କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପବିତ୍ର ସରୋବରରେ ଉପବାସ କରିବାରେ ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ବିଶେଷ କରି ମାସର ଶେଷ ଦିନରେ। କିନ୍ତୁ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ନଥିଲେ ଆମେ ଏଠାରେ ରହିପାରିବା ନୁହେଁ। ତୁମେ ଏକ ଋଷିଙ୍କ ସହିତ ପୁଷ୍କର ଅଟବୀକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ତାହା ପରେ ରାଜାମାନେ ଏବଂ ଏହି ଭୂମିର ଲୋକମାନେ, କେବଳ ଏକ ଧର୍ମଧ୍ୱଜ ଅଛି, ଅନ୍ୟମାନେ ଛାଡିଦେଇଥିଲେ। ନାଭାଗ ଓ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁ ସହିତ ଜଡିତ ବିଶାଳ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାଜାମାନେ, ପୁଷ୍କରର ଧନୁ-ଆକୃତି ମଧ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ତୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ମାଛର ଅନେକ କନ୍ୟାମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନ୍ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଲୋକମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୀଷଣ ଅପବାଦ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ତପସ୍ବୀ, କନ୍ୟାମାନେ ସହିତ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁଞ୍ଚିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ। ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିବା ସେ, ଲୋକଙ୍କ ଅପବାଦକୁ କାହିଁକି ଭୟ କରୁଛନ୍ତି? ଅତି ମୂଢ଼ ଜଣେ ଅତି ଆସକ୍ତିରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଭୟକୁ ଚିନି ପାରିନଥିଲେ। ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଡୁବି ରହିଥିଲେ, ଉଠିଲେ ନାହିଁ; ସେ ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଜିତ କରି ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ଋଷି ଓ ରାଜାମାନେ ଅନେକ ଦେଶରୁ ଆସିଥିଲେ। ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦା, ଶୋଭାମୟ ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦର କମର ଥିବା ଜଣେ ନାରୀକୁ ଦେଖିଲେ। ପବିତ୍ର ତୀର ଶୂନ୍ୟ ହେଇଥିଲା, ଗାଳବ ମଧ୍ୟ ଜଳ ତଳେ ଥିଲେ। ପରଜନ୍ୟର ଧର୍ମଶୀଳ କନ୍ୟା, ଘୃତାଚୀ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଦୁଇ ତଟରେ ତିନି କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କିଏ? ଏହି ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ କାହିଁକି ରହିଛ?” ସୁଶ୍ରେଣୀ, ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦା, ଯେଉଁଠି ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦା ଭିଷ୍ବକର୍ମାନ୍କର କନ୍ୟା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ନଇମିଷରେ ହିରାଣ୍ୟାକ୍ଷୀ ଧର୍ମର ମା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସୁରଥା, ଆସକ୍ତିରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ମୋତେ ଶରଣ ନେଲେ। ତାପରେ ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲି। ତାପରେ ମୁଁ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲି, ପରେ ଗୋଦାବରୀ ଜଳକୁ ଗଲି। କିନ୍ତୁ ସୁରଥା, ମୋ ହୃଦୟର ଆନନ୍ଦ, ମୋ ପତି, ସେଠି ଦେଖିଲି ନାହିଁ। ଓ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ମୋ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ଘଟଣା ତୁମକୁ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହିଛି। ଯେତେବେଳେ ମୋ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ମୁଁ ପୁଷ୍କରକୁ ଆସିଲି। ଅଟବୀରେ ମଜା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏକ ତପସ୍ବୀ ମୋତେ ଦେଖିଲେ। କିଏ ମୋତେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରୁ ଭୂମିରେ, ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ଆଣିଲେ? ମେରୁରେ ଶରଣ ନେଇ, ମୁଁ ବେଦବତୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲି। ହଠାତ୍ ବନ୍ଦୁଜୀବ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ିଗଲି। ସେ ଗଛ ସହିତ, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତଳକୁ ପଡ଼ିଲି। ସେ ଗଛ ସହିତ ମୁଁ ପଡ଼ିଲି, ଦୁଃଖରେ ଭରି ଥିଲି। ସ୍ଥିର ଓ ଚଳିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋତେ ଦେଖିଲେ। ସିଧ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ କହିଲେ, “ହାୟ, ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଏହି ମହାତ୍ମା ପାଇଁ।” ମନୁଙ୍କ କନ୍ୟା, ସହସ୍ର ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ବୀର ଜଣେ ପାଇଁ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଜାଣିନି କିଏ ସେ ଗଛକୁ ହଜାର ଖଣ୍ଡ କରିଥିଲେ। ଓ ସୁନ୍ଦରୀ, ଆଜି ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆଣିଆଗଲି ଏବଂ ତୁମକୁ ଦେଖିଲି। ଓ କନ୍ୟା, ପୁଣ୍କରର ଉତ୍ତର ତଟକୁ ଦେଖ। ସେ କନ୍ୟା, ଦେଖିବା ଓ ଜିଜ୍ଞାସା କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଗଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ, ସତ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ନିଜ ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଲେ।