ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ହିରଣ୍ୟ ବସିଛନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଭାରତ ଅବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳରେ ହରି ବିଦ୍ୟମାନ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ କୁରୁ ଦେଶ ଅଛି, ଯାହା ଚାରିପାଖରେ କାମନାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷମାନେ ରହିଛନ୍ତି। ଭାରତ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଆଠିଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହା ଇଲାବୃତ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ବି ଅଦଳବଦଳ ନାହିଁ, କୌଣସି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଅଧମ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟମ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ସାଗର ଦ୍ୱାରା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଏବଂ ପରସ୍ପରରୁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ। ନାଗଦ୍ୱୀପ, କଟାହ, ସିଂହଳ ଏବଂ ବାରୁଣ ଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। କୁମାର ନାମକ ଦ୍ୱୀପ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଦକ୍ଷିଣରେ ଆନ୍ଧ୍ରମାନେ ଓ ଉତ୍ତରରେ ତୁରୁଷ୍କମାନେ ରହନ୍ତି। ଏମାନେ ପୂଜା, ଯୁଦ୍ଧ, ବ୍ୟବସାୟ ଇତ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ଏଠାରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ପାରିୟାତ୍ର ପ୍ରମୁଖ ସାତଟି ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଗଣନା ହୁଏ। ଏହି ପାହାଡ଼ମାନେ ବିସ୍ତୃତ, ଉଚ୍ଚ, ସୁନ୍ଦର, ବିଶାଳ ଓ ଶୁଭ୍ର ଢାଳ ଥିବା। ଭାତନ୍ଧାମ, ବୈଦ୍ୟୁତ, ମୈନାକ ଓ ସରସ ଏହାର ଅଂଶ। ଉଜ୍ଜାୟନ, ପୁଷ୍ପଗିରି, ଅର୍ବୁଦ ଓ ରୈବତ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଛନ୍ତି। ଶ୍ରୀପର୍ବତ, କଙ୍ଗଣ ଓ ଅନେକ ଶତଧିକ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛି। ଏହି ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ବିଶିଷ୍ଟ ନଦୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ତାଙ୍କର ନାମ ହେଉଛି: ଶତଦ୍ରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରିକା, ନୀଳା, ବିତସ୍ତା, ଇରାବତୀ ଓ କୁହୂ। ଗୋମତୀ, ଧୂତପାପା, ବାହୁଦା ଓ ସଦୃଶଦ୍ୱତୀ। ହିମାଳୟ ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସରୁ ଓ ଲୌହିତ୍ୟ। ପର୍ଣ୍ଣାଶା, ନନ୍ଦିନୀ, ପାବନୀ ଓ ମହୀ। ପାରିୟାତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶିପ୍ରା ଓ ଅବନ୍ତୀ। ମନ୍ଦାକିନୀ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣା ଓ ଚିତ୍ରକୂଟରୁ ବହୁଥିବା ନଦୀ। ପିପ୍ପଳଶ୍ରୋଣୀ, ବିପାଶା, ବଞ୍ଜୁଳାବତୀ ଏବଂ ଋକ୍ଷ ପାଦରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀମାନେ, ବଳବାହିନୀ, ବେଣା, ବୈତରଣୀ, ସିନୀବାହୁ ଓ କୁମୁଦ୍ବତୀ। ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନଦୀମାନେ ପବିତ୍ର, ଶୁଭ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ। ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା, ସୁପ୍ରୟୋଗା, ବାହ୍ୟା ଓ କାଭେରୀ ସହିତ, ସହ୍ୟ ପାହାଡ଼ରୁ ବହୁଥିବା ମହାନଦୀମାନେ। ସିନୀ, ସୁଦାମା ଓ ଝିଲିମିଲି ଶଙ୍ଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଜଗତର ମାତୃ, ସମସ୍ତ ମହାସାଗରର ଜଳକନ୍ୟା। ଉତ୍ତର ଓ ମଧ୍ୟଭାଗର ଶୁଭ୍ର ଅଞ୍ଚଳମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କୁ ପାନ କରନ୍ତି। ମାଛ, କୁସଟ୍ଟ, କୁଣିକୁଣ୍ଡଳ, ପାଞ୍ଜାଳକ ଏବଂ କୋଶଳ ଜନନୀମାନେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଶକ ଓ ସମଶକ ଏବଂ ମଧ୍ୟଦେଶୀ ଲୋକମାନେ, ଅପରାନ୍ତ, ଶୂଦ୍ର, ପହ୍ଲବ ଓ ଖେଟକମାନେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଶାତଦ୍ରବ, ଲଳିତ୍ଥ ଏବଂ ପାରାବତ, ସମୂଷକ ପ୍ରଭୃତି ଅନ୍ୟ ଜନଜାତି। ଶ୍ରତ୍ରିୟ, ପ୍ରତିୱୈଶ୍ୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ପରିବାରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଚୀନୀ ଓ ତୁଷାର, ଅନେକ ବିଦେଶୀ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପେଟ ଗଭୀର। ଲମ୍ପକ, ତାବକାରାମ, ଶୂଳିକ, ତଙ୍ଗଣ ସହିତ ତାମସ, କ୍ରମମାସ, ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ପୁଣ୍ଡ୍ରକ। ମାଣ୍ଡବ୍ୟ, ମାଳବୀୟ ଓ ଉତ୍ତର ମାର୍ଗରେ ବସୁଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବିଶାଳ ଭୂମିର ଅଂଶ।