ଏଠାରେ କ’ଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ ଓ ତେଜ଼ ନଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ହେଲେ, ଜଣେ ନାରୀ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଆଚରଣ କରିଥାଏ? ବିଲ୍ୱ ଗଛ ଫଳ ଦିଏ, ନଦୀ ଜଳ ଦିଏ, ଏବଂ ବିଶାଳ ହ୍ରଦପଟି ଶାଖା ଓ ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହୁଏ। ଏଠି, ଏହି ମହାନ ଜଳଧାରା ନିକଟରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଘର ତିଆରି କର, ଯାହାରେ ମୁଁ ସନ୍ତୋଷରେ ବସିପାରିବି, ହେ ଶମ୍ଭୁ। ମୋ ପାଖରେ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ପାଇଁ କିଛି ଧନ ନାହିଁ; ମୋର ଅବରଣ ହେଉଛି କୁଏଁ ଚର୍ମ, ହେ ପ୍ରିୟ। ମୋର ଏକମାତ୍ର କଙ୍କଣ ଅଛି, ମୋର ଚଦର ହେଉଛି ତୁମେ; ଅନ୍ୟଟି ହେଉଛି ଧନଞ୍ଜୟ ନାମକ ଏକ ସର୍ପ। ଏହି ଗାଢ଼ କଜଳ ରଙ୍ଗର ଯାହା, ସେହି ନୀଳ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ନିତମ୍ବ ଉପରେ ଦ୍ରଢ଼ ଭାବେ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଛି। ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱାମୀ ଆଶ୍ରୟ ଖୋଜିବାରେ ଅନେକ କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ସେଥିରେ ଦାସ ଦୁଃଖ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ଶ୍ୱାସ ଫେଲି, କ୍ରୋଧରେ ଅଭିଯୋଗ କରିଥିଲେ। ଗଛ ମୂଳରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ମୁଁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ କଥା କହୁଥିଲି। ସେଉଁଠି, ଏହି ଘୋଡ଼ାର ନାମ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଜୀମୂତକେତୁ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏହିପରି, ହେ ମୁନି, ମଧୁର ଶରଦ୍ ଋତୁ ଆସିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲା। ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଗନ୍ଧ ବିକୀରଣ କରୁଛି, ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ଘଉଁ ତିଆରିଛନ୍ତି, ମୃଗଶିଙ୍ଗ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଜଳ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି। ଗୋପଗାଁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ ଅନୁଭୂତି କରୁଛି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ସନ୍ତୋଷରେ ଅଛନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ, ଧର୍ମଜନମାନେ ଦିଗ୍ଗଜମାନଙ୍କ ମୁହଁ ପରି ମନକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥାନ୍ତି, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଚାରିପାଖରେ ଆଲୋକ ଛଡ଼ାଏ। ଏଉଁଠି, ସତୀଙ୍କୁ ସହିତ ଶମ୍ଭୁ ମନ୍ଦରାଚଳ ପାଖକୁ ଗଲେ। ମହାଦେବ ଶମ୍ଭୁ ସତ୍ୟା ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦକ୍ଷ ଏକ ବିଶାଳ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ କଶ୍ୟପମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଡାକି, ସଭ୍ୟ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ସେ ଅନସୂୟା, ଅତ୍ରି, ଧୃତି, କୌଶିକ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଙ୍ଗିରା, ଏବଂ ଅନେକ ବିଦ୍ୱାନ ଓ ବେଦାବେଦାଙ୍ଗ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ସେମାନେ ଯଜ୍ଞଶାଳାର ଦ୍ୱାରରେ ରକ୍ଷାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ। ଭୃଗୁଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଧନାଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। କିନ୍ତୁ, ସତୀ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଡାକିଲେ। ଯେଉଁଥି ଜେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରମୁଖ, ସେଉଁଠି ଆମନ୍ତ୍ରଣ ମିଳିଲାନି। ଦକ୍ଷ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ, ସେ କପାଳୀ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ନାହିଁ। ଶଙ୍କର, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ତ୍ରିନେତ୍ରୀ, କପାଳୀ—ସେ କିପରି ଏପରି ହେଲେ? ଏହି କଥା ଆଦିପୁରାଣରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି। ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାମାନେ ଶକ୍ତିହୀନ, ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ଅଦୃଶ୍ୟ, ପାହାଡ଼ ଓ ଗଛ ଜଳମଗ୍ନ, ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ୍ତ ଏବଂ ଅତି ଦୁର୍ଗମ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେଉଁଠି ରାତିର ଶେଷ ଦିନେ, ସେ ରଜୋଗୁଣରେ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସେ ଚରାଚର ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ତ୍ରିଶୂଳ, ଜଟା ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ଧାରଣ କରି, ସେ ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରିଥିଲେ। "ତୁମେ କିଏ, କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ, କିଏ ତୁମକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି? କିଏ ତୁମର ପିତା କିମ୍ବା ମାତା?"—ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା। ତୁମର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଗଣ୍ଡ଼ି ଓ ବୀଣା ଧରି, ଧ୍ୱନି କରି, ସେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଗ୍ରହ ପିଡ଼ିଥିବା ପରି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଦଢ଼ିଆ ହେଲେ। ଏବେ, ପଞ୍ଚମ ମୁଖ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧକାରିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।