ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଗୃହକୁ ପ୍ରେମର ରାଜା ନିଜେ ମୁଦ୍ରା ଦେଇଥିଲେ। ମୁଁ ଏହାକୁ ଏକ ସୁଦୃଢ଼ ସୁରକ୍ଷିତ ନଗରୀ ବୋଲି ଭାବିଥିଲି, ଯାହାକୁ ଅଭିଲାଷର ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରାଯାଉଥିଲା। ଏଠାରେ ବାସ କରିବା ପାଇଁ, କାମଦେବ ଲୋକମାନେଂକୁ ଏଠାରେ ବସାଇଥିଲେ, ଯେପରିକି ଏକ ଦେଶରେ ଜନସମୂହ ବସେ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସୃଷ୍ଟି କରି, ଶ୍ରମିତ ହୋଇ, ଏହାକୁ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ହସ୍ତରେ ଦେଇଥିଲେ। ସେ, ନୂତନ ସୃଷ୍ଟି ଭଳି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅଧିକୃତ କରି, କେବଳ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଗୌରବ ଲାଭ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ, ମଣିମାଳିକା ପରି ନଖମାଳା ଦେଖାଯାଇଲା, ଯେପରି ଆକାଶରେ ତାରାମାଳା ଦେଖାଯାଏ। ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଆମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଦେଖିଲୁ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କିଏ କିଏ, କାହାର ଝିଅ, କିମ୍ବା କେବଳ ଏକ ଯୁବତୀ—ଏହା ଆମେ ଜାଣିନଥିଲୁ। ଏବେ ତୁମେ ନିଜେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ଯାଉ, ଦେଖ, ଯାହା ଉଚିତ ଓ ଇଚ୍ଛା, ସେହି କର। ସେ ନିଜ ମନରେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ—‘ଏଠାରେ କୌଣସି ମହିଷ ନାହିଁ।’ ଏଠାକୁ ଯେଉଁଠାରୁ ଯେମିତି ଆସୁଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ନିଜେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଣାଯାଏ। ଏହିପରେ ମହାଅସୁରପତି ଉଗ୍ରାୟୁଧ, ଚିକ୍ଷୁର ଓ ରକ୍ତବୀଜଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ସେମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ତଳେ ଶିବିର ଗଢ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଦାନୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ। ମାୟାଙ୍କ ପୁଅ ଦୁନ୍ଦୁଭି, ଶତ୍ରୁ ସେନା ଭଞ୍ଜକ, ଢୋଲ ବଜାଇଥିବା ସେ, ଏହିଠାରେ ଥିଲେ। ‘ଓ କନ୍ୟା, ମୁଁ ମହାଅସୁର, ରମ୍ଭାଙ୍କ ଅପରିମିତ ପୁଅଙ୍କ ଦୂତ’, ବୋଲି ସେ ତାକୁ କହିଲେ। ‘ସତ୍ୟ କହ, ଭ୍ରମ ଛାଡ଼, ଯାହା ରମ୍ଭାପୁତ୍ର କହିଛନ୍ତି, ତାହା ଦେଖା।’ ଉଚ୍ଚାସନରେ ବସି, ରମ୍ଭାଙ୍କ ପୁଅ କହିଲେ, ‘ମୁଁ ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ରୁଦ୍ର, ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ମୁଁ ପ୍ରଭୁ। ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଛି, ଦେବ, ଯକ୍ଷ, କିଏଁ ଚାହାଁନିଅ ଜୀବନ୍ତ ରହିବାକୁ। ଓ ବିଶାଳ ନୟନବତୀ, ଏହି ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ, ମୋ ଦୁର୍ଲଭ ସଫଳତା ଏଠାରେ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇଛି। ତେଣୁ, ଏଠାରେ ମୋତେ ଜଗତର ପତି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର; ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବର। ଏହା ସତ୍ୟ, ଦାନବପତି ପୃଥିବୀରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ଏହା ସତ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ। ଯଦି ଆଜି ମହିଷାସୁର ମୋତେ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ମୁଁ ସତ୍ୟସନ୍ଧ ହୋଇ, ତାକୁ ମୋ ବର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବି। ସେ ତୁମ ପାଇଁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବେ—ଏଠି ବରଦକ୍ଷିଣା କ’ଣ ଦିଆଯିବ, ଯଦି ଏଠାରେ ଏବେ ତୁମେ ଦୁଇଝଣେ ଏକାଠି ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛ?' ଏହି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ସେ ହସି, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କହିଲେ: ‘ଏହି ବଂଶର ଯେଉଁଠାରୁ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜିତିପାରିବ, ସେଉଁଠି ତାହାରେ ମୋର ବର ହେବେ।’ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ସେ ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ଖବର ଦେଲେ। ଯୁଦ୍ଧର ଆଶାରେ, ସେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସେ ନମର ନାମକ ଦାନବକୁ ସେନାପତି କରି ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଦୁର୍ଗା ତାଙ୍କ ସେନାର ଏକ ଅଂଶ ନେଇ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଗେଇଲେ। ସେମାନେ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ହେ ଅମ୍ବିକା, ତୁମେ ଆମ୍ରା ଧର।’ ଦେବୀ କହିଲେ, ‘ଏଠି କ’ଣ ନିମ୍ନ ଦାନବ ଆମ୍ରା ପିନ୍ଧି ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବାକୁ ସାହସ କରିପାରିବ?’ ତାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ କବଚ ଧାରଣ କରାଗଲା। ମହିଷାସୁର ଦେବତାମାନେଂକ ପାଇଁ ଅଜୟ୍ୟ ଘୋଷିତ ହୋଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଦେବୀ ତାଙ୍କର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ସେହି ମହିଷାସୁରରାଜାକୁ ପ୍ରହାର କରି ଭୂଲାଇଦେଲେ, ଯେପରି ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଛି। ଯେଉଁ ମନରେ ଚକ୍ରଧାରୀ ଶ୍ରୀହରି ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଗର୍ବ କିଏ ହ୍ରାସ କରିପାରିବ? ସେ ତାଙ୍କ ସାଥି ଓ ତାଙ୍କର ଯାନ ସହିତ ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, ଏଭଳି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ବିବାଦର ସମାଧାନ ହେଲା। ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତାଙ୍କୁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ଦେବତାମାନେଂକ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ଘଟିଥିବା ଏହି ଘଟଣା ପବିତ୍ର ଓ ପାପଭୟ ଦୂର କରେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ସହିତ ଦେବୀ ଯେପରି ଚାହିଁଥିଲେ, ସେପରି ଦେଖାଯାଇଥିଲେ।