କର୍ତ୍ତିକେୟ ଜନ୍ମ ଓ ତାଙ୍କର ନାମକରଣ ଉପରେ ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ଶିଶୁ କର୍ତ୍ତିକେୟ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗୁଠିକୁ ମୁହଁରେ ଦେଇ, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ବଡ଼ କାନ୍ଦିଲେ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, କୃତ୍ତିକାମାନେ ସ୍ୱଯଂଚାଳିତ ଭାବେ ସରସି ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଦେଖିଲେ । ସେମାନେ ଦୌଡ଼ି ଆସି, “ମୁଁ ପ୍ରଥମେ! ମୁଁ ପ୍ରଥମେ!” ବୋଲି ଦୁଧ ପାଇଁ ଦବାଦବି କରିଲେ । ସେମାନେ ସବୁଠୁ ଦୟାଶୀଳ ହୋଇ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଶିଶୁକୁ ଦୁଧ ପିଇଲେ । ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, କର୍ତ୍ତିକେୟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ । ତାପରେ, ଲୋକେ ପଚାରିଲେ, “ଗୁହା, ତୁମର ପୁଅ କେତେ ଏବେ?” ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ମୁଁ ଜାଣିନି କେଉଁଠି ଗୁହା ଅଛନ୍ତି ।” ଏହି ସମୟରେ, ଶରବଣ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଏହି ଶିଶୁ, ତିନିଜଣଙ୍କ ଶକ୍ତିର ମୂଳ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ କୁଟିଳା ଏକ ତୀବ୍ର ମେଷ ଉପରେ ଚଡ଼ି ଦେଖିଲେ । ସେ କହିଲେ, “ଏହି ଶରବଣ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଶିଶୁ, ଶତ୍ରୁବିନାଶ ପାଇଁ ଅବତରଣ କରିଛନ୍ତି ।” ଏହିବେଳେ, ଚେତନାମୟ ଜନାର୍ଦନ, ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବିବାଦ ଦେଖିଲେ । ସେମାନେ କହିଲେ, “ଏହି ଶିଶୁ ରୁଦ୍ର ଓ ଶୁକ୍ରଙ୍କର ସନ୍ତାନ କି ନୁହେଁ ବିଚାର କରିବା ପାଇଁ ଏହି ବିବାଦ ହେଉଛି ।” ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ଯାହା ଦେଖାଇବେ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କରିବାକୁ କହିଲେ । ସେମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ନାରଦଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ନାରଦ, ଏହି ଶିଶୁ କାହାର ପୁଅ?” ନାରଦ ତାଙ୍କର କେଶ ଖଡ଼ା ହୋଇ ଗିରିଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା!” ଯେଉଁଠାରେ ଶିଶୁ ଯାଇ ପଚାରିବେ, ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେବେ । ମୁଁ, କୁଟିଳା ଓ ପାଵକ—ଏହି ତିନିଜଣ ଏକଠା ହୋଇ, ଶିଶୁକୁ କୃତ୍ତିକାଙ୍କ ଝୋଲାରେ ଶୁଇଥିବା ଦେଖିଲେ । ଏହି ଯୋଗୀ ଚାରି ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଏବଂ ଶିଶୁ ହେବା ସତ୍ୱେ ସେ ଛଅଟି ମୁହଁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ । କୁଟିଳା ଆଗକୁ ଆସି, ମହାସେନ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦିଗକୁ ଗଲେ । ପାଵକ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ । ଏହିବେଳେ, ହରି ଆସି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଚିତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି କହିଲେ, “ଏହି କୁଟିଳାଙ୍କ ପୁଅ, କୁମାର ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ । ମୋର ପୁଅ ଭାବେ ଗୁହା ନାମରେ ସେ ସ୍ମୃତ । ହୁତାଶଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ମହାସେନ ଓ ଶରବଣ ଶଯ୍ୟାର ପୁଅ ଭାବେ ଶାରଦ୍ୱତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଛଅ ମୁହଁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିବାରୁ ସେ ଷଣ୍ମୁଖ ଭାବେ ଗୀତିତ ।” ଏପରି ଦେବତାମାନେ ସ୍ମରଣ କରି, ସେମାନେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆସିଲେ । ହୁତାଶନ, କୁଟିଳା ଓ କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଖି, ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଭୟଙ୍କର ଷଣ୍ମୁଖ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ତେଜରେ ସେମାନଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଦହିଯାଉଥିଲା । ସେମାନେ କହିଲେ, “ହେ ଦେବ, ତୁମେ, ଦେବୀ ଓ ଅଗ୍ନି ଏହି ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଛ । ଆମେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ, ସରସ୍ୱତୀ ତୀରେ, ଷଣ୍ମୁଖଙ୍କ ଅଭିଷେକ କରିବା ଯାଉ । ସେ ମହିଷ ଓ ଭୟଙ୍କର ତାରକା ଦେମନ୍ତ୍ର ନିବୃତ୍ତି କରିବେ ।” ସମସ୍ତେ କୁମାର ସହିତ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲେ, ଯାହା ମହାପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ । ତାଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଉପକ୍ରମ କଲେ । ଶୁଭ ଔଷଧି ଓ ଶର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କରାଗଲା । ଗନ୍ଧର୍ବ ନାୟକମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ । ଦୟାରେ, କୃତ୍ତିକାମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଶିଶୁକୁ କୋଳରେ ଧରି, ମୁଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବନ କରିଲେ । ସେମାନେ ଦେବମାତା ଅଦିତି ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦୟା କରିଥିଲେ, ସେପରି ଅଭିଭାସିତ ହେଲେ । ପାଵକ, କୃତ୍ତିକା ଓ କୁଟିଳା, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତିନିଜଣ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶୂର ଚାରି ପ୍ରମଥକୁ ଦାନ କଲେ ।