ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଯେପରି ଶୁଭ୍ର ସୁନାର ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ଶୋଭିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହିପରି ଦାସମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମାଲିକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଆନ୍ତି। ଯୁଦ୍ଧର ରକ୍ତରେ ଅଙ୍ଗ ରଙ୍ଗାଇ, ସେମାନେ ବସନ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଯେପରି ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଆଗମନରେ ଆନନ୍ଦରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଆଂଶଳି ଦେଖାଇ କହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ—“କେଉଁ ପାହାଡ଼ ଆମ ସମାନ?” ନୀଳ ଅଶୋକ ଫୁଲର ଖୋପା ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ ଅନ୍ଧକାରିତ, ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ପଦ୍ମ ପରି ମୁହଁ ଉଦ୍ଭାସିତ, ଚମେଲି ଫୁଲ ପରି ଦାନ୍ତ ଧଳା, ଫୁଲମାଳାର ଶୋଭାରେ ଶୁଭିତ। ଦେବସ୍ୱର ଶ୍ରୁତି, କୋଇଲାର ଗଳାର ମାଧୁର୍ୟ, ଅଙ୍କୋଳା ଫୁଲର ବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭା, ପୂର୍ବ ମାଣ୍ଡ ଆଂଶିକାରେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ, ମଦୋନ୍ମତ ହଂସୀର ଚାଳରେ ଚଲୁଥିଲେ। ଏହିପରି ବସନ୍ତ ଋତୁର ଶ୍ରୀ ବଦରୀ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାଲି ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ କାମଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଯିଏକି ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନାଥ, ଅବିନାଶୀ ନାରାୟଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୋଇଥିଲେ, ସେହି କାମଦେବ ଶିବଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଶରୀରହୀନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ସେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ? ଏହି କଥା ବିସ୍ତାରେ କୁହିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହିପରି ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ କରି, ତ୍ରିନେତ୍ର ଭଗବାନ୍ ଶିବ ଅନ୍ୟନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ତା'ପରେ, ଏକ ବିଶେଷ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ତିନି ମନ୍ଦିର ଭିତରେ ଏକାକୀ ଓ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା କାହାରୋପରେ ଆକ୍ରୋଶ କରିଥିଲେ। ଏହି ଭାବରେ ତାଙ୍କ ମନ ଅନ୍ୟନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ହ୍ରଦ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲା। ଏହି ଦୁଃଖରେ, ତିନି କେବେ ଶାନ୍ତି ନା ପାଇଲେ, ଯେପରି ଅନ୍ତରାୟ ପିଳା ହାତୀ ତୀରବିଧ୍ଧ ହୋଇ ଅଶାନ୍ତ ହୁଏ। ଏହିଭଳି ଶିବ ଜଳରେ ବିଲୀନ ହେଲେ, ଜଳ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ କଳା ହୋଇଗଲା। ସେହି ପବିତ୍ର ନଦୀ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଚୁଲି ପରି ବହିଲା। ଶୋଭାମୟ ବାଲୁକା ତଟ, ହ୍ରଦ ଓ ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ତିନି ଇଚ୍ଛାମତେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମନରେ ଶାନ୍ତି ନା ମିଳିଲା। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ତିନି ଦକ୍ଷ କନ୍ୟା ସତୀଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଶୁଅ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ତିନି ସେହି ସତୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଏଭଳି କହିଲେ— "ହେ ନିର୍ମଳା, ତୁମ ସହ ଅଲଗା ହୋଇ ମୁଁ ପ୍ରେମର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଛି। ଯିଏ ତୁମ ଚରଣରେ ନମସ୍କାର କରେ, ସେଠିକି ତୁମେ କିଛି କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ କି? ତୁମେ ସଦା ମୋରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଛ, ତଥାପି କାହିଁକି କିଛି କହୁନାହଁ? ତୁମ ପତିଙ୍କୁ ଏପରି ଅନ୍ୟାୟ କରିବା କି ଉଚିତ? ତୁମ ବିନା ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ, ତୁମେ ଯାହା କରିଛ, ତାହା ଅସତ୍ୟ। ନାହିଁ ହେଲେ, ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା କେବେ ଶେଷ ହେବ ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ପ୍ରିୟ।" ଏଭଳି କହି, ଶିବ ଜଙ୍ଗଲରେ ପୁନିପୁନି ଚିତ୍କାର କରିଲେ। ତିନି ତାଙ୍କ ଧନୁଷକୁ ତୁରନ୍ତ ବାଙ୍କି, ଯନ୍ତ୍ରଣା ନାମକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ପୁନି ଆତ୍ମାକୁ ବିଧ୍ଧ କଲେ। ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, ତିନି ଘୋର ରବ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୂରେ ହଟାଉଥିଲେ। ଏହିପରି କାମବାଣର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ବିପର୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ତିନି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ଭାବେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ଏବେ ଏକ ଭାଇ କହିଲେ, "ଆଜି ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା କହିଛ, ତାହା କର; ତୁମେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅ, ହେ ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ଶମ୍ଭୁ, ମୁଁ ତୁମର ଭକ୍ତ ଦାସ।" କାମବାଣର ଘାତରେ, ମୋତେ କେବେ ନ ଶାନ୍ତି, ନ ଆନନ୍ଦ, ନ ଖୁସି ମିଳେ। ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନ୍ୟ କେହି ସହିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତୁମେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର।" ତା'ପରେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନ ଶିବ ତୁରନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଲେ— "ତୁମର ଉପାସନାର ଫଳସ୍ୱରୂପ, ମୁଁ ଏମିତି ଏକ ବର ଦେଉଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ହାସ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ।