ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଆକାଶରେ ଦେଖାଗଲା—ସେଠି ଜଣେ ଯୋଗୀ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଃଖ ଓ ଚିନ୍ତାରୁ ମୁକ୍ତ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୁଣ, ସ୍ୱରୂପ, ଚଳାଚଳ ଓ ବାସସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ସବିସ୍ତାରରେ କୁହାଯାଉଛି। ସେମାନେ କେବଳ ଧାନ୍ୟ, ମଣି, ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସଦା ଖିଳିଥିବା ଫୁଲ ଓ ହ୍ରଦ କୂଳରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ହେଉଛି ମାଟି ଓ କ୍ଷେତ୍ର। ଏଠି ଦୁଇ ଜଣ ବୀଣା ବାଜାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଗାୟକ, ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ ଓ ଚିତ୍ରକରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କର ଦୁଇଟି ନାମ ରହିଛି, ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱଭାବର ସୂଚକ। ସେମାନେ କ୍ଷେତ୍ର, ହ୍ରଦ ବା ନଦୀ କୂଳର ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। ଏହି ଦେବତା ଶିକାରିମାନଙ୍କ ଗ୍ରାମ, ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଓ ଗଭୀର ଗୁହାରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ନାରୀମାନଙ୍କ ରମଣସ୍ଥଳୀ, କାଉ ଝାଡ଼ିରେ ବାସ କରନ୍ତି, ନଗର ରାସ୍ତା ଓ ଆତିଥ୍ୟଶାଳାରେ ବି ତାଙ୍କର ବାସ। ସେମାନେ ବିଷ, ଗୋବର, ପୋକାମକୋଡ଼ା ଓ ପଥର ମଧ୍ୟରେ ବି ମିଳନ୍ତି। ଏଠି ଜଣେ ବୀର, ଯିଏ ଘୋଡ଼ା ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ହାତୀ, ରଥ ଓ ଏପରି ବଳବାନ ଦଳରେ ଦୃଢ଼। ମକର ନାମକ ଦେବତା ନଦୀରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି ଓ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ରରେ ବାସ କରନ୍ତି। ମଟି ନାମକ ଦେବତା ଜୁଆଘର ଓ ମଦବିକ୍ରେତାଙ୍କ ଘରେ ଅଧିକ ଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ବି ବାସ କରନ୍ତି। ଏହି ପୁରାତନ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ କେହିଁଠାରେ ଖୋଲାସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଏହି ପୁରାତନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର ପୌଣ୍ୟମୟ କଥା କହିଲି, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ ଓ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଦେବତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଥିଲେ ଡକ୍ଷାୟଣୀ, ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରୁ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ—ହରି ଓ କୃଷ୍ଣ—ଯୋଗାଭ୍ୟାସରେ ସଦା ଲିନ ଥିଲେ। ସେମାନେ ପୁରାତନ ବୃଷଭ ଭଳି ଉନ୍ମୁକ୍ତ ଓ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଗଙ୍ଗାର ବିସ୍ତୃତ କୂଳରେ ସେମାନେ ଘରେ ରହି, ପରମ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲିନ ଥିଲେ। ଏପରି ତପସ୍ୟାରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ସେ ରମ୍ଭା ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରାମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚର ବସନ୍ତଙ୍କୁ ବଡ଼ ଆଶ୍ରମକୁ ପଠାଇଲେ। ବସନ୍ତ ତାଙ୍କ ସହ ଏହି ବଦରୀ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ଇଚ୍ଛାମତେ କ୍ରୀଡ଼ା କରିଲେ। ସେଠାରେ ଗଛମାନେ ସଦା ପତ୍ରହୀନ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଇଁ, ସେମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ବସନ୍ତ ଋତୁର ସିଂହ ଯେଉଁଠାରେ ପଲାଶ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଆସିଥିଲେ। ବସନ୍ତ ହସୁଥିଲେ, ଚମେଲି କୁଳର କୁଡ଼ି ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଯେପରି ଶୁଣା ଗହଣାରେ ଶୋଭିତ, ଏହି ଅପ୍ସରାମାନେ ବି ତେଣୁ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଦାସମାନେ ଯେପରି ରାଜପୁତ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ବି ଏଭଳି ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯେପରି, ଏଠି ବସନ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧର ଭଳି ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲା। ସୁହୃଦ୍ଧ ଆସିଲେ ଯେପରି ଧର୍ମଶୀଳମାନେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏଠି ଗଛମାନେ ମନେ କରୁଥିଲେ, “କେଉଁ ପାହାଡ଼ ଆମ ସମାନ?” ନୀଳ ଅଶୋକ ଚୁଡ଼ିଆରେ ମୁଣ୍ଡ ଘେରାଇ, ମୁହଁ କମଳ ଫୁଲ ଭଳି ଖିଲିଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଚମେଲି ଫୁଲ ଭଳି ଧଳା, ଫୁଲ ଗୁଛର ଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ। କୋଇଲା ପୁରୁଷଙ୍କ ଭଳି ଦିବ୍ୟ କଣ୍ଠସ୍ୱର, ଅଙ୍କୋଳ ଫୁଲର ପୋଶାକରେ ଶୋଭିତ। ପୂର୍ବ ଦିଗର ବାଁଶ ଦ୍ୱାରା ମେଖଲା ପିନ୍ଧି, ମଦମସ୍ତ ହଂସୀର ଚାଳରେ ଚଲୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବସନ୍ତ ବଦରୀ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଥିଲେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ମଧୁର ଓ ମନୋହର ହୋଇଯାଇଥିଲା।