ଶୁକ୍ର, ଭୃଗୁମୁନିଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ବଳିଙ୍କୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷା ଦେଲେ। ଶୁକ୍ରଙ୍କର ଅନୁମତି ଓ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଶୁକ୍ରଙ୍କର ସମ୍ମତିରେ, ଦାନବମହାପ୍ରଭୁ ବଳି ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଆଚରଣ କରାଇଲେ। ଅଶ୍ୱମେଧ ଘୋଡା ପଛରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କାଉହାର ଅସୁର ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଗନ୍ଧ ପ୍ରଭାବରେ ବାୟୁ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ବହିଲା। ଏହା ଦେଖି ଦେବମଣ୍ଡଳ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ପାଖକୁ ଶରଣ ନେଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଓ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ଦେବମାନେ ଭୟରେ ଆତ୍ମାବାଦ ଭାବରେ କହିଲେ—“ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ନାଶ କର, ଆମ ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଣ। ବଳି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେକୁ ଜିତି, ତିନି ଲୋକର ମହାପ୍ରଭୁ ହୋଇଗଲା। ସେ ଶକ୍ତିରେ ବଢ଼ିଗଲା, ଯେପରି ଅନ୍ୟ ରୋଗ ଅବହେଳାରେ ବଢ଼ିଯାଏ। ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇଛି। ସେ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଓ ଦେବମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିବା ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ଆମେ ଯେଉଁପରି ଆନନ୍ଦିତ ହେବା, ତାହା ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ନାଶ କରୁ। ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏହି ଅପରିଜିତ ଦାନବ ଜାଣି, ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ତେବେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର କେଶ ଖୋଲା, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଜ୍ଞ ଆଚରଣ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତ, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋତ୍ୱିଜ୍ମାନେ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖି ଅବାକ ହେଲେ। “କିପରି ତୁମେ ଏଠାରେ ପଡ଼ିଛ? କିଏ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଫିଙ୍ଗିଛି? କହିବାକୁ ପଡ଼ିବ।” ଧୁନ୍ଧୁ ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ସହ କହିଲେ—“କାରଣ ଶୁଣ। ଆମେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିବା, ବରୁଣଙ୍କ ବଂଶଜ। ଏଠାରେ ମୋର ଭାଇ ବଡ଼, ମୁଁ ଛୋଟ। ଉତ୍ସୁକତାରେ, ମୋର ପିତା ମୋତେ ଗତିଭାସା ନାମ ଦେଲେ। ସେ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଗୁଣରେ ଉତ୍ତମ, ରୂପରେ ସୁନ୍ଦର, ଏକ ମହାଦାନବ। ତାଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଘରକୁ ଆସିଲୁ। ସେ କହିଲେ—‘ତୁମର କିଛି ଅଂଶ ନାହିଁ।’ ଭ୍ରାନ୍ତ ଓ ଅନ୍ଧ ଲୋକଙ୍କୁ ଧନର ଅଂଶ ମିଳେନାହିଁ। ସେମାନେ ଧନର ଅଂଶ ନେନାହିଁ, କେବଳ ଏତିକି ଦିଏ। ମୁଁ ଧନର ଅଂଶ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ, କିପରି ନ୍ୟାୟରେ ମୋତେ ଦିଏନାହିଁ? ମୋତେ ଉଠାଇ ଏହି ନଦୀରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି ଦୀକ୍ଷିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ କିଏ? ତୁମେ ଅତି ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ମୋପ୍ରତି ଦୟାଲୁ। ପୂର୍ବରୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଥିଲେ—‘ମୋର ବଂଶ ଭାର୍ଗବ।’ ଦାତା, ଭୋଗକର୍ତ୍ତା, ବିତରକ, ଯଜ୍ଞ ଦୀକ୍ଷିତ। ସମସ୍ତେ ଦାନବମହାପ୍ରଭୁ ବଳିଙ୍କୁ ବାମନଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କଥା କହିଲେ। ସେ ଶ୍ରୀମୟ ନିବାସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଦେବେ। ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପ୍ରଧାନଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ତୁମେ ଯେତେ ଧନ ଚାହୁଁ, ଦେଇବି।’ ଆଜି ମୁଁ ଦେଉଛି, ଚାହିଁଥିବା ବସ୍ତୁ ଚୟନ କର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତେବେ ସେ ଦାନବମହାପ୍ରଭୁ ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କୁ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ କଥା କହିଲେ।