ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତି ବଡ଼ ଧୂମଧାମରେ ଏକ ்ଯାଜ୍ଞ୍ୟ ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ। ସେ ବିଭିନ୍ନ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ବେଦି ପାଖରେ ଦ୍ୱାରପାଳ ଭୂମିକାରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ବୃଗୁ ଋଷିଙ୍କୁ ସେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପୂଜାର ଶୁଭାରମ୍ଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଧନର ଆଧିପତ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସେ ସତୀ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଏକା ପକେଇ ରଖି, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯାଜ୍ଞ୍ୟକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। କିନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଶିବଙ୍କୁ—ଯିଏ ସମସ୍ତରୁ ବଡ଼, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ—ତାଙ୍କୁ ଉଦାସୀନ କରାଗଲା। ଦକ୍ଷ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି କପାଳୀ, ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଦୀନ ଶିବ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ତ୍ରିନେତ୍ରୀ, କପାଳୀ କିପରି ଏପରି ହେଲେ? ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଦିପୁରାଣରେ କଥିତ ଅଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାମାନେ ଶକ୍ତିହୀନ ହେଉଥିଲେ, ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ପାହାଡ଼ ଓ ଗଛମାନେ ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଇଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆଛନ୍ନ ଥିଲା। ଏହି ଦୀର୍ଘ ରାତିର ଶେଷରେ, ସେ—ପ୍ରଭୁ—ରଜୋଗୁଣରେ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଚଳ-ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ତ୍ରିଶୂଳ, ଜଟା ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ଧାରଣ କରି, ସେ ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଶ କରିଥିଲେ। ତା'ପରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା: "ତୁମେ କିଏ? କିଏ ତୁମକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି? ଏଠାରେ ତୁମର ପିତା କିଏ, ମାଆ କିଏ?" ଏହିପରି ଜିଜ୍ଞାସା ଉପସ୍ଥିତିରେ ଏକ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ତୁଳା ଓ ବୀଣା ଧରି, ଅପରାଧୀ ମନେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉପରେ ଗ୍ରହ ଲାଗିଥିବା ପରି ନିରାଶ ହେଇ ଦଢ଼ି ଥିଲେ। ତେବେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ମୁଖ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: "ତୁମେ ଦିଗ୍ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ବୃଷଭ ଉପରେ ଚଡ଼ି, ସଂସାର ନାଶ କରୁଥିବା ମହାଦେବ।" ଅଜନ୍ମ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଜଳାଇବାକୁ ଚାହିଁ, ତୀବ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ। ସେ ଧଳା, ଲାଲ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଭା, ନୀଳ ଓ ପୀତ କେଶଧାରୀ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ। ଜଳ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ ଫେନ ହେବା ପରି, ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ଶକ୍ତି ନଥିଲା। ତା'ପରେ ଶିବ ତାଙ୍କର ନଖାଗ୍ରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅପମାନ ଦେଇଥିବା ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ସେଇ ମୁଣ୍ଡ କଦାଚିତ୍ ଶଙ୍କରଙ୍କ ହାତରୁ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, କଣ୍ଟାଳିତ ଦେହ ଓ କଣ୍ଣା ଡୁଲା ଧାରଣ କରି, ଚାରିହାତି, ବଡ଼ ତୀରକୋଟା ଧାରଣ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଅବିରତ ଦୁଃଖ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ରୁଦ୍ର ବଦରିକା ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପବିତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ପରିବାହିତ। ସେଠାରେ ସେ ନିବେଦନ କଲେ, "ମୋତେ ଭିକ୍ଷା ଦିଅ, ପ୍ରଭୁ। ମୁଁ ମହା କପାଳୀ।" ତେବେ ନାରାୟଣଙ୍କ ବାମ ହସ୍ତକୁ ତ୍ରିଶୂଳରେ ଘାତ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଶିବ ତାଙ୍କର ବାମ ହସ୍ତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଦେଇ ଦ୍ରୁତ ଘାତ କଲେ। ଏହାରୁ ଜଣେ ତାରାମଣିରେ ଶୋଭିତ ଦେବତା ଆକାଶରେ ଉଠିଲେ। ସେଠାରୁ ଦୁର୍ବାସା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ କବଚଧାରୀ ଯୁବକ ଦେଖାଦେଲେ। ସେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ପଚାରିଲେ: "କାହାର କାନ୍ଧ କାଟିଦେବି, ଜେମିତି ତାଳ ଫଳ ଦଣ୍ଡରୁ ଛାଡ଼ାଯିବ?" ଏହିପରି କହି, "ଏହି ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ବାଣୀ ଶତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ତାଙ୍କୁ ଫିଙ୍ଗିଦିଅ।" ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ଅକ୍ଷୟ ବାଣ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।