଧୁର ବାତାସରେ ଫୁଲ ଝଡ଼ାଉଛନ୍ତି।
ଯଥାଶ୍ରଯାନ୍ ଯୋଗିଗଣଃ ସମନ୍ତାତ୍ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧମୂଲାନପି ସଂତ୍ଯଜନ୍ତି
ଯେପରି ଯୋଗୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ନିଜର ଆଶ୍ରୟ ଥିବା ଗଭୀର ମୂଳ ଥିବା ଜିନିଷକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ସେପରି...
ନୂନଂ ସମୃଦ୍ଧିଂ ସଲିଲସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚରନ୍ତି ଶୂରାସ୍ତରୁଣଦ୍ରୁମେଷୁ
ନିଶ୍ଚୟ, ପାଣିର ଅଧିକତା ଦେଖି, ସାହସୀମାନେ ତରୁଣ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରନ୍ତି।
କିମତ୍ର ଚିତ୍ରଂ ଯଦନୁଜ୍ଜ୍ଵଲଂ ଜନଂ ନିଷେଵ୍ଯ ଯୋଷିଦ୍ ଭଵତି ତ୍ଵଶୀଲା
ଏଠାରେ କ'ଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଅଜ୍ଞାନ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ ଜଣେ ନାରୀ ଅନିୟମିତ ଆଚରଣ କରେ?
ଫଲୈଶ୍ଚ ବିଲ୍ଵାଃ ପଯସା ତଥାପଗାଃ ପତ୍ରୈଃ ସପଦ୍ମୈଶ୍ଚ ମହାସରାଂସି
ବେଲ ଗଛ ଫଳ ଦେଉଛି, ନଦୀମାନେ ପାଣି ଦେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ବଡ଼ ଝିଲିମାନେ ପତ୍ର ଓ ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ।
ଗୃହଂ କୁରୁଷ୍ଵାତ୍ର ମହାଚଜଲୋତ୍ତମେ ସୁନିର୍ଵୃତା ଯେନ ଭଵାମି ଶଂଭୋ
ଏଠାରେ ବଡ଼ ପାଣି ନିକଟରେ ଏକ ଘର ବନା, ଯାହାରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ବସିପାରିବି, ହେ ଶମ୍ଭୁ।
ନ ମେ ଽସ୍ତି ଵିତ୍ତଂ ଗୃହସଂଚଯାର୍ଥେ ମୃଗାରିଚର୍ମାଵରଣଂ ମମ ପ୍ରିଯେ
ମୋ ପାଖରେ ଘର ଜମା କରିବା ପାଇଁ କିଛି ଧନ ନାହିଁ; ମୋର ପ୍ରିୟା, ମୋର ଉପରେ ମୃଗଚର୍ମ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।
କେଯୂରମେକଂ ମମ କମ୍ବଲସ୍ତ୍ଵହିର୍ଦ୍ଵିତୀଯମନ୍ଯୋ ଭୁଜଗୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ମୋ ପାଖରେ ଗୋଟିଏ କେୟୁର ଅଛି, ତୁମେ ମୋ ଚଦର, ଆଉ ଏକ ହେଉଛି ଧନଞ୍ଜୟ ନାମକ ସର୍ପ।
ନୀଲୋ ଽପି ନୀଲାଞ୍ଜନତୁଲ୍ଯଵର୍ଣଃ ଶ୍ରୋଣୀତଟେ ରାଜତି ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠଃ
ନୀଳ ଅଞ୍ଜନ ସମାନ ରଙ୍ଗ ଥିବା ନୀଳ ମଧ୍ୟ, କମରେ ଭଲଭାବେ ପିନ୍ଧାଯାଇ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଛି।
ଅଵନିତସମଵେକ୍ଷ୍ଯ ସ୍ଵାମିନୋ ଵାସକୃଚ୍ଛ୍ରାତ୍ ପରିଵଦତି ସରୋଷଂ ଲଜ୍ଜଯୋଚ୍ଛ୍ଵସ୍ଯ ଚୋଷ୍ମ୍
ମାଲିକଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ପାଇବା ଦୁଃଖ ଦେଖି, ଚାକର ରାଗରେ ଏବଂ ଲଜ୍ଜାର ତାପରେ ଶ୍ୱାସ ନିଅଇ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କଥା କହିଲା।
ଵୃକ୍ଷମୂଲେ ସ୍ଥିତାଯା ମେ ସୁଦୁଃଖେନ ଵଦାମ୍ଯତଃ
ଗଛ ମୂଳରେ ଦଢ଼ିଆ ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖରେ କଥା କହୁଛି।
ତତୋ ଽଭଵନ୍ନାମ ତେଦଶ୍ଵରସ୍ଯ ଜୀମୂତକେତୁସ୍ତ୍ଵିତି ଵିଶ୍ରୁତଂ ଦିଵି
ତାପରେ ସେ ଘୋଡ଼ାର ନାମ ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ଜିମୂତକେତୁ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ଲୋକାନ୍ନ୍ଦକରୀ ରମ୍ଯା ଶରତ୍ ସମଭଵନ୍ମୁନେ
ହେ ମୁନି, ଶରତ୍କାଳ ଆସିଲା, ସେ ଲୋକମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।