ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ଏକ ଦିନ ଜିଜ୍ଞାସୁ ଜଣେ ଋଷି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଇ ଦେବତା ହରି ଓ ଈଶ୍ବରଙ୍କର ପୂଜା କେମିତି କରାଯିବା ଉଚିତ? ଏହାର ବିଧି କ’ଣ?” ତେଣୁ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା—ଶର୍ବ ଓ ବିଦ୍ୱାନ୍ କେଶବଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ବିଶେଷ ବିଧି ଅଛି। ସେଥିରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରୀୟାଙ୍କ ପତି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟର ମହାପ୍ରଭୁ, ସର୍ପ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୟନ କରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଅନୁକ୍ରମେ ଶୟନ କରିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟମିତ ଭାବେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କୁ ଶୟନ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ। ତା’ପରେ, ଉପବୀତ ଧାରଣ କରି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଉଚିତ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶୟନ କରାଯିବା ଚାଲିଥାଏ। ସେଠାରେ କଦମ୍ବ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏକ ଶୟ୍ୟା ତିଆରି ହୁଏ; ସେଉଁଠି ସୁନାର କମଳ ଏବଂ ମୃଦୁ ଶୟ୍ୟା ବିଛାଯାଏ। ବାଘଚର୍ମ ଓ ଜଟା ବନ୍ଧା ଶୟ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସେଠି ରହିଥାଏ। ଏହି ଶୟନ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରାତି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଯାତ୍ରା କରିଥିବା ସମୟ। ପ୍ରଭୁ ଏହି ଶୟ୍ୟାରେ ଶୟନ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପରମ ପଥ ଦେଖାନ୍ତି। ପଞ୍ଚମ ତିଥିରେ ବିନାୟକଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯିବା ଉଚିତ; ସେଇ ଦିନ ଧର୍ମରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରାଯିବା ଉଚିତ। ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କୁ, ନବମୀ ତିଥିରେ ପଦ୍ମାସନା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ସାଧ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୟନ କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ଶୟନ କରୁଥିବେ, ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ କାଉଆମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପିଲାମାନେ ସହିତ ଶୟନ କରନ୍ତି। ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନଟି ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର ମନ୍ୟାଯାଏ; ଏହାକୁ ‘ଅଶୂନ୍ୟ ଶୟନ ଜାଗରଣ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତେଣୁ ଏହି ଦିନ, ଶୟ୍ୟାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ବସି, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯିବା ଉଚିତ—“ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ଆମ ଶୟ୍ୟା କଦାଚିତ୍ ଖାଲି ହେଉ ନାହିଁ। ହେ ବିଶ୍ୱଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ, ସତ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ଆମ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ବିନାଶ କଦାଚିତ୍ ହେଉ ନାହିଁ।” ରାତିରେ ତେଲ ଓ ଖାର ବିହୀନ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। “ଲକ୍ଷ୍ମୀଧର ପ୍ରଭୁ ମୋପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ”—ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ହବି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିଛୁଆମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସେଉଁଯିଏଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଳାରାଶିରେ ଥିଲେ, ହରିଙ୍କ ପ୍ରେମ ଥାଏ; ତା’ପରେ ଶିବ ଜାଗ୍ରତ ହୁଅନ୍ତି। ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଶୟ୍ୟା ଓ ଚଦର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ, କେହି ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟଜନ ସହ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ମୃଗଶିରା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଏହି ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥି ଆସେ, ଏହାକୁ ଉଚିତ କାଳର ଅଷ୍ଟମୀ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏଠାରେ ମନ୍ଦିରରେ ବାସ କରିବାକୁ ଅକ୍ଷୟ ପୂଜା ବୋଲି ମନ୍ୟାଯାଏ। ସ୍ନାନ କରି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଶିବଙ୍କୁ ଧତୂରା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଥିପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ସର୍ଜ ଧୂପ ଓ ମଧୁ ଓ ମିଠା ପାନୀୟ ଦ୍ୱାରା ହବି ଦେବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। “ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ”—ଏହିପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ତିଳ ଦାନ କରିବା ନିୟମ। ଶ୍ରୀବାସନା ଧୂପ ଓ ମଧୁ-ପାୟସ ହବି ଦେବା ଉଚିତ। “ଗାଏଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଚଳ ଗାଏଁମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ”—ଏହିପରି କଥା କଠୋରତା ବିନା କହିବା ଉଚିତ। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ ଦହି ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ ଓ ପୂଜା କରିବା ଶୁଭ ମନ୍ୟାଯାଏ। “ନମସ୍କାର! ଶର୍ବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ”—ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ ଏହିପରି କହିବା ଉଚିତ। ମଧୁ ଧୂପ ଓ ମଧୁ-ମିଠା ପିଠା ଦ୍ୱାରା ହବି ଦେବା ଏଠିରେ ନିୟମ। ଏଭଳି ନିୟମ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ହରି ଓ ଈଶ୍ବରଙ୍କ ପୂଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।