ଏହି ଦୈତ୍ୟ-ଦେବ ସଂଗ୍ରାମରେ, ବିଷ୍ଣୁ ତୀବ୍ର ପ୍ରହାରରେ କୁଜମ୍ଭଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରଥରୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଦେଲେ; ସେ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇ ଚିତ୍ତ ହାରିଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଗୋତ୍ରଭିତଙ୍କର ପୁତ୍ର ଶିବଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ତେବେ, ଏକ ମହାସୁର ମହାବୀର ଆହ୍ୱାନ କରି କହିଲେ, “ଆସ, ଆସ, ବଡ଼ ଦୈତ୍ୟ, ଘରକୁ ଚଳ; ଆମେ ପୁଣି ପର୍ବତରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଉ।” ସେ ଗର୍ବରେ ଘୋଷଣା କଲେ, “ମୁଁ ମୋ ବଂଶକୁ ନିଜେ ଘୋଷଣା କରି, ରଣଭୂମି ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ। ମୁଁ ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବି ଜୟ କରିବି।” ସେ ନିଜ ରଥଚାଳକ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥା କହି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ, “ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ବାଣବୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରମଥ ଓ ଦେବତାମାନୋ ଦଳକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି ଦେଉନାହିଁ, ମୁଁ ରହିବି।” ଏହିପରି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ, ସେ ତୀବ୍ର ଚାବୁକ ମାରି ଅନ୍ଧକାର ଘୋଡ଼ାମାନୋକୁ ଦୃତ ଚଳାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅତି କଷ୍ଟରେ ରଥ ଟାଣିପାରୁଥିଲେ। ବାୟୁର ତୀବ୍ର ଗତି ସଦୃଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଏହି ଯାତ୍ରାକୁ ଏକ ବର୍ଷ ଲାଗିଗଲା। ଏହି ମହାସୁର ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆବୃତ କରିଦେଲେ। ଏଠିରେ, ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନ ଜନାର୍ଦନ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଜୟ ପାଇବା ପାଇଁ ମୋ ଆଦେଶ ତୁରନ୍ତ ପାଳନ କର। ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରଥ ଭାଙ୍ଗିଦିଅ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ରଥହୀନ କର। ଦେବଗୁରୁ ଯିଏ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ସହିତ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। କେବଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ମହାସୁର ପ୍ରହାରରେ ରଥ ଭୂମିକୁ ଲୁହେଇପଡ଼ିଲା। ବାଣରେ ହୃଦୟ ଭିଦ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାପରେ ତପସ୍ବୀମାନେ ଦୃତ ଗତିରେ ତାଙ୍କର ଶୁଭ ପତାକା ଓ ଦୃଢ଼ ଧୁରା ଥିବା ରଥକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ତଥାପି, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟ ତାଙ୍କର ଗଦା ନେଇ ଦେବତାମାନୋ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ଵ ନେଇ ମହାଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତଥାପି, ଆଜି ମୋ ପ୍ରତାପ ଦେଖ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜୟ କରିବି।” ଏହି ଦୈତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜ ଦେହରେ ଧାରଣ କଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, “ଆସ, ଆସ, ତୃପ୍ତ ହୁଅ; ମୁଁ ଏକା ଦଢ଼ି ରହିଛି, ତଥାପି ପ୍ରସ୍ତୁତ।” ସେ ଦୈତ୍ୟ ଦୃତ ଗତିରେ ଗଦା ନେଇ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବ ପର୍ବତ ଶିଖରେ ପଦେ ପଦେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଭୟାନକ ଏବଂ ବିଶାଳ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା ତିନି ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲା—ସର୍ପମାଳା, ପାହାଡ଼ ଗୁହା ସଦୃଶ କଣ୍ଠ, ବିଶିଷ୍ଟ ଶକ୍ତିର ଚିହ୍ନ ଥିଲା। ଏହି ଅନନ୍ତ ମଙ୍ଗଳମୟ ଶିବ ତ୍ରିଶୂଳରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ। ତୀବ୍ର ଗତିରେ ସେ ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତ୍ରିଶୂଳରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ଗଦା ସହିତ, ଉପଟେଇଦେଲେ। ଦୈତ୍ୟ ଦୁଇ ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି ଉପରକୁ ଲାଫ ଦେଲେ। ଗଦାର ଆଘାତରେ ଚାରି ଧାରାରେ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା। ଏହି ଦୈତ୍ୟ ବିଦ୍ୟାରାଜା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପଦ୍ମମାଳା ଧାରଣ କରିଥିବା; କଳାରାଜା ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସିତ, କାଜଳ ସଦୃଶ ଉଜ୍ୱଳ; କାମରାଜା ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ, ଅଳସି ପୁଷ୍ପ ସଦୃଶ ରୂପ ଅଧିକ ଚମକିଥିଲା।