ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରର କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି—ଏହି ଚକ୍ରର ଦ୍ୱାଦଶ ତୀର, ଷଡ଼ ନାଭ ଅଛି, ଏବଂ ଏହା ଦୁଇ ଦୁଇ ହୋଇ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚଳିଥାଏ। ଏହି ଚକ୍ର ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଷଡ଼ ଋତୁକୁ ସ୍ଥାପିତ କରିଛି। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱେଦେବ ଓ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ଚୈତ୍ର ରୁ ଫାଲ୍ଗୁନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ମାସ ଏଠାରେ ସ୍ଥିତି ପାଇଛି। ଏହି ଅଶ୍ରମ୍ୟ ଚକ୍ର, ଯାହା ଅମରମଣ୍ଡଳର ରାଜା ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ମୁଁ ତାହାକୁ ମୋ ଚକ୍ଷୁରେ ଧାରଣ କରିଛି, ଏହା ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ ହେଇଛି। ଶମ୍ଭୁ, ମୁଁ କିପରି ଜାଣିପାରିବି ଏହା ଅଶ୍ରମ୍ୟ କି ଅଶ୍ରମ୍ୟ ନୁହେଁ? ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଏଠାରେ ବିସର୍ଜିତ କରିବି; ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର, ମହାଶୟ। ଯଦି ଏହିପରି, ତେବେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ମନରେ ଏହାକୁ ବିସର୍ଜନ କର। ଉତ୍ସୁକ ହେଇ ଜାଣିବାକୁ, ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରତି ଶକ୍ତିକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବିସର୍ଜିତ କଲେ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଲୋର୍ଡ, ଯଜ୍ଞର ଲୋର୍ଡ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ତିନି ରୂପରେ ପରିଣତ କଲେ। ତାଙ୍କର ଦେହ ଲଜ୍ଜାରେ ବିଭୋର ହୋଇ, ପ୍ରଣାମରେ ନିବେଦିତ ହେଲା। ଯଦିଓ ଚେଦିଯାଇଛି, ମୋର ମୂଳ ନିଜସ୍ୱ ଧାତୁ ଅବିନାଶୀ; ଏହା କେବେ ବିଛିନ୍ନ କି ବିଦ୍ଧ୍ୱଂସ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ସଦ୍କର୍ମ ହୋଇଛି, ସେଗୁଡିକ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୃତୀୟ ରୂପ ହେଉଛି ବିରୂପାକ୍ଷ; ଏହି ତିନି ରୂପ ମାନବଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଶ୍ରୀ ଦାମ୍ନୀକୁ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସ କରାଯିବାବେଳେ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବେ। ଦିବ୍ୟ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ଯାଇ, ସେ ଶ୍ରୀ ଦାମ୍ନାକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚକ୍ରକୁ ବିସର୍ଜିତ କଲେ, ପୁନଃପୁନଃ କହିଲେ—"ସେ ବିଧ୍ୱଂସ ହେଲେ।" ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇ, ବିଜୁଳିରେ ଆঘାତ ପାଇଥିବା ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି, ପର୍ବତରୁ ପଡ଼ିଗଲା। ଉତ୍ତମ ଚକ୍ର, ଏହି ମହାସ୍ତ୍ର ଲାଭ କରି, ଦେବତା ସମୁଦ୍ରର ନିଜ ନିବାସକୁ ଗଲେ। ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା, ଓ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି, ତୁମେ ଦୁଧ ସହିତ ଖାଦ୍ୟ ଲାଭ କରିପାରିବ। ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେ ଦୁଧ ରୂପ ଖାଦ୍ୟ ଲାଭ କଲେ। ସେ ମହା ଦାସୁର ଏହି ପରମ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ପାଇଁ ଆସିଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣାକ୍ଷକୁ ପୂଜା କରି, ତାପରେ ନୈମିଶାକୁ ଗଲେ। ଟୋମ୍ତୀ, କାଞ୍ଚନାକ୍ଷୀ, ଗୁରୁଦାୟାର ମଧ୍ୟରୁ ଯାଇ, ନୈମିଶାବନର ଋଷିମାନେ ସ୍ଥିତି ରହିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ମହା ଦାସୁର ଗୟାକୁ ଗଲେ, ଗୋପତି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ। ସେ ପିଣ୍ଡଦାନର ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ପୂର୍ବଜଙ୍କ ପାଇଁ। ଗଦାପାଣି ଓ ଗୋପତି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ବଡ଼ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ସରୟୂକୁ ଗଲେ। ଏକ ରାତି ଉପବାସ କରି, ଭିରଜା ନଗରକୁ ଗଲେ। ଦେଖିବା ପାଇଁ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଜିତ, ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ଶଠ ରାତି ରହି, ଦକ୍ଷିଣ ମହେନ୍ଦ୍ରକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ଦେଖି, ପୂଜା କରି, ସମ୍ମାନ କରି, ଉତ୍ତର ମହେନ୍ଦ୍ରକୁ ଗଲେ। ସୋମତୀର୍ଥରେ ଦେଖି, ସ୍ନାନ କରି, ସହ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ, ଉତ୍ତମ ଦେବ ଶମ୍ଭୁ, ଗୋପାଳ ଓ ସୋମପାନୀକୁ ଦେଖିଲେ। ଦେବତା ଓ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପାରିୟାତ୍ର ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। କଶେରୁ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ବିଶ୍ୱରୂପକୁ ଦେଖିଲେ। ଯୋଗ ବିଦ୍ୟାର ଜ୍ଞାନୀ, ବିଶ୍ୱରୂପ ରୂପରେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ସୁଗନ୍ଧିତ ମଲୟ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ତାପରେ ଯୋଗ ଆତ୍ମା, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଗଲେ। ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି, ଅବନ୍ତି ନଗରକୁ ଯାଇଲେ। ଏହିପରି, ମହା ଦାସୁର ତପସ୍ୟା, ଦେବତା ଓ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ପୂଜା, ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନର ମାଧ୍ୟମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଲାଭ କଲେ।