ଏଏଁ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା, ଯିଏ ସ୍ୱାମୀ-ନିଷ୍ଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନିଜ ଜୀବନର ସାର୍ଥକତା ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି, ଏବଂ ନ୍ୟାୟପଥରେ ଚାଲନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାକୁ ଉପମନ୍ୟୁ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ। ଦୁଃଖ ଓ କଷ୍ଟ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମା ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଦୁଧ ମିଳିଲା, ତାହା ଦେଇ ପାଳନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରେମ ଉପଲକ୍ଷେ, ଘସା ଚାଉଳର ରସ ଦେଇ ଏକ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଉପମନ୍ୟୁ ଦୁଧରେ ରନ୍ଧା ଚାଉଳ ଖାଇଲେ, ଯାହା ଅତି ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରାଣରେ ପ୍ରେମ ଦେଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ, ମା ଦେଇଥିବା ଚାଉଳର ଲାପା ଉପମନ୍ୟୁ ନେଲେନାହିଁ। ମା ଦୁଃଖରେ ପ୍ରଭୃତ ହୋଇ, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ବିରୂପାକ୍ଷ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଦୁଧ ଭୋଜନ କିପରି ମିଳିପାରିବ?" ତେଣୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଲେ, ଅମୃତ ପାନ ମିଳିଥାଏ—ଏହାଠାରୁ ଦୁଧ ଭୋଜନ ମିଳିବାଠାରେ କିପରି ସନ୍ଦେହ?" ଉପମନ୍ୟୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "କିଏ ଏହି ବିରୂପାକ୍ଷ, ଯାହାକୁ ପୂଜା କରିବାକୁ କହୁଛ?" ତାଙ୍କ ମା କହିଲେ, "ଏହି ବିରୂପାକ୍ଷ—ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜିତ ହୋଇଥିଲା ଓ ଶ୍ରୀ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ବଳଶାଳୀ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନକୁ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏହା ଜାଣି, ତାଙ୍କ ନାଶ ଚାହିଁ, ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମୀପକୁ ଗଲେ। ସେ ହିମାଳୟ ପ୍ରସ୍ଥରେ, ଶୁଷ୍କ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ହରି ନିଜ ଅଂଗରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ସେ ଗୁଣଶୂନ୍ୟ, ଯୋଗୀମାନେ ଜାଣିପାରିବା ଏହି ପରମ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦିବ୍ୟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଶଙ୍କର ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ଚକ୍ର କାଳର ଚକ୍ର ସଦୃଶ... ଏହି ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରରେ ବାରଟି ଅର, ଛଅଟି ନାବ ଓ ଦୁଇ ଦୁଇ କରି ତେଜରେ ଘୂରିଥାଏ। ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଛଅଟି ଋତୁ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ଏଠି ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱଦେବ, ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ। ଚୈତ୍ରରୁ ଫାଲ୍ଗୁନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାସଗୁଡିକ ଏଠି ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଛି। ଏହି ଅଭିନ୍ନ ଚକ୍ର, ଅମରମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ପୂଜିତ, ମୁଁ ମୋ ଚକ୍ଷୁରେ ତ୍ୟାଗ ଶକ୍ତିରେ ଧାରଣ କରିଛି।' ଵିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଶମ୍ଭୁ, କିପରି ଜାଣିବି ଏହା ଅଟୁଟ କି ଅଟୁଟ ନୁହେଁ?" ଶଂକର କହିଲେ, "ତୁମ ଜିଜ୍ଞାସା ପାଇଁ ମୁଁ ଏଠାରେ ଏହି ଚକ୍ର ନିକ୍ଷେପ କରିବି; ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର।" ଵିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, "ତେଣୁ, ସନ୍ଦେହ ନଥିବା ମନରେ ଏହା ନିକ୍ଷେପ କର।" ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ଵିଷ୍ଣୁ ଶୀଘ୍ର ଶଙ୍କରଙ୍କ ପାଖରେ ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ କଲେ। ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ, ଯଜ୍ଞର ଅଧିପତି ଓ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବାକୁ ତିନି ରୂପରେ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହ ଲଜ୍ଜାରେ ବିନମ୍ର ହୋଇ ପ୍ରଣାମରେ ନିବେଶ ହେଲା। ଶଙ୍କର କହିଲେ, "ମୋ ମୂଳ ସ୍ୱଭାବ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ; ଏହାକୁ କେବେ କାଟିବା, ଜଳିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।" ଯେଉଁ ଶୁଭ କର୍ମ କରାଯାଇଛି, ସେଗୁଡିକ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ତିନି ରୂପରେ ତୃତୀୟ ହେଉଛନ୍ତି ବିରୂପାକ୍ଷ; ଏହି ତିନି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରୀ ଦାମ୍ନୀ ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ ହେବେ, ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦ କରିବେ। ଵିଷ୍ଣୁ ଦିବ୍ୟ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ଯାଇ, ଶ୍ରୀ ଦାମ୍ନୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଚକ୍ରକୁ ଅତି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ମୁକ୍ତ କରିଲେ, ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲେ—"ସେ ବଧ୍ ହେଲେ।" ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେବା ପରେ, ଶ୍ରୀ ଦାମ୍ନୀ ପର୍ବତରୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆଘାତରେ କାଟା ଶିଖର ସଦୃଶ ତଳକୁ ପଡିଗଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର, ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଲାଭ କରି, ଦେବତା ନିଜ ମହାସାଗର ନିବାସକୁ ଗଲେ। ମା କହିଲେ, "ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା, ଶୁଭ କର୍ମ କରିବା, ଦୁଧ ଭୋଜନ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳିବ।