ହେ ପିଣ୍ଡହୀନ ଏକ, ଏହି ଉପଦେଶ କେଉଁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ମୋର ଜିଜ୍ଞାସା ବହୁତ ଉଚ୍ଚ। ଏହି ସମୟରେ, ଋତଧ୍ୱଜଙ୍କର କନ୍ୟା ପାଇଁ ଏକ ଅଶ୍ୱକୁ ଶୀଘ୍ରତାରେ ଜଗତରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲା। ରାଜା କୁଵଳୟାଶ୍ୱ ଓ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ? ଏଠାରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଯାହାର ନାମ ମଦାଲସା—ସେଇ ମଦାଲସା ନିଜେ। କିନ୍ତୁ, ପାତାଳକେତୁ ସେଇ ସୁକୁମାରୀ କୁଅଁରୀକୁ ହରଣ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇ ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଯେପରି ସଚୀ ଦେବେଶ୍ୱର ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ସେପରି ରାଜପୁତ୍ର ସେଇ ମୃଗନୟନୀ କୁଅଁରୀକୁ ଦେଖିଲେ। ତା’ପରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ପୁତ୍ର କ’ଣ କଲେ? ସେଇ ଦେବସେନା ନାଶକ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ ଏକ, କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ ପାତାଳ ତଳୁ ଉପରକୁ ଆସି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଗୌରୀଙ୍କୁ, ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ସଖୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅତି ମଙ୍ଗଳମୟ ଆକୃତିରେ। ସେଇ ପର୍ବତରାଜ ଦୁହିତା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗରେ ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ, ଅରଣ୍ୟରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ କେଉଁଠିଁକି, ଯିଏ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି?" ପୁନି କହିଲେ—"ମୋ ଜୀବନ ଯଦି ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ, ତେବେ ଏହାର କ’ଣ ଉପକାର?" "ମୋର ରୂପ ଉପରେ ଲଜ୍ଜା, ଯଦି ଏହା ପୂରଣ ହେଉନାହିଁ।" "ଯିଏ ମୋତେ ସେଇ କଳାକେଶୀ, ମୃଗନୟନୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର କରିଦେବେ—" ଏପରି ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କ କାନ ହାତରେ ଢାକି, ମୁଣ୍ଡ ନେଉଁ ନେଉଁ କହିଲେ—"ସେ ତ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ସଂକରଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ।" "ସେ ଅନ୍ୟର ସ୍ତ୍ରୀ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ପାତାଳକୁ ଆଉ ଡୁବିଯିଉନାହିଁ।" "ତୁମ୍ଭର ଶତ୍ରୁମାନେ ଏହି ପାପ କରୁନ୍ତୁ, ଅନ୍ୟର ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାର।" ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଗୋମାତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ସେନାକୁ ଦେଖି, ସେ କହିଲେ—"ଅନ୍ୟର ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାଠାରୁ ନପୁଂସକ ହେବା ଭଲ; ଅନ୍ୟର ଧନ ଉପଭୋଗ କରିବାଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ଭଲ।" "ସେ ଶତ୍ରୁମାତା," ବୋଲି ଭାବି, ସେ ପଳାଇଗଲେ। ନନ୍ଦୀ, ଅଚଳ ଓ ବଜ୍ରଧାରୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଅଟକାଇଲେ। ବଜ୍ରପାତରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଭୟରେ ଦଶ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ଅନ୍ଧକା ଏକ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି, ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଲେ। ସେ ଦୁଷ୍ଟର ଭୟରୁ, ଶତରୂପା ଗୌରୀ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଯେପରି ଅରଣ୍ୟରେ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ମହିଳା ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସ୍ଥିର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାଲିଥାଏ, ସେପରି ଏଠାରେ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ଏହି ଚାରିଜଣେ କେବେ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। ଯଦ୍ୟପି ଅନ୍ଧକା ଗିରିଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତରେ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଏଠାରେ, ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ଅନ୍ଧକାକୁ ଦେବୀ ଶତବଜ୍ର ସମାନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ। ଅନ୍ଧକା ପଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶତରୂପା ରାତି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବଙ୍କ ନେତାମାନେ ଏଗିଏଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଗଣପତି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ବଜ୍ର ଧରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଣନାଥ ମଘବନ୍ ପରି ଦେଖାଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବୀ ନିଜ ରୂପମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—"ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଯାଅ।" "ତୁମର ବାସ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ହେଉ।" "ଗଛ ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାଅ, ପ୍ରତିକ୍ରମ କରି ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର।" ନିଜ ସେନା ହାରିଗଲା ବୋଲି ଦେଖି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ତୁରନ୍ତ ପାତାଳକୁ ପଳାଇଗଲେ। କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ, ଗୌରୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, ରାତିରେ ଶୁଅନଥିଲେ, କାମବଳରେ ଅବଶ ହୋଇଥିଲେ। ଏବେ ମୋତେ କହ, କିପରି ଅନ୍ଧକା ସହ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା? ତୁମେ ଏହାକୁ ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ କହିବା ଉଚିତ।