ଏଠାରେ ବରୁଣାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି; ସେ ଅମଙ୍ଗଳ ଓ ପବିତ୍ର ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି। ଦୁଇଟି ନଦୀ, ଯେଉଁ ନଦୀଗୁଡିକୁ ଲୋକମାନେ ବିଶ୍ଵରେ ସମ୍ମାନିତ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଝରା ମଧ୍ୟରେ ସେଗୁଡିକ ପ୍ରମୁଖ। ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ କିମ୍ବା ପାତାଳରେ ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ମିଳିବ। ଏଠି ଯେଉଁଠି ଲୋକମାନେ ଭୋଗରେ ଲିନ ହୁଅନ୍ତି, ସେଉଁଠି ପ୍ରଭୁ, ସେମାନେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହାର ପବିତ୍ର ସଙ୍ଗୀତ ଶୁଣି, ଗୁରୁମାନେ ପୁଣିପୁଣି ହସିଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଆଗକୁ ବଢିଲେ, ଯେଉଁଠି ପୋଖରୀର ପଦ୍ମ ଚାଲିଯାଇଥିଲା। ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲମ୍ବା ଓ ଚମତ୍କାର ପତାକାରେ ହୃତ ହୋଇଯାଏ, ଯାହା ବାୟୁରେ ଫୁଲିଉଠେ। ନିର୍ମଳ ମୁହଁ ଥିବା ଜନନୀମାନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମଧୁମକୁଳୀ ଅନ୍ୟ ଫୁଲକୁ ଯାନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ମହିଳାମାନେ ଖେଳ ଲାଗି ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଦୀର୍ଘ ସ୍ଥାୟୀ ଘରରେ କୌଣସି ଏକତା ନାହିଁ। ଯୁବତୀମାନଙ୍କର ଆକାଂକ୍ଷା ଶକ୍ତି ଦେଉନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ସମ୍ଭୋଗ ପ୍ରତ୍ୟାଗତ ହୋଇଛି। ଯେଉଁଠି ପୁରୁଷ ଓ ହାତୀମାନେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଅହଂକାର ଓ ମଦରେ ଆସିଥିଲେ। ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଉତ୍ତମତା ହରାଇଥିଲେ; ଗଦ୍ୟରେ ଚନ୍ଦସ୍ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ପ୍ରଭୁ। ଯେଉଁଠି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଦେହ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେପରି ସଂକରା ତୁମେ। ଏଠି ଅସ୍ଥିର ସୂର୍ଯ୍ୟ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି। ଏଠିକୁ ଯାଇ, ଦେବମାନେ, ତୁମେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା। ଗରୁଡ଼ ବହୁତ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ବାରାଣସୀକୁ ଗଲେ, ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ। ପବିତ୍ର ତୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଦୟାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା। ମୁଁ ତାହାର କାରଣ ଜାଣିଛି, କିନ୍ତୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହାର କାରଣ ଅଛି, ରୁଦ୍ର; ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିବି। ଏହା ଏକ ଅତି ପବିତ୍ର ତୀର, ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ଏଠି ଏ ଦିନ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଖୋପାଳ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତି ମିଳିଯିବ। ଏହି କାରଣରୁ, ଏହି ତୀରକୁ 'କପାଳମୋଚନ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ। ସେ ବେଦ ପ୍ରକାରେ କପାଳମୋଚନରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ମୁନି। ଭଗବାନଙ୍କ ଦୟାରେ, ସେ ଉତ୍ତମ ତୀର 'କପାଳମୋଚନ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏହି କାରଣରୁ, ଡକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଯୋଗ୍ୟ କନ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ଡକ୍ଷ ଯଜ୍ଞରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିନାହିଁ। ଜୟା ପାହାଡ଼ର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ, ମନ୍ଦର ପ୍ରମଦ ଗୁହାକୁ ଗଲେ। କିଏଁ ଵିଜୟା ଗଲେ ନାହିଁ, ଓ ଜୟନ୍ତୀ ଓ ଅପରାଜିତା ମଧ୍ୟ? ଯେଉଁଠି ନିମନ୍ତ୍ରଣ ମିଳିଥିଲା, ସମସ୍ତ ତାଙ୍କର ମାମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଗଲେ। "ମୁଁ ଏଠିକୁ ଆସିଛି, ତୁମକୁ ଦେଖିବା ଓ ତାଉଁଠି ଯିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ।" "ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିମନ୍ତ୍ରିତ ହେନାହିଁ କି, କିମ୍ବା ତୁମେ ବେସି ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?" "ମୁଁର ମାମା ଶଶାଙ୍କ ତାଙ୍କ ଜନନୀ ସହିତ ଯଜ୍ଞକୁ ଗଲେ।" "ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଦିଆଯାଇଛି; କିଏଁ ତୁମକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଦିଆଯାଇନାହିଁ?" କ୍ରୋଧରେ ଆତିକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ତାଙ୍କର ଶେଷ ଦିନ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କର ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ବହି, ସେ ଉଚ୍ଚରେ କାନ୍ଦିଲେ। "ଆହ, ଏହା କଣ?" କହି, ସେ ଜୟାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଗଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଧର୍ମିକ ଓ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଶିଥିଳ, କୁହାଡ଼ିରେ ଆଘାତ ପାଇଥିଲେ। "ଏତେ ଧର୍ମିକ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, କିଏଁ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ବୃତ୍ତି ଚ୍ଛେଦିତ ଲତା ପରି?