ଏ ରାତିରେ ଘୁଡ଼ୁଥିବା ଏକ ଅପୂର୍ବ ଜଣଙ୍କୁ କହାଯାଉଛି—ଏବେ ତୁମେ ଶୁଣ, ଜାତିଗତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅଛି। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଆଚାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ସେଗୁଡିକ ଦ୍ୱିଜଜନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ। ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ବ୍ରତ ଅଛି—ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମର ନିୟମ ଯାହା ରାତିରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବିତ। ଯଦି କେହି ଏହାକୁ ଅନଦେଖା କରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ରୁଷ୍ଟ ହୁଏ। ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏହି ରାତିର ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରମ କରେ। କିନ୍ତୁ ଯଦି କେଉଁ ଜଣେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ ଦିଅନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ରୁଷ୍ଟ ହୁଏ। ସେ ନିଜ ନଗରକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଫେରି ଆସିଲେ, ଧର୍ମ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେଠାରେ ଡାକି, ଧର୍ମମୟ ଶବ୍ଦ କହିଲେ—“ଦାନ, କରୁଣା, କ୍ଷମା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ନମ୍ରତା—ଏହି ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ପାଳନ କରିଲେ ପରଲୋକ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ଆଦେଶ ଦେଉଛି—ସମସ୍ତେ ଏହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତୁ, କୌଣସି ଅପବାଦ ନ ରହି।" ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହି ତ୍ରୟୋଦଶ ଧର୍ମକୁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ପୁଅ, ପୁଅର ପୁଅ, ଜନାନୀ ସହ ସେମାନେ ସଦା ରହିଲେ। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତାଳ ନ ହେଲା, ଚନ୍ଦ୍ରମା ମଧ୍ୟ ଚାଲିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଦିନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ରାତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେମାନେ ଭାବିଲେ—ସର୍ବୋତ୍ତମ ଚମକ ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ରମା। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହା କୁହାଯାଉଛି, ରାତିରେ ତାଙ୍କ ତେଜ ଦେବାକୁ ଚାହିଁ ସେମାନେ ଫୁଟି ଉଠିଲେ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି କାଉଶିକମାନେ ଦିନରେ କାଉଁମାନେ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ। ରାତିରେ, ଦିନ ଭାବି ଗଳାଉଠି, ଗଳାଯାଏଁ ଉପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଇ ରହିଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ମୋପରେ ଅଟୁଟ ରହି, ସମସ୍ତ ଦିନ ଏହି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ପ୍ରଚାର କରୁଥିଲେ। ଜୀବନ ଶୂନ୍ୟତାରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ନଦୀକୂଳରେ ବିଳାପ କରି। ଏହି ଅସ୍ଥିରତା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବିପଦରେ ପକାଇ ଦେଲା, ଏହା କେବେ ସମାପ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ। ଏକ ନାରୀ, ପତିବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ, ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ଯାହା ଏକଥି ହେଉନାହିଁ। ସେମାନେ ରାତିରେ ମଧ୍ୟ କ୍ରିୟା କଲେ, ମହାମୁନି। କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, କେହି ଚନ୍ଦ୍ରମା ପାଇଁ, କେହି ବ୍ରହ୍ମା ପାଇଁ, କେହି ହରା ପାଇଁ। ଯଦି ଏହି ରାତି ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ ଅତି ମଧୁର ହୁଏ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସୁଧା ଫୁଲ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଗନ୍ଧରେ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ପୂଜିତ ହୁଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରତ 'ଖାଲି ଶଯ୍ୟା ନୁହେଁ' ନାମରେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥାଏ। ଏହି ବ୍ରତ ଅତି ଉତ୍ତମ ଭୋଗ, ଅନସ୍ତ ଚୂଡ଼ା ସହ ଖାଲି ନୁହେଁ। ରୁଦ୍ର ପୂଜାର ଇଚ୍ଛାରେ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଦେଖି, ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ। ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆକାଶରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୁଇ ପାଦକୁ ପୂଜି, ଅପାର ତେଜରେ ସେ ଦିନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଚମକିଥିଲେ, ତାହା ହେଲେ ନାହିଁ। ପଦ୍ମଗୁଡିକ ଫୁଲି ଖୋଲି ଆସିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ହେଇଥିବା ନିଶ୍ଚିତ। ଏପରି ଜଣାଗଲା—ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଦୟ ହୋଇ ଚମକୁଛି। ସେ ଭାବିଲେ, “ଏହି କ’ଣ? ନିଶ୍ଚୟ, ଜଗତ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କଥା କହୁଛି।” ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ଏହି ଜଗତ, ତିନି ଲୋକ ସମସ୍ତେ, ଏହି ରାତିର ଘୁଡ଼ୁଥିବାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଲୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।