वर्णधर्माणि चान्यानि निशामय निशाचर
आता, हे निशाचर, इतर वर्णधर्मही ऐक.
क्षत्रियस्यापि कथिता ये चाचारा द्विजस्य हि
क्षत्रियाचे जे आचार सांगितले, तेच द्विजांनाही लागू आहेत.
गार्हस्थ्ययमुत्तमं त्वेकं शूद्रस्य क्षणदाचर
शूद्रासाठी गृहस्थाश्रमातील एकच श्रेष्ठ आचरण आहे, ते म्हणजे रात्रीच्या वेळी पाळायचे.
यो हापयति तस्यासौ परिकुप्यति भास्करः
जो हे आचरण सोडतो, त्याच्यावर सूर्य देव रागावतो.
भानुर्वै यतते तस्य नरस्य क्षणदाचर
जो मनुष्य रात्रीचे हे आचरण करतो, त्याच्या कल्याणासाठी सूर्य देव प्रयत्न करतो.
यः संत्यजेच्चापि निजं हि धर्मं तस्मै प्रकुप्येत दिवाकरस्तु
पण जो आपला कर्तव्यधर्म सोडतो, त्याच्यावर दिवाकर देव रागावतो.
जगाम चोत्पत्य पुरं स्वकीयं मुहुर्मुहुर्धर्ममवेक्षमाणः
तो वारंवार आपले शहर गाठत राहिला आणि नेहमी धर्माचा विचार करत राहिला.
सम्हूयाब्रवीत् सर्वान् राक्षसान् धार्मिकं वचः
त्याने सर्व राक्षसांना बोलावले आणि धर्मयुक्त वचन सांगितले.
दानं दया च क्षान्तिश्व ब्रह्मचर्यममानिता
दान, दया, सहनशीलता, ब्रह्मचर्य आणि नम्रता —
सदाचारनिषेवित्वं परलोकप्रदायकाः
चांगले वर्तन पाळल्याने परलोक मिळतो.
सोहमाज्ञापये सर्वान् क्रियतामविकल्पतः
म्हणून मी सर्वांना आज्ञा देतो — हे कुणीही चुकवू नये.
त्रयोदशाङ्गं ते धर्म चक्रुर्मुदितमानसाः
त्यांनी आनंदाने ते तेराप्रकारचे धर्म आचरणात आणले.
पुत्रपौत्रार्थसंयुक्ताः सदाटारसमन्विताः
त्यांना नेहमी मुलं, नातवंडं आणि पत्नींचा संग लाभलेला होता.
गन्तुं नाशक्तुवन् सूर्यो नक्षत्राणि न चन्द्रमाः
सूर्य, तारे आणि चंद्र यांना पुढे जाता आले नाही.
दिवा चन्द्रस्य सदृशः क्षणदायां च सूर्यवत्
दिवसा तो चंद्रासारखा आणि रात्री सूर्यासारखा होता.
शशङ्कमिति तेजस्त्वादमन्यन्त पुरोत्तमम्
ते त्या तेजाला चंद्रच समजत.
रात्रौ विकसिता ब्रह्मन् विभूतिं दातुमीप्सवः
हे ब्राह्मण, रात्री आपली कीर्ती द्यावी म्हणून ते फुलून उठत.
तान् वायसास्तदा ज्ञात्वा दिवा निघ्नन्ति कौशिकान्
तेव्हा कावळे हे जाणून दिवसा कौशिकांचा वध करीत.
आकण्ठमग्नास्तिष्ठन्ति रात्रौ ज्ञात्वाथ वासरम्
रात्री, दिवस असल्याचे कळल्यावर, ते मानपर्यंत पाण्यात बुडून राहत.
मन्मानास्तु दिवसमिदमुच्चैर्ब्रुवन्ति च
त्यांचे मन माझ्यात एकरूप झालेले असून, ते दिवसभर मोठ्याने हे सांगतात.
उत्सृष्टं जीवितं शून्ये फूत्कृत्य सरितस्तटे
एका टोकाला, नदीच्या काठी, हंबरडा फोडून, जीव सोडला.
संतापयञ्जगत् सर्वं नास्तमेति कथञ्चन
संपूर्ण जगाला दुःख देणारा, तो कधीच मावळत नाही.
तत्कान्तया तपस्तप्तं भर्तृशोकार्त्तया बत
पतीच्या दुःखाने व्याकुळ झालेल्या तिच्या हातून कठोर तपश्चर्या केली गेली.
तेनासौ शशिनिर्जेता नास्तमेति रविर्ध्रुवम्
त्यामुळेच चंद्र सूर्याला जिंकतो, आणि सूर्य खरोखरच मावळत नाही.
प्रावर्त्तयन्त कर्माणि रात्रावपि महामुने
ते रात्रीसुद्धा विधी करीत होते, हे महर्षे.
रवौ शशिनि चैवान्ये ब्रह्मणो ऽन्ये हरस्य च
काही सूर्याची, काही चंद्राची, काही ब्रह्माची, तर काही हराची पूजा करीत.
यदियं रजनी रम्या कृता सततकौमुदी
ही रात्र जर नेहमीच चंद्रप्रकाशाने उजळून सुंदर झाली असेल,
निर्व्याजेन महागन्धैरर्चितः कुसुमैः शुभैः
त्याची पूजा शुद्ध फुलांनी, मोठ्या आणि खर्या सुगंधांनी केली जाते.
अशून्यशयना नाम द्वितीया सर्वकामदा
दुसरे व्रत 'अशून्य शयना' असे नाव असून, ते सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आहे.
अशून्यं च महाभोगैरनस्तमितशेखरम्
मोठ्या सुखांनी भरलेले, आणि न संपणाऱ्या शिखरासह, ते अशून्य आहे.