स्वाध्यायवेदवेत्तृत्वं विष्णुपूजारतिः स्मृता
स्वाध्याय आणि वेदांचं ज्ञान, तसेच विष्णूची भक्ती ही श्रेष्ठ मानली जाते.
वेदनं नीतिशास्त्राणां हरभक्तिरुदाहृता
नीतिशास्त्रांचं समजून घेणं आणि हराची भक्ती हाही आदर्श मार्ग मानला जातो.
स्वाध्यायं ब्रह्मविज्ञानं भक्तिर्द्वाभ्यामपि स्थिरा
स्वाध्याय आणि ब्रह्मज्ञान यामध्ये दृढपणा या दोन्हीमुळे आणि भक्तीमुळेही मिळतो.
सरस्वत्यां स्थिरा भक्तिर्गान्धर्वो धर्म उच्यते
सरस्वतीमध्ये भक्ती दृढ असते; गंधर्वांचा धर्म म्हणजेच नीतीमत्ता असे सांगितले जाते.
विद्याधराणां धर्मो ऽयं भवान्यां भक्तिरेव च
विद्याधरांचा धर्म हाच आहे, आणि भवानीमध्ये फक्त भक्तीच श्रेष्ठ मानली जाते.
कौशल्यं सर्वशिल्पानां धर्मः किंपुरुषः स्मृतः
सर्व कलांमध्ये कौशल्य हे किम्पुरुषांचा धर्म समजला जातो.
सर्वत्र कामचारितवं धर्मो ऽयं पैतृकः स्मृतः
सर्वत्र इच्छेनुसार वागणे हेच पितरांचा धर्म मानला जातो.
नियमाद्धर्मवेदित्वमार्थो धर्मः प्रचक्ष्यते
नियमामुळे धर्माची समज येते; हाच अर्थाचा धर्म म्हणून ओळखला जातो.
अकार्पण्यमनायासं दयाहिंसा क्षमा दमः
कंजुषी नसणे, सहजता, दया, अहिंसा, क्षमा आणि संयम—
शङ्करे भास्करे देव्यां धर्मो ऽयं मानवः स्मृतः
शंकर, भास्कर आणि देवीमध्ये हाच मानवी धर्म म्हणून ओळखला जातो.
अहङ्कारमशौण्डीर्यं धर्मो ऽयं गुह्यकेष्विति
अहंकार आणि नम्रतेचा अभाव हेच गुह्यकांचा धर्म मानले जातात.
स्वाध्यायं त्र्यम्बके भक्तिर्धर्मो ऽयं राक्षसः स्मृतः
स्वाध्याय आणि त्र्यंबकाची भक्ती हे राक्षसांचा धर्म मानले जातात.
पिशाचानामयं धर्मः सदा चामिषगृध्नुता
पिशाचांचा धर्म म्हणजे नेहमीच मांसाची लालसा असणे.
ब्रह्मणा कथिताः पुण्या द्वादशैव गतिप्रदाः
ही बारा पुण्यकारी मार्ग ब्रह्मदेवांनी सांगितली असून, त्या सर्वांना उन्नती देणाऱ्या आहेत.
तत्र ये मानवा धर्मास्तान् भूयो वक्तुमर्हथ
त्यामधील मानवी धर्म पुन्हा सांगावे असे तुम्ही योग्य आहात.
ये वसन्ति महीपृष्ठे नरा द्वीपेषु सप्तसु
जे पुरुष पृथ्वीवर, सातही द्वीपांमध्ये राहतात—
जलोपरि महीयं हि नौरिवास्ते सरिज्जले
पाण्यावर पृथ्वी खरोखरच नदीतील होडीसारखी तरंगत असते.
कर्णिकाकारमत्युच्चं स्थापयामास सत्त्म
त्याने कमळाच्या कुडीसारखे, अतिशय उंच असे निवासस्थान निर्माण केले.
स्थानानि द्वीपसंज्ञानि कृतवांश्च प्रजापतिः
प्रजापतीने द्वीप नावाची स्थाने निर्माण केली.
तल्लक्षं योजनानां च प्रमाणेन निगद्यते
त्यांचे विस्तार, योजनांमध्ये मोजून, आता सांगितले जातात.
तस्यापि द्विगुणः प्लक्षो बाह्यतः संप्रतिष्ठितः
त्याच्या बाहेर प्लक्ष नावाचा द्वीप आहे, जो त्याच्या दुप्पट मोठा आहे.
द्विगुणः शाल्मलिद्वीपो द्विगुणो ऽस्य महोदधेः
त्यापुढे शाल्मली द्वीप आहे, तो या महासागराच्या दुप्पट आहे.
घृतोदो द्विगुणश्चैव कुशद्वीपात् प्रकीर्तितः
घृताचा समुद्र कुशद्वीपाच्या दुप्पट आहे, असे सांगितले जाते.
ततो ऽपि द्विगुणः प्रोक्तः समुद्रो दधिसंज्ञितः
त्यापुढे दही नावाचा समुद्र आहे, तोही त्याच्या दुप्पट आहे.
एते च द्विगुणाः सर्वे परस्परमपि स्थिताः
हे सर्व एकमेकांपेक्षा दुप्पट मोठे असून एकामागोमाग एक आहेत.
जम्बूद्वीपात् समारभ्य यावत्क्षीराब्धिरन्ततः
जांबूद्वीपापासून शेवटच्या क्षीरसागरापर्यंत,
कोट्यश्चतस्रो लक्षाणां द्विपञ्चाशच्च राक्षस
राक्षसांनो, तिथे एकूण चार कोटी पंचावन्न लाख आहेत.
लक्षमण्डकटाहेन समन्तादिभिपूरितम्
सर्व बाजूंनी 'लक्षमंडकटाह' या मापाने पूर्ण भरलेले आहे.
गदिष्यामस्तव वयं शृमुष्व त्वं निशाचर
आम्ही तुझ्यासाठी तिथे जाऊ, ऐक, हे निशाचर.
शाकान्तेषु न तेष्वस्ति युगावस्था कथञ्चन
शाखांच्या टोकांना त्यांच्यात कधीही युगपरिवर्तन होत नाही.