ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ପାଦଦ୍ୱାରା ବଳିୟାନ ଭାବେ ଭୃତ୍ର, କୁଜମ୍ଭଙ୍କୁ ଦଳନ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୁଷ୍ଟିଦ୍ୱାରା ବଳାଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲେ। ଏହାପରେ ଅନ୍ଧକ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ଜଳର ମହାପତିଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ସେ ଏକ ତାଡ଼ ବିକ୍ଷେପ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଗଦା ଧରି ଜଳର ମହାପତିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ବେହଦ ତ୍ୱରାରେ ସେ ସାଗରର ଗଭୀରତାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏଠାରେ ଅନ୍ଧକ ଦେବସେନାକୁ ଦଳନ କଲେ। ତାପରେ ମହାବାହୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ କୁଶଳଶିଳ୍ପୀ ମୟା ତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆସିଲେ। ଏହିବେଳେ ଶମ୍ଭର ତାଙ୍କର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମୟାଙ୍କ ଗଳାରେ ପ୍ରହାର କଲେ ଏବଂ ଶକ୍ତିବଳେ ତାଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ। ମୟା ଉତ୍ତପ୍ତ ହେଲେ, ଶମ୍ଭର ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ବାଣ ଲାଗିଥିଲା, ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲା। ଏହାଠାରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହୋଇଥିବା ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ହାତୀ ଯେପରି ବେଦନାରେ ଚିତ୍କାର କରେ, ସେପରି ସବୁଠି ଧ୍ୱନି ହେଲା—"ହଁ! ଏହା କ'ଣ? କିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୟା ଓ ଦାନବ ଶମ୍ଭରକୁ ପରାଜିତ କଲେ?" "ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କର! ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ପ୍ରଭାବକୁ କେହି ସହିପାରିବେ ନାହିଁ।" ଏପରି କହି, ତାଙ୍କର ଲୋହା ଗଦାଟିକୁ ଉଠାଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିବା ଅନ୍ଧକ ଚିତ୍କାର କଲେ—"ଥମ୍ବ! ଥମ୍ବ!" ସେ ମାଟିରୁ ଗଦାଟିକୁ ଉଖୋଡ଼ି ଭାରି ଶକ୍ତିରେ ଭୂମିରେ ପ୍ରହାର କଲେ; ଏହାପରେ ଅନ୍ଧକ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆସିଲେ। ପ୍ରହାର ପାଇଁ, ଅଗ୍ନି ଶମ୍ଭରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଅନ୍ଧକ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଦୈତ୍ୟପତି ଅନ୍ଧକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାରିତ ହୋଇ, ଅଗ୍ନି ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରୁ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ତାପରେ, ଶୂରବୀର ଅନ୍ଧକ ତାଙ୍କର ବାଣଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରୁ ପଛକୁ ଫେରିଯାଉଥିଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଏହାପରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଓ ସେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ମିଶି ତଳସ୍ଥଳକୁ ଆସି, ସେଠି ରହି, ସେବା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥିବୀକୁ ପତିତ ହେବା ସମୟରେ, କେଉଁଠି ଏବଂ କେଉଁଠାରେ ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା? କାହିଁକି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀକୁ ପତିତ ହେଲେ? ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ କଥା ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଇ ଗଳ୍ପ କହିବି। ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମଶୀଳୀ, ସେତେବେଳେ ସୁକେଶ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସ୍ୱୟଂଭୂ ତାଙ୍କୁ ଅଜୟ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ବଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ବରାଦାନ ଦେଲେ। ସେ ସଦା ରାତ୍ରିଚରମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଋଷିମାନେର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ। ସେ ମନୋମନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ମୋତେ କହ, ମୁଁ ଆଦେଶ ଦେଉନାହିଁ। କିଏ କେମିତି ଧର୍ମଶୀଳମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ ଓ ସୁଖ ପାଏ?" ଋଷିମାନେ ଭଲ ଭାବି, ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଉଭୟରେ ଯାହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ, ଅବିନାଶୀ—ସେଇ ଉତ୍ତମ ଜିନିଷ କଥା କହିଲେ। "ଧର୍ମଶୀଳମାନେ ଯାହାରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ସେଥିରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ ଓ ସୁଖୀ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ କଦାଚିତ୍ ପତିତ ହୁଏନାହିଁ—ସେଇ ଉପାୟକୁ ଘୋଷଣା କର।" "ଆତ୍ମଅଧ୍ୟୟନ ଓ ବେଦଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁପୂଜାରେ ଭକ୍ତି—ଏହାମାନେ ଏପରି। ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରର ବୁଝିବା ଓ ହରାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ। ଆତ୍ମଅଧ୍ୟୟନରେ ଦୃଢତା ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଏହି ଦୁଇ ଏବଂ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।" "ସରସ୍ୱତୀରେ ଭକ୍ତି ଦୃଢ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ପଥ ଧର୍ମ ଭାବିଯାଏ। ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଧର୍ମ ଏବଂ ଭବାନୀରେ କେବଳ ଭକ୍ତି ହିଁ ଧର୍ମ। କିମ୍ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତତା ଧର୍ମ ଭାବିଯାଏ। ସମସ୍ତଠି ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପୂର୍ବଜ ଧର୍ମ ଭାବିଯାଏ।" "ନୀୟମ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମର ବୁଝିବା ହୁଏ; ଏହି ଅର୍ଥର ଧର୍ମ ଭାବିଯାଏ। କଞ୍ଜୁସି ନାହିଁ, ସହଜତା, ଦୟା, ଅହିଂସା, କ୍ଷମା ଓ ଆତ୍ମନିଗ୍ରହ—ଶଙ୍କର, ଭାସ୍କର ଓ ଦେବୀଙ୍କରେ ଏହା ମାନବ ଧର୍ମ ଭାବିଯାଏ।