ଏକ ସମୟର କଥା, ନଦୀ କୂଳରେ ଜୀବନ ଶୂନ୍ୟତାରେ ତ୍ୟାଗ ହୋଇଥିଲା, ଏକ ବିଷାଦମୟ ଚିତ୍କାର ସହିତ। ଏହି ଦୁଃଖ, ସାରା ସଂସାରକୁ ବ୍ୟାପି ଥିଲା, ଏବଂ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହେଉନଥିଲା। ସ୍ତ୍ରୀ, ପତି ବିୟୋଗର ଶୋକରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହି ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ କେବେ ଅସ୍ତ ହୁଏନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାତିରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଲୋକ ନିୟମିତ ଉପାଚାର କରୁଥିଲେ, ବଡ଼ ଋଷି। କିଛି ଲୋକ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, କିଛି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ, କିଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ହରଙ୍କ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଯଦି ଏହି ରାତି ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଆଲୋକରେ ଚିରନ୍ତନ ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ମଧୁର ରହିଥାଏ, ତେବେ ସେଠାରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଗନ୍ଧରେ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଯେଉଁ ଉପବାସ ଅଛି, ତାହାକୁ 'ଶୂନ୍ୟଶୟ୍ୟା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ କରେ। ଏହା ବଡ଼ ଭୋଗ ଓ ଅକ୍ଷୟ ଶିରୋଭୂଷଣ ସହିତ ଅଶୂନ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ। ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ହେଉଥିଲା, ତାହା ଦେଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାମତ ବର ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆକାଶରେ ଅଭିଞ୍ଚିନ୍ନ ଓ ଅଭେଦ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାନ୍ତି। ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୁଇପାଦକୁ ପୂଜା କରି, ସେ ଦିନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବବତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ପଦ୍ମଗୁଛ ଖୋଲିଯାଇଥିଲା, ନିଶ୍ଚୟ ଦିନ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହିପରି ଭାବେ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହା ଦେଖି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବିଲେ, "ଏହି କଣ ଅପୂର୍ବ? ନିଶ୍ଚୟ ଲୋକେ ଶୁଭ ଅଶୁଭ କଥା କହନ୍ତି।" ସାରା ସଂସାର, ତିନି ଲୋକ, ନିଶାଚରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଯୋଗଜ୍ଞାନୀ ଏହି ନିଶାଚରଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ପୂର୍ବକ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ଧର୍ମରେ ଲିନ ଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅତିଦୀପ୍ତ ନଖର ସହିତ ଏହି ଅନ୍ୟାୟକୁ କିପରି ନଶ୍ୱନ କରିବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ। ସ୍ୱଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତି ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ନାଶକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣରେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ନିର୍ମିତ ସେହି ନଗର ଦେଖାଗଲା, ଯେପରି ସେ ଚାହିଁଥିଲେ। ପୁଣି ସେ ଆକାଶରୁ ଖସିପଡ଼ିଲେ, ଏକ ଶୁଭ୍ର ଗ୍ରହ ପରି ଯାହାର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି। ସେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କହିଲେ, "ଭବଙ୍କୁ, ଶର୍ବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର!" ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, "ହାୟ! ସେ ହରଙ୍କ ଭକ୍ତ ଖସିପଡ଼ୁଛନ୍ତି।" ଏହି ଦେଖି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚିନ୍ତା କଲେ, "କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୃଥିବୀକୁ ଖସେଇ ଦେଉଛି?" ଯେତେବେଳେ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିର୍ମିତ ସେହି ନଗର ଖସିଗଲା, ତେବେ କ୍ରୋଧିତ ତ୍ରିନୟନ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରୁ ଖସିଗଲେ। ସଯୋଗେ, ସେ ଅବିଗ୍ନ ଭାବେ, ଏକ ପାଥର ପରି ଖସିଗଲେ। ସେ ଆକାଶ ଓ ମଧ୍ୟମଣ୍ଡଳରୁ ଖସିପଡ଼ିଲେ, କିନ୍ନର ଓ ଚାରଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ। ସେ ଅର୍ଦ୍ଧପକା ତାଲ ଫଳ ପରି ମଙ୍ଗା ଘେରିଥିଲେ। କିଏ କହିଲେ, "ଯଦି ସର୍ବୋଚ୍ଚ କଳ୍ୟାଣ ଚାଉଛ, ତେବେ ହରିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପଡ଼।" ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଚାରିଲେ, "ସେଇ ପବିତ୍ର ହରିକ୍ଷେତ୍ର କଣ? ଶୀଘ୍ର କହ।" ଏହି ଦେଖ, ଏହି ଭାଗ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ବାସୁଦେବ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ସେହି ପବିତ୍ର ହରିକ୍ଷେତ୍ର ହେଉଛି ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ ନଗର ବାରାଣସୀ। ବାରୁଣା ଓ ଆସି ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଅବତରିତ ହୋଇଥିଲା। ଶେଷରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ବାରୁଣା ନଦୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସେଠାରେ ବିଲୀନ ହେଇଯାଇଛନ୍ତି।