ହରି ଓ କୃଷ୍ଣ ସଦା ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ। ସେମାନେ ପୁରାତନ ବୃଷଭମାନଙ୍କ ପରି ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଉଦାତ୍ତ ସ୍ୱଭାବରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଗଙ୍ଗା ତଟର ଏହି ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥଳୀରେ, ଦୁଇଜଣେ ନିଜ ଗୃହରେ ବସି, ପରମ ବ୍ରହ୍ମରେ ମନ ଲଗାଇ ରହିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ, ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଇଯାଇଲା। ସେ, ରମ୍ଭା ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ ବଡ଼ ବାଦରୀ ଆଶ୍ରମକୁ ପଠାଇଲେ। ଏହି ସହ ତାଙ୍କ ସାଥୀ ବସନ୍ତଙ୍କୁ ନେଇ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ। ବସନ୍ତ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ବାଦରୀ ଆଶ୍ରମରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ବିହାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏଠାରେ ଗଛଗୁଡ଼ିକ, ସଦା ପତ୍ରହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତଳକୁ ଛୁଇଁ ତାଙ୍କର ଶୋଭା ଦ୍ୱାରା ଅପୂର୍ବ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ବସନ୍ତ ଋତୁର ସିଂହ ପଳାଶ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି ଆସିଥିଲେ। ବସନ୍ତ ହସୁଥିଲେ, ଚମେଲି କୁଳର ମୁଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଯେପରି ହେମ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟ ମାନ୍ୟତା ପାଇ ସେହିପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧର ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିତ, ବସନ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଏହି ଚିତ୍ର ଅପୂର୍ବ ଥିଲା। ମିତ୍ର ଆଗମନରେ ଯେପରି ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନୀମାନେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୁଅନ୍ତି, ଅପ୍ସରାମାନେ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା କହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, "କେଉଁ ପର୍ବତ ଆମ ସମାନ?" ନୀଳ ଅଶୋକ ଚୂଡ଼ାରେ ଅନ୍ଧକାର ହେଇଥିବା ତାଙ୍କ କେଶ, ମୁହଁ ମାନେ ପଦ୍ମ ପରି ଖିଳିଯାଇଥିଲା। ଚମେଲି ଫୁଲ ପରି ଧଳା ଦାନ୍ତ, ଫୁଲ ଗୁଚ୍ଛର ଶୋଭାରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ଦେବମୟ ସ୍ୱର, କୋକିଳର କୁହୁକ, ଅଙ୍କୋଳ ଫୁଲର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଶୋଭିତ। ପୂର୍ବୀ ବାଁସର କମରବନ୍ଧ, ମଦୋନ୍ମତ ହଂସର ଚାଲି ପରି ଚାଲିଥିଲେ। ଏହିପରି ବସନ୍ତ ର ଶ୍ରୀ ବାଦରୀ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲା। ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ, କିନ୍ତୁ କାମଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଏହି କାମ, ଯାହାକୁ ଅକ୍ଷୟ ନାରାୟଣ, ଜଗତ୍ ସ୍ୱାମୀ ଦେଖିଥିଲେ। ଶଂକରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦହିଗଲା ପରେ ସେ ଶରୀରହୀନ ଅବସ୍ଥା ପାଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ସେ ଦହିଗଲେ? ଏହା ବିଷୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଶୁଣ। ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ କରି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଶଂକର ଚାରିପାଖ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେଉଁଠାରେ, ଏକ ଶସ୍ତ୍ରରେ, ସେ ଅସ୍ତ୍ରୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯିଏ ମଦୋନ୍ମତ ଥିଲେ। ଏହିପରି ମଦ ଦେଇ ସେ ଅରଣ୍ୟ ଓ ହ୍ରଦଗୁଡ଼ିକୁ ଚାରିପାଖ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ, ଯେପରି ତୀରଧର ହାତୀ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ। ଶଂକର ଜଳରେ ବିଲୀନ ହେବା ସମୟରେ, ସେ ଜଳ ଦହିଗଲା ଓ କଳା ହେଇଗଲା। ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀ ପୃଥିବୀରେ ଚୁଲି ପରି ବହିଲା। ସୁନ୍ଦର ବାଲୁକା ବେଳାରେ, ହ୍ରଦ ଓ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ, ମହେଶ୍ଵର ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶାନ୍ତି ମିଳୁନଥିଲା। କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ସେ ଦକ୍ଷ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଯିଏ ସୁକୁମାର ଓ ଚରୁ ଅଙ୍ଗବତୀ। ଶୟନାବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଦକ୍ଷ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ସେ କହିଲେ: "ହେ ନିର୍ମଳେ, ତୁମୁଁ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ମୁଁ ପ୍ରେମାଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଛି। ତୁମ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶିର ନମାଇଥିବା ଏହି ଦାସଙ୍କ ସହ କଥା କହିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ସଦା ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାହିଁକି କିଛି କହୁନାହଁ? ବିଶେଷକରି ତୁମ ପତି ପ୍ରତି ଏପରି ଅନୁଦୟା କାହିଁକି? ତୁମୁଁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ; ତୁମେ ଯାହା କରିଛ, ତାହା ଅସତ୍ୟ। ନହେଲେ ଏହି ବେଦନା କଦାପି ଦୂର ହେବ ନାହିଁ; ମୁଁ ସତ୍ୟ ସପଥ କରୁଛି, ପ୍ରିୟେ।