ଦେବଶିଳ୍ପୀ, ଯିଏ ବସୁମାନେଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସେ ଏକ ମୁକୁଟମଣି, କଣଫୁଲ, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଏକ କୁଟାର ଦାନ କଲେ। ସର୍ପମାନଙ୍କର ଦେବତା ଏକ ସର୍ପମାଳା ଦେଲେ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ପୁଷ୍ପ ଦାତା ଏକ ମାଳା ଦେଲେ। ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ୟ ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ନିଦ୍ରା ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବ୍ୟାପିଗଲେ; ତ୍ରୁଷ୍ଣା, ଲଜ୍ଜା, ଭୋକ, ଭୟ ଏବଂ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ବ୍ୟାପିଲା। ଜୀବିକା, କରୁଣା ଏବଂ ମୋହ ତାଙ୍କର ଏଠାରେ ରଥ ହେଲା; ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ଯିଏ ସଂସାର ଧର୍ମର ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ, ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ସହିତ ମହାନ ପର୍ବତ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନୀଚା କରାଯାଇଥିଲା। କିଏ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଏବଂ କାହିଁକି କଲେ—ଏହି କଥା କହିବାକୁ ଅନୁରୋଧ ହେଲା। ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, କୁମଭଭାବା ସହିତ ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ ମିଳି, କହିଲେ: “ମୋତେ ଏକ ବର ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିପାରିବି।” ଉତ୍ତରରେ କୁମଭଭାବା କହିଲେ: “ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ମୁଁ ଦେଇବି; କେବେ ମୋ ପାଖରୁ କୌଣସି ଭିକ୍ଷୁକ ଖାଲିହାତେ ଯାଇନାହାନ୍ତି।” ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ: “ଏହି ମହାନ ପର୍ବତ ଆଜି ମୋର ପଥରେ ବାଧା ଦେଉଛି; ବିନ୍ଧ୍ୟକୁ ନୀଚା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।” କୁମଭଭାବା କହିଲେ: “ଏହି ପର୍ବତ, ତୁମ ରଶ୍ମିରେ ବିଜିତ, ମୋର ସୁରକ୍ଷା ରେ ରହିବ; ତୁମେ କେଉଁ ଦୁଃଖ ପାଇବେ?” ତେବେ ମହାମୁନି ଦଣ୍ଡକ ଛାଡି ଜର୍ଜର ଦେହରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ସେ କହିଲେ: “ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦୁର୍ବଳ, ତୁମକୁ ଚଢ଼ିପାରିବିନି; ତେଣୁ ତୁମେ ସତ୍ୱରା ନୀଚା ହେଉ।” ମୁନି ବିନ୍ଧ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ ଏବଂ ପରେ ପର୍ବତକୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ପୁଣି ଫେରିଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ବଢ଼ିବା ନାହିଁ; ନହେଲେ ଅବମାନରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେବି।” ବିନ୍ଧ୍ୟ ସେଇ ଆଶାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, କେବେ ମହାମୁନି ପୁଣି ଆସିବେ। ଏହିପରେ ମୁନି ଵିଦର୍ଭର ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ଏଠି ରଖି, ନିଜ ଶାନ୍ତ ଆଶ୍ରମକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ତପୋବଳରେ ଦଣ୍ଡକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ସମୟ ତପସ୍ୟା କରି କାଟିଲେ। ସେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଯେ, ନିଜେ ଫେରିବେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ନୀଚ ଶିଖରରେ ରହିଲେ। ଉଚ୍ଚ ଶିଖରରେ ଦୁର୍ଗା ଦେବୀ, ଋଷିମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ, ଦାନବ ନାଶ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡିଆ ହୋଇଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନେ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ଏଠି ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ—ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ—ଏହି ତପସ୍ୟାରତା ମହିଳାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତେବେ ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ, ମହିଷାସୁରଙ୍କ ଦୂତ, ଦୈତ୍ୟରାଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏଠି ଏକ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି, ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳି, ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର। ତିନୋଟି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଏହି ଦେବୀ ତିନି ଅଗ୍ନିକୁ ବଶ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠରେ ଶଂଖକୁ ବଶ କରିଛନ୍ତି। ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରୁଛ କି, ତାଙ୍କର ସ୍ନେହରେ ସ୍ତନ ଦୁର୍ଗମ ଦୁର୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଜାଣି, ଏହି ସ୍ନେହରେ ସେଗୁଡିକୁ ଯନ୍ତ୍ର ଭଳି ତିଆରି କରାଯାଇଛି। ଭୟଭୀତ ପ୍ରେମ ପାଇଁ, ଏହା ଏକ ସିଢ଼ି ଭଳି ତିଆରି ହୋଇଛି। ତୁମକୁ ଭୟ କରୁଥିବା ଯେଉଁଠି, ମନ୍ମଥଙ୍କର ପସିନା ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି। ଏହି ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଗୃହର ମୁଦ୍ରା କାମଦେବ ନିଜେ ଦେଇଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏହାକୁ ଏକ ନଗର ଭାବରେ ଭାବୁଛି, ଯାହା ମନୋବାଞ୍ଛା ଦେବତାଙ୍କ rampart ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ। ବାସ ପାଇଁ କାମଦେବ ଏଠି ଲୋକମାନେକୁ ବସାଇଛନ୍ତି, ଜଣେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ତିଆରି କରି ଦେଖିବାକୁ ହାତରେ ଦେଇଛନ୍ତି। ସେ ନୂତନ ସୃଷ୍ଟି ଭଳି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧରି, କେବଳ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମହିମା ପାଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ରତ୍ନମୟ ନଖର ମାଳା ତିଆରି ହେଲା, ଯେପରି ଆକାଶରେ ତାରାମାଳା ଦେଖାଯାଏ। ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଦେଖିଲୁ, କିନ୍ତୁ ଜାଣିନାହାଁ କିଏ ସେ, କାହାର ଝିଅ, କିମ୍ବା କେବଳ ଏକ ଯୁବତୀ। ସେଠାକୁ ତୁମେ ନିଜେ ଯାଅ, ବିନ୍ଧ୍ୟକୁ ଦେଖ; ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଓ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ମହିଷାସୁର ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଏଠି କୌଣସି ମହିଷ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଯେଉଁଠାରୁ ଯେଉଁ ଭଳି ଆସେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ନିଜେ ଯାହା ଚାହଁ, ସେଠିକୁ ଯାଏ କିମ୍ବା ନେଇଯାଏ।