ରାତିର ଶେଷରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଭୁ ରଜୋଗୁଣରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ। ସେ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସମସ୍ତ ଜୀବଜଗତଙ୍କର ନିର୍ମାତା। ତାଙ୍କର ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ, ଜଟା ମୁଣ୍ଡ ଓ ବୀଜମାଳା ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶଙ୍କର ଦୁହେଁ ଅଧିନସ୍ଥ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—“ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? କିଏ ତୁମକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି? ତୁମ ଏଠାରେ କେଉଁ ପିତା, କିଏ ମାତା? ଏହା ଖୋଲାସା କର।” ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ତର୍କ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ତୁମ ମୂଳ ଉତ୍ସ କ’ଣ ତାହା ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଉପଜିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଳ ଓ ବୀଣା ଧରି, ଛଣ୍ ଛଣ୍ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଦଢ଼ିଏ ଗ୍ରସ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାପରେ ପଞ୍ଚମ ମୁଖ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧକାର ହୋଇଯାଇଥିଲା—“ତୁମେ ଦିଗ୍ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ବୃଷଭ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସଂହାରକ ହେଉଛ।” ଅଜନ୍ମା ପ୍ରଭୁ, ସେଠି ତାଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ତୀବ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାକିଲେ। ତାଙ୍କର ରୂପ ଧଳା, ଲାଲ, ସୁନାଳି, ନୀଳ ଓ ପିତାବର୍ଣ୍ଣ ଚୁଲିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା। ଜଳ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ ଯେପରି ବୁଲବୁଲା ଉଠେ, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡିକର କୌଣସି ଶକ୍ତି ନଥାଏ। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିବାରେ, ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ନଖର ଦ୍ୱାରା ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ଏହି ମୁଣ୍ଡ କେବେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ହାତରୁ ପଡ଼ିଲାନି। ତାପରେ ଏକ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯିଏ ଅଭୂତପୂର୍ବ ଶକ୍ତି, କଣ୍ଠା ଓ ଶରୀରରେ ଆଳଙ୍କୃତ ଥିଲେ; ଚାରିଟିଏ ହାତ, ବଡ଼ ତୁଣୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କହାଗଲା—“ପାପ ସହିତ ଯୋଗ ଥିବା ତୁମେ, କିଏ ସବୁଠାରୁ ଅଧମ ପାପୀକୁ ବଧ କରିବାକୁ ଚାହେ?” ଏହି ଲଜ୍ଜାରେ ରୁଦ୍ର ବଦରିକାଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପବିତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଉତ୍ତମ ନଦୀ ଭାବେ ଉପତ୍ୟକାରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି। ଶିବ ଏଠାରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିଲେ—“ମୋତେ ଭିକ୍ଷା ଦିଅ, ପ୍ରଭୁ; ମୁଁ ମହା କାପାଳିକ, ମହାଶୟ।” ତାପରେ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କୁହାଗଲା—“ତ୍ରିଶୂଳରେ ଆଘାତ କର, ବାମ ହାତ ବ୍ୟବହାର କର।” ଶିବ ବଡ଼ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ନାରାୟଣଙ୍କର ବାମ ହାତ ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଆକାଶକୁ ଉଠି, ତାରାମଣିରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଦଢ଼ିଲେ। ସେଠାରୁ ଦୁର୍ବାସା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯିଏ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପୁଣି ଏଠାରୁ ଏକ ଯୁବକ ଅଭୟାବରଣ ଧରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହିପରି କହି, ସେ ପଚାରିଲେ—“ମୁଁ କାହାର କାନ୍ଧ କାଟିଦେବି, ଯେପରି ତାଡ଼ ଫଳ ଗଛରୁ ଛେଡ଼ାଯାଏ?” ତାପରେ ଆଦେଶ ମିଳିଲା—“ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଫିଙ୍ଗିଦିଅ, ଯାହାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ କଥା ଶତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।” ସେ ବୀର ଅକ୍ଷୟ ବାଣ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ। ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପରେ, ହର ବିରଞ୍ଚିଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ। ପ୍ରବଳ ବାଣରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଦଶ ଦିଗ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ଉଲଟିଗଲା। ପରାଜିତ ହୋଇ, ତୁମର ପୁରୁଷ କିଛି କରିବେ; ମୋର ମହାତ୍ମା ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିବେ। ଏହିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ, ଧର୍ମର ଉତ୍ସ ଦେବତା ପୁରୁଷକୁ ପୁରୁଷ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତାରେ ଭାସିଗଲେ, ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଚିନ୍ତାରେ ବିକଳ ହେଇପଡ଼ିଲା। ଭୟଙ୍କର, ରକ୍ତରେ ରଞ୍ଜିତ ଚୁଲି ଧାରଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ହରଙ୍କୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ହର ପଚାରିଲେ—“ତୁମେ କିଏ, ଏଠାରେ କ୍ରୋଧରେ ଆସିଛ? କିଏ ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ? ଏହା କୁହ।” ସେ କହିଲେ—“ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା, ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି; ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ।” ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ରୁଦ୍ର ଦୁଃଖିତ ଦେହରେ ଥିଲେ। ଏବେ ସେ ଆଗକୁ ବଢ଼ି, ନର ଓ ନାରାୟଣ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।