ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସପ୍ତ ପ୍ରଧାନ ପାହାଡ଼ ଶ୍ରେଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପାରିୟାତ୍ର ପର୍ବତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛନ୍ତି। ଏହି ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ, ଉଚ୍ଚ, ଦୃଶ୍ୟମାନ ଓ ମହାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ସହିତ, ଶୁଭ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଢାଳ ଥାଏ। ଏଉଁ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଉ ଯେଉଁ ପର୍ବତମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି—ବାତନ୍ଧାମ, ବୈଦ୍ୟୁତ, ମୈନାକ ଓ ସରସ। ଏହିପରି, ଉଜ୍ଜାୟନ, ପୁଷ୍ପଗିରି, ଅର୍ବୁଦ ଓ ରୈବତ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଗଣନା ହୁଏ। ଶ୍ରୀପର୍ବତ, କୋଙ୍ଗଣ ଓ ଶତଶଃ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହି ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ଶିରୋମଣିମାନଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ଅନେକ ପ୍ରମୁଖ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏମାନଙ୍କର ନାମ ଶ୍ରବଣ କର: ଶତଦ୍ରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରିକା, ନୀଳା, ଵିତସ୍ତା, ଇରାବତୀ, କୁହୂ—ଏହି ସମସ୍ତେ। ଏହି ସହିତ ଗୋମତୀ, ଧୂତପାପା, ବାହୁଦା ଓ ସଦୃଶଦ୍ୱତୀ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ସରୁ ଓ ଲୌହିତ୍ୟ ନଦୀମାନେ ହିମାଲୟ ପାଉଁଠୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି। ପର୍ଣ୍ଣାଶା, ନନ୍ଦିନୀ, ପାବନୀ ଓ ମହୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀର ଅଂଶ। ସିପ୍ରା ଓ ଅବନ୍ତୀ ପାରିୟାତ୍ର ପର୍ବତରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ମନ୍ଦାକିନୀ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣା ଓ ଚିତ୍ରକୂଟରୁ ବହିଯାଉଥିବା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ, ପିପ୍ପଳଶ୍ରୋଣୀ, ବିପାଶା, ବଞ୍ଜୁଳାବତୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀମାନେ ରହିଛନ୍ତି। ଋକ୍ଷ ପର୍ବତ ପାଉଁଠୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା ଅନେକ ନଦୀ, ବଳବାହିନୀ, ବେଣା, ଵୈତରଣୀ, ସିନୀବାହୁ ଓ କୁମୁଦ୍ବତୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଛନ୍ତି। ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାଉଁଠୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା ନଦୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର, ଶୁଭ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ। ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା, ସୁପ୍ରୟୋଗା, ବାହ୍ୟା ଓ କାଭେରୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସାହ୍ୟ ପର୍ବତ ପାଉଁଠୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି। ସିନୀ, ସୁଦାମା ଓ ମୁକ୍ତା ଶଂଖରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଗଣନା ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀମାନେ ଜଗତର ମାତୃଗଣ, ସମୁଦ୍ରର ନାରୀମାନେ। ଉତ୍ତର ଓ ମଧ୍ୟ ଭାଗର ମଙ୍ଗଳମୟ ଭୂମିମାନେ ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ ଜଳକୁ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ପାନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ମାଛ, କୁସଟ୍ଟ, କୁଣିକୁଣ୍ଡଳ, ପାଞ୍ଜାଳକ ଓ କୋଶଳ ଜନନୀମାନେ ଏହି ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି। ଶକ, ସମଶକ ଓ ମଧ୍ୟଦେଶୀ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଳର ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଅପରାନ୍ତ, ଶୂଦ୍ର, ପହ୍ଲବ ଓ ଖେଟକ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଛନ୍ତି। ଶତଦ୍ରବ, ଲଲିଥ୍ଥ, ପାରାବତ, ସମୂଷକ, ଶ୍ରତ୍ରିୟ, ପ୍ରତିୱୈଶ୍ୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ପରିବାର ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଳରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଚୀନ, ତୁଷାର ଓ ଅନେକ ବିଦେଶୀ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଉଦର ଶୂନ୍ୟ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଳର ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଲମ୍ପକ, ତାବକାରାମ, ଶୂଳିକ ଓ ତଙ୍ଗଣ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଛନ୍ତି। ତାମସ, କ୍ରମମାସ, ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ପୁଣ୍ଡ୍ରକ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଳରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ମାଣ୍ଡବ୍ୟ, ମାଳବୀୟ ଓ ଉତ୍ତରପଥର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଛନ୍ତି। ପ୍ରବଙ୍ଗ, ବାଙ୍ଗେୟ, ମାଂସାହାରୀ ଓ ବଳଦନ୍ତିକ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଳରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ, ଶୂଦ୍ର, ଵିଦେହ, ତାମ୍ରଳିଟ୍ଟ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, କେରଳ, ଚୌଡ଼, କୁଲ୍ୟ, ରାକ୍ଷସ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ମାହିଷିକ ଓ ସମସ୍ତ କାଳିଙ୍ଗ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଛନ୍ତି। ବଳିନ୍ଧ୍ୟ, ବିନ୍ଧ୍ୟମୌଳେୟ, ବୈଦର୍ଭ, ଦଣ୍ଡକ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଜନମାନେ, ଶାଳକଟଙ୍କଟ, ପୁଲିୟ, ନୀଳଚିହ୍ନିତ, ତ୍ୟାଗୀ ଓ ତାମସିକ ସ୍ଵଭାବର ଲୋକମାନେ ଏହି ଜଳରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଭରକଛ, ସମହେୟ, ସରସ୍ୱତ, ଉତ୍ତମର୍ଣ୍ଣ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ, ଭୋଜ, କିଙ୍କବର, ତୁରୁସ, ତୁମ୍ବର, ଵାହନ, ନୈଷଧ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଅନେକ ଜନଜାତି, ଉପଜାତି ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀମାନଙ୍କ ଜଳକୁ ଉପଭୋଗ କରି, ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।