बन्धनं वा वधो वापि पूर्वाभ्यासेन जायते
बंधन किंवा मृत्यू हे सुद्धा पूर्वीच्या सवयीमुळेच येतात.
भवान् दिवाकीर्तिमिमं सुपुत्रं गार्हस्थ्यधर्मे विनियोजयस्व
तुम्ही या दिवाकीर्ती या आपल्या सुपुत्राला गृहस्थधर्मात स्थिर करा.
भवान् दिवाकीर्तिमिमं सुपुत्रं गार्हस्थ्यधर्मे विनियोजयस्व
तुम्ही या दिवाकीर्ती या आपल्या सुपुत्राला गृहस्थधर्मात स्थिर करा.
जगाम पुण्यं सदनं मुरारेः ख्यातं बदर्याश्रममाद्यमीड्यम्
तो मुरारिच्या पवित्र निवासस्थानी गेला, जे प्रसिद्ध आणि वंदनीय असं बदरी आश्रम होतं.
तस्माच्च पूर्वं द्विजवर्य वै मया अभ्यस्तमासीन्ननु ते ब्रवीमि
हे द्विजश्रेष्ठा, पूर्वी मी हे सर्व सरावलेलं होतं, आणि आता ते तुला सांगतो.
ज्ञानानि चैवाब्यसंतां हि पूर्वं भवन्ति धर्मार्थशांसि नाथ
खरं तर, ज्ञान आधीच मिळवावं लागतं; प्रभो, धर्म आणि अर्थ यांची शिकवण पुढे येते.
ध्यायंस्तदास्ते मधुकैटभघ्नं नारायणं चक्रगदासिपाणिम्
तो ध्यानात बसला आणि मधु-कैटभाचा वध करणाऱ्या, चक्र, गदा आणि तलवार हातात असलेल्या नारायणाचे चिंतन करू लागला.
जज्ञवाटमुपागम् उच्चैर्वचनमब्रवीत्
तो यज्ञवाटाजवळ गेला आणि मोठ्या आवाजात बोलू लागला.
यज्ञो ऽश्वमेधः प्रवरः क्रतूनां मुख्यस्तथा सत्रिषु दैत्यनाथः
अश्वमेध हा सर्व यज्ञांमध्ये श्रेष्ठ आहे, दैत्यराजा.
सार्घपात्रः समभ्यागाद्यत्र देवः स्थितो ऽभवत्
यज्ञदक्षिणेचे पात्र आणले गेले, जिथे देव स्वतः उपस्थित होता.
भरद्वाजर्षिणा सार्धं यज्ञवाटं प्रवेशयत्
भरद्वाज ऋषींसोबत तो यज्ञवाटेत प्रवेश केला.
प्रोवाच भगवन् ब्रूहि किं दद्मि तव मानद
त्याने विचारले, 'भगवन्, सांगा—मी तुम्हाला काय द्यावे, मान देणाऱ्या?'
विहस्य सुचिरं कालं भरद्वाजमवेक्ष्य च
तो बराच वेळ हसत राहिला आणि भरद्वाजाकडे पाहू लागला.
न स धारयते भूम्यां पारक्यां जातवेदसम्
तो परक्या भूमीवर जाठवेदस अग्नी प्रज्वलित करत नाही.
मच्छरीरप्रमाणेन देहि राजन् पदत्रयम्
राजा, माझ्या शरीराच्या मापाने तीन पावले जमीन मला द्या.
बाणं च तनयं वीक्ष्य इदं वचनमब्रवीत्
त्याने आपल्या बाण नावाच्या मुलाकडे पाहून असे शब्द उच्चारले.
येन क्रमत्रयं मौर्ख्याद् याचते बुद्धितो ऽपि च
जो बुद्धिमान असूनही मूर्खपणाने तीन पावले मागतो, तो कोण?
धनादिकं भूरि न वै ददाति यथेह विष्णोर्न बहुप्रयासः
तो धन वगैरे भरपूर मागत नाही, कारण विष्णूंकडे हे सहज मिळते.
मयि दातरि यश्चायमद्य याचेत् पदत्रयम्
मी देणारा असतानाही, आज तो तीन पावले मागतो.
याचस्व विष्णो गजवाजिभूमिं दासीहिरण्यं यदभीप्सितं च
विष्णूकडे हत्ती, घोडे, जमीन, दासी, सोने किंवा जे काही हवे आहे ते माग.
दातुर्याचयितुर्लज्जा कथं न स्यात् पदत्रये
फक्त तीन पावले मागण्यात देणाऱ्याला आणि मागणाऱ्याला लाज वाटू नये का?
एतभ्यः कतमं दद्यां स्थानं याचस्व वामन
या सर्वांपैकी कोणते स्थान मी द्यावे? ते माग, वामना.
एतावता त्वहं चार्थी देहि राजन् पदत्रयम्
माझी एवढीच मागणी आहे; राजा, मला तीन पावले जमीन द्या.
बलिर्भृङ्गारमादाय ददौ विष्णोः क्रमत्रयम्
बलीने अर्घ्यपात्र घेतले आणि विष्णूला तीन पावले जमीन दिली.
त्रैलोक्यक्रमणार्थाय बहुरूपं जगन्मयम्
तीनही लोकांतून जाण्याच्या हेतूने त्याने अनेक रूपे घेतली आणि सर्व जग आपल्यात सामावून घेतले.
सत्यं तपो जानुयुग्मे ऊरुभ्यां मेरुमन्दरौ
त्याच्या गुडघ्यांवर सत्य आणि तप होते; त्याच्या मांड्या मेरू आणि मंदार पर्वतासारख्या होत्या.
लिङ्गे स्थितो मन्मथश्च वृषणाभ्यां प्रजापतिः
त्याच्या लिंगात कामदेव वास करत होता, आणि त्याच्या वृषणांत प्रजापती होते.
वलिषु त्रिषु नद्यश्च यज्ञास्तु जठरे स्थिताः
त्याच्या तीन त्वचेच्या वळ्यांत नद्या होत्या, आणि त्याच्या पोटात यज्ञ वास करत होते.
पृष्ठस्था वसवो देवाः स्कन्धौ रुद्रैरधिषठितौ
त्याच्या पाठीवर वसु देवता होत्या, आणि त्याच्या खांद्यांवर रुद्र विराजमान होते.
हृदये संस्थितो ब्रह्मा कुलिशो हृदयास्थिषु
त्याच्या हृदयात ब्रह्मा स्थिर होता, आणि त्याच्या हृदयाच्या हाडांत वज्र होता.