तत्तद् गुणवते देयं तदेवाक्षयमिच्छता
शाश्वत फल हवे असल्यास, सद्गुणी व्यक्तीस दान द्यावे.
धर्मतो धनमाहार्यं यष्टव्यं चापि शक्तितः
धन नेहमी धर्माने मिळवावे आणि यज्ञ आपल्या क्षमतेनुसार करावा.
तत् कर्त्तव्यमशङ्केन यन्न गोप्यं महाजने
जे कृत्य सज्जनांपासून लपवायचे नाही, ते निःसंकोचपणे करावे.
धर्मार्थकामसंप्राप्तिः परत्रेह च शोभनम्
धर्म, अर्थ आणि काम यांची प्राप्ती या जगात आणि परलोकातही शुभ आहे.
वानप्रस्थाश्रमं धर्मं प्रवक्ष्यामो ऽवधार्यताम्
आता मी वानप्रस्थाश्रमधर्म सांगतो, ते लक्षपूर्वक ऐका.
वानप्रस्थाश्रमं धर्मं प्रवक्ष्यामो ऽवधार्यताम्
आता मी वानप्रस्थाश्रमधर्म सांगतो, ते लक्षपूर्वक ऐका.
भूमौ शय्या ब्रह्मचर्यं पितृदेवातिथिक्रिया
जमिनीवर झोपणे, ब्रह्मचर्य पाळणे, आणि पितर, देव व अतिथी यांची सेवा करणे—
वन्यस्नेहनिषेवित्वं वानप्रस्थविधिस्त्वयम्
वनातील फळे-मुळे आणि तूप यावर निर्वाह करणे—हे वानप्रस्थाचे नियम आहेत.
जितेन्द्रियत्वमावासे नैकस्मिन् वसतिश्चिरम्
रहाताना इंद्रियांवर संयम ठेवणे आणि एकाच ठिकाणी जास्त काळ न थांबणे—
आत्मज्ञानावबोधेच्छा तथा चात्मावबोधनम्
स्वतःच्या आत्म्याचे ज्ञान मिळवण्याची इच्छा आणि आत्मसाक्षात्कार साधणे.
वर्णधर्माणि चान्यानि निशामय निशाचर
आता, हे निशाचर, इतर वर्णधर्मही ऐक.
क्षत्रियस्यापि कथिता ये चाचारा द्विजस्य हि
क्षत्रियाचे जे आचार सांगितले, तेच द्विजांनाही लागू आहेत.
गार्हस्थ्ययमुत्तमं त्वेकं शूद्रस्य क्षणदाचर
शूद्रासाठी गृहस्थाश्रमातील एकच श्रेष्ठ आचरण आहे, ते म्हणजे रात्रीच्या वेळी पाळायचे.
यो हापयति तस्यासौ परिकुप्यति भास्करः
जो हे आचरण सोडतो, त्याच्यावर सूर्य देव रागावतो.
भानुर्वै यतते तस्य नरस्य क्षणदाचर
जो मनुष्य रात्रीचे हे आचरण करतो, त्याच्या कल्याणासाठी सूर्य देव प्रयत्न करतो.
यः संत्यजेच्चापि निजं हि धर्मं तस्मै प्रकुप्येत दिवाकरस्तु
पण जो आपला कर्तव्यधर्म सोडतो, त्याच्यावर दिवाकर देव रागावतो.
जगाम चोत्पत्य पुरं स्वकीयं मुहुर्मुहुर्धर्ममवेक्षमाणः
तो वारंवार आपले शहर गाठत राहिला आणि नेहमी धर्माचा विचार करत राहिला.
सम्हूयाब्रवीत् सर्वान् राक्षसान् धार्मिकं वचः
त्याने सर्व राक्षसांना बोलावले आणि धर्मयुक्त वचन सांगितले.
दानं दया च क्षान्तिश्व ब्रह्मचर्यममानिता
दान, दया, सहनशीलता, ब्रह्मचर्य आणि नम्रता —
सदाचारनिषेवित्वं परलोकप्रदायकाः
चांगले वर्तन पाळल्याने परलोक मिळतो.
सोहमाज्ञापये सर्वान् क्रियतामविकल्पतः
म्हणून मी सर्वांना आज्ञा देतो — हे कुणीही चुकवू नये.
त्रयोदशाङ्गं ते धर्म चक्रुर्मुदितमानसाः
त्यांनी आनंदाने ते तेराप्रकारचे धर्म आचरणात आणले.
पुत्रपौत्रार्थसंयुक्ताः सदाटारसमन्विताः
त्यांना नेहमी मुलं, नातवंडं आणि पत्नींचा संग लाभलेला होता.
गन्तुं नाशक्तुवन् सूर्यो नक्षत्राणि न चन्द्रमाः
सूर्य, तारे आणि चंद्र यांना पुढे जाता आले नाही.
दिवा चन्द्रस्य सदृशः क्षणदायां च सूर्यवत्
दिवसा तो चंद्रासारखा आणि रात्री सूर्यासारखा होता.
शशङ्कमिति तेजस्त्वादमन्यन्त पुरोत्तमम्
ते त्या तेजाला चंद्रच समजत.
रात्रौ विकसिता ब्रह्मन् विभूतिं दातुमीप्सवः
हे ब्राह्मण, रात्री आपली कीर्ती द्यावी म्हणून ते फुलून उठत.
तान् वायसास्तदा ज्ञात्वा दिवा निघ्नन्ति कौशिकान्
तेव्हा कावळे हे जाणून दिवसा कौशिकांचा वध करीत.
आकण्ठमग्नास्तिष्ठन्ति रात्रौ ज्ञात्वाथ वासरम्
रात्री, दिवस असल्याचे कळल्यावर, ते मानपर्यंत पाण्यात बुडून राहत.
मन्मानास्तु दिवसमिदमुच्चैर्ब्रुवन्ति च
त्यांचे मन माझ्यात एकरूप झालेले असून, ते दिवसभर मोठ्याने हे सांगतात.