ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହାଦେବଙ୍କ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଦগ୍ଧ ହେଇ, ସୂର୍ୟ ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଚକ୍ରର ଭଳି ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଘୁରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ନାଗ, ବିଦ୍ୟାଧର, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ମିଶି, ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ମନୋହର ମନ୍ଦରାଚଳ, ଯେଉଁଠାରେ ମହେଶ୍ୱର ବସିଥାନ୍ତି, ସୂର୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଆଣାଯାଇଲା। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ସୂର୍ୟଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ସେଇ ପବିତ୍ର ପର୍ବତକୁ ବାରାଣସୀକୁ ଆଣାଯାଇଲା। ଏହି ପର୍ବତକୁ 'ଲୋଳ' ନାମ ଦେଇ, ପୁଣି ଏହାକୁ ରଥରେ ସ୍ଥାପିତ କରାଗଲା। ପରେ ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପରିବାର ଓ ନଗର ସହିତ ପୁଣି ଆକାଶକୁ ସ୍ଥାପିତ କରାଗଲା। ବିଶ୍ୱଦେବ କେଶବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ବୈରାଜା ତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ। ଭବଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ପତିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସୂର୍ୟ ଦହିଯାଇନଥିଲେ। ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ରାତିର ଚରଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଭଗବାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସହର ଓ ପରିବାର ସହିତ ପୁଣି ଆକାଶରେ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଲା। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଉପଖ୍ୟାନ ଶେଷେ, ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେଁ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହରି ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜା କିପରି କରାଯିବ? ଶର୍ବ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ କେଶବଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ କ’ଣ ବିଧି? ଏବେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ଶ୍ରୀଙ୍କ ପତି, ନାଗ ଶୟ୍ୟା ଉପରେ ଶୟନ କରନ୍ତି। ଦେବମାତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ଶୟନ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରଥମେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଶୟନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଯଜ୍ଞସୂତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୂଜିତ ହେବା ପରେ, ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ସେଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଶୟନ କରାଯିବ। କଦମ୍ବ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଶୟ୍ୟା, ସୁନାର ତାଲପତ୍ର ଓ କୁସୁମ ଚାଦର ଦେଇ, ବାଘଚର୍ମ ଓ ଜଟାମୁକୁଟ ଦ୍ୱାରା ଶୟନ ବିଛାଇ ଦିଆଯିବ। ଏହିପରି ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ରାତି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଏହି ସମୟକୁ ସୂର୍ୟଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଭଗବାନ ଶୟନ କରି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପରମ ମାର୍ଗ ଦର୍ଶାନ କରନ୍ତି। ପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ବିନାୟକ ଓ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯିବ। ଅଷ୍ଟମୀରେ କାତ୍ୟାୟନୀ ଓ ନବମୀରେ ପଦ୍ମାସନା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା ହୁଏ। କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ସାଧ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୟନ କରନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ଶୟନ କଲେ ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସେ। ସେଇ ସମୟରେ ଚିଡ଼ିଆମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଛୁଆଁ ସହିତ ଶୟନ କରନ୍ତି। ଦ୍ୱିତୀୟା ଦିନକୁ ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର ମାନାଯାଏ—ଏହାକୁ ଶୂନ୍ୟ ଶୟ୍ୟା ଉଠିବା ଦିନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଶୟନାଶୟ୍ୟା ଉପରେ ବସି, ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କର: “ନିତ୍ୟ ତୁମ ଦୟାରେ ଆମର ଶୟ୍ୟା କଦାଚିତ୍ ଶୂନ୍ୟ ହେଉନାହିଁ। ହେ ଅପାର ସକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ, ଏହି ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ କଦାଚିତ୍ ନଶ୍ୱର ହେଉନାହିଁ।” ରାତିରେ ତେଲ ଓ ଖାର ହୀନ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ “ଲକ୍ଷ୍ମୀଧର ମୋପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ” ବୋଲି ହବି ଦେବା ଉଚିତ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ୟ ବିଷାଳ ବିଛୁଆ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ୟ ତୁଳାରାଶିରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ହରିଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ସେଇଥିରେ ଥାଏ; ପରେ ଶିବ ଜାଗ୍ରତି ହୁଅନ୍ତି। ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଶୟ୍ୟା ଓ ଚାଦର ଦେଇ, ଏହି ବିଧି କରିଲେ କେହି ଅପରିବାର ହେବେ ନାହିଁ। ମୃଗଶିରା ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଯେଉଁ ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଆସେ, ତାହାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସମୟୋଚିତ ଦିନ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏହିପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶୟନ ଓ ଜାଗରଣ ପାଳନ କରି, ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଗୃହ ଓ ପରିବାରର କୁଶଳ ନିଶ୍ଚିତ କରେ।