या वृत्ता मलये पूर्वं कोशकारसुतस्य तु
मलय पर्वतावर पूर्वी जी घटना घडली, ती विणकराच्या मुलाबद्दलची—
कथां पौराणिकीं पुण्यां महाकौतूहलं हि मे
मला त्या प्राचीन आणि पुण्यवान कथेबद्दल फारच कुतूहल आहे.
पूर्वाभ्यासनिबद्धां हि सत्यां भृगुकुलोद्वह
हे भृगुकुळातील श्रेष्ठ, ती पूर्वीच्या सवयीने बांधलेली आणि खरी आहे.
कोशकार इति ख्यात आसीद् ब्रह्मंस्तपोरतः
एक ब्राह्मण होता, जो विणकर म्हणून प्रसिद्ध होता आणि तपश्चर्येला वाहिलेला होता.
सती वात्स्यायनसुता धर्मशीला पतिव्रता
त्याची पत्नी, वात्स्यायनांची कन्या, धर्मनिष्ठ आणि पतीव्रता होती.
मूकवन्नालपति स न च पश्यति चान्धवत्
तो मूकासारखा बोलतो आणि आंधळ्यासारखा पाहतो.
मन्यमाना गृहद्वारि षष्ठे ऽहनि समुत्सृजत्
असं विचारून, सहाव्या दिवशी तिने त्याला घराच्या उंबरठ्यावर सोडून दिलं.
स्वं शिशुं कृशमादाय सूर्पाक्षी नाम नामतः
आपला अशक्त मुलगा घेऊन, सूपाक्षी नावाची ती स्त्री,
तमादाय जगामाथ भोक्तुं शालोदरे गिरौ
तो मुलगा घेऊन, शालोदरी नावाच्या डोंगरावर जेवायला गेली.
नेत्रहीनः प्रत्युवाच किमानीतस्त्वया प्रिये
डोळ्यांनी अंध असलेला म्हणाला, "प्रिय, तू काय आणलं आहेस?"
कोशकारद्विजगृहे तस्यानीतः प्रभो सुतः
"कोशकार ब्राह्मणाचा मुलगा आणला आहे, स्वामी."
महाज्ञानी द्विजेन्द्रो ऽसौ ततः शप्स्यति कोपितः
"तो ब्राह्मण फार मोठा ज्ञानी आहे; रागावला तर तो शाप देईल."
अन्यस्य कस्यचित् पुत्रं शीघ्रमानय सुन्दरि
"सुंदरिये, पटकन दुसऱ्या कुणाचा मुलगा घेऊन ये."
समाजगाम त्वरिता समुत्पत्य विहायसम्
ती झपाट्याने आकाशात उडी मारून लगेच आली.
रुरोद सुस्वरं ब्रह्मन् प्रक्षिप्याङ्गुष्ठमानने
तीने अंगठा तोंडावर ठेवून, स्पष्ट आवाजात रडायला सुरुवात केली, हे ब्राह्मण.
पश्य स्वयं मुनिश्रेष्ठ सशब्दस्तनयस्तव
"मुनिश्रेष्ठा, स्वतः पाहा—तुमचा मुलगा आवाज करतोय."
स चापि ब्राह्मणश्रेष्ठः समपश्यत तं शिशुम्
आणि त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने तो मुलगा पाहिला.
ततो विहस्य प्रोवाच कोशकारो निजां प्रियाम्
मग हसून, कोशकाराने आपल्या प्रियेला सांगितले:
को ऽप्यटस्माकं छलयितुं सुरूपी भुवि संस्थितः
"आपल्याला फसवायला पृथ्वीवर कुणीतरी देखणा माणूस आहे."
बबन्धोल्लिख्य वसुधां सकुशेनाथ पाणिना
त्याने पवित्र कुश घालून आणि हाताने भूमीवर खूण करून, त्या मुलाला बांधलं.
अन्तर्धानगता भूमौ चिक्षेप गृहदूरतः
ती अदृश्य झाली तेव्हा, त्याने त्या मुलाला घरापासून दूर जमिनीवर फेकलं.
सा चाभ्येत्य ग्रहीतुं स्वं नाशकद् राक्षसी सुतम्
पण राक्षसी आपल्या मुलाला उचलायला आली, तेव्हा तिला जमत नव्हतं.
कथयामासा यद् वृत्तं स्वद्विजात्मजहीरिणम्
तिने काय घडलं—ब्राह्मणाच्या मुलाचं अपहरण—ते सांगितलं.
स राभसशिशुर्ब्रह्मन् भार्यायै विनिवेदितः
तो राक्षस मुलगा, हे ब्राह्मण, त्याच्या बायकोला सांगितला गेला.
दध्ना संयोजितो ऽत्यर्थं क्षीरेणेक्षुरसेन च
त्याला दही, दूध आणि ऊसाचा रस यामध्ये नीट मिसळले गेले.
पित्रा च कृतनामानौ निशाकरदिवाकरौ
त्याच्या वडिलांनी त्यांना नावे ठेवली — निशाकर आणि दिवाकर.
तयोश्चकार विप्रो ऽसौ व्रतबन्धक्रियां क्रमात्
त्या ब्राह्मणाने दोघांचेही उपनयन विधी योग्य क्रमाने केले.
निशाकरो जडतया न पपाठेति नः श्रुतम्
निशाकर मूढपणामुळे काहीच म्हणू शकला नाही, असे आम्ही ऐकले.
पर्यनिन्दंस्तथा ये च जना मलयवासिनः
आणि मल्य प्रदेशातील लोकांनी त्याची निंदा केली नाही.
महाशिलां चोपरि वै पिधानमवरोपयत्
त्याने वर एक मोठा दगड झाकण म्हणून ठेवला.