ଶୁକ୍ରାଚାର୍ୟଙ୍କର ଅନୁମତି ସହିତ, ଏହି ଦୈତ୍ୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ ହେଲେ। ସେ ଏହି ବିଶାଳ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରିବା ଇଚ୍ଛା କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ଆଶା କରୁଥିଲେ ଯେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ନଶ୍ଟ ହେଲେ ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ। ଦେବତାମାନେ ଏହି ଅଜୟ ଦୈତ୍ୟଙ୍କୁ ଜାଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ଭଗବାନ୍ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଖୋଲି ଉଠିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ପ୍ରଧାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କ୍ରିୟାବଳୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ। ଯଜ୍ଞର ରିତି-ନିୟମ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋତ୍ୱିଜ୍ମାନେ—ସମସ୍ତେ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ। ଏହା ପରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଗଲା: “ତୁମେ କେଉଁ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ପଡ଼ିଲା? କିଏ ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା? କୃପା କରି କହ।” ତେବେ ଧୁନ୍ଧୁ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଶୁଣ, ମୁଁ କାହିଁକି ଏଠାରେ ଅଛି। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଜାଣେ, ବରୁଣଙ୍କ ବଂଶଜ। ମୋ ଦାଦା ବଡ଼, ମୁଁ ଛୋଟ, ଅପରାଧୀ। ମୋ ବାପା ଉତ୍ସୁକତାରୁ ମୋତେ 'ଗତିଭାସ' ନାମ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ରୂପରେ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଏକ ମହା ଦୈତ୍ୟ। ପିତୃକ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ଆମେ ଦୁଇଁ ଘରକୁ ଫେରିଲୁ। ସେ ମୋତେ କହିଲେ: 'ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଅଂଶ ନାହିଁ।' ପାଗଳ ଓ ଅନ୍ଧଙ୍କୁ ଧନର ଅଂଶ ମିଳେନାହିଁ। ସେମାନେ କେବଳ ଏତିକି ଥରେ ଅଂଶ ପାଆନ୍ତି, ଧନର ମୂଖ୍ୟ ଅଂଶ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଧନର ଅଂଶ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, କେଉଁ ନ୍ୟାୟରେ ମୋତେ ଅଂଶ ମିଳେନାହିଁ? ଏହି କଥାରେ ସେ ମୋତେ ଉଠାଇ ଏହି ନଦୀରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଏଠାରେ ତୁମେ ଏକ ବର୍ଷ ବ୍ୟତୀତ କରିଛ।" "ଏହି ଦୀକ୍ଷିତ, ବଳଶାଳୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ କେଉଁ? ତୁମେ ବଡ଼ ଧନୀ ଓ ମୋତେ ଦୟାଶୀଳ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆଗରୁ କହିଥିଲେ: ‘ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମ ବଂଶ ଭାର୍ଗବ।’ ଦାତା, ଭୋକ୍ତା, ବିତରକ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞରେ ଦୀକ୍ଷିତ। ସମସ୍ତେ ଦୈତ୍ୟପତିଙ୍କୁ ବାମନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ବଚନ କହିଥିଲେ: ‘ସେ ଦେବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିବାସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟ।’" ତେବେ ଦୈତ୍ୟପତି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେତେ ଧନ ଚାହଁ, ଦେବି।" "ଆଜି ମୁଁ ଦେଉଛି, ଯାହା ଚାହ, ଚୟନ କର।" ସେ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ ଧୁନ୍ଧୁ ଦୈତ୍ୟପତିଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଶବ୍ଦ କହିଲେ: "ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା ଫେରାଯିବା ନୁହେଁ, ତାହା ଆଉ କେହି ନେଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦାନ ଦିଅ, ଦୈତ୍ୟପତି। ତୁମେ ଏଠାରେ ଏଠିକି ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।" ତେବେ ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ତିନି ପଦ ଭୂମି ଦେଲେ, ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ଆଉ କିଛି ନେଲେ ନାହିଁ। ପରେ, ତିନି ପଦ ଦେଉଥିବାରେ, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ବାମନ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ରୂପ ନେଲେ। ସେ ଭୂମି, ପର୍ବତ, ସମୁଦ୍ର, ରତ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣ ନଗର ସହିତ ସମସ୍ତ ଧରିଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦରେ, ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ ପାଇଁ ଦେବତା ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ତାକୁ ଅଧିକାର କଲେ। ତ୍ରିବିକ୍ରମ, ଭଗବାନ୍, ମେରୁ ପର୍ବତ ସମ ଦେହ ନେଇ ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ଚାଲିଗଲେ। ତିନି ହଜାର ଯୋଜନ ଗଭୀର ଏକ ଗଡ଼ିଖାଦ ଭୂମିରେ ତିଆରି ହେଲା। ସେଠି ସେ ବାଲିର ବୃଷ୍ଟି କରି, ସେ ଗଡ଼ିଖାଦକୁ ପୂରଣ କଲେ।