तस्यां चलत्यां मकरालयामी उद्वृत्तवेला दितिजाद्य जाताः
मकरांचे घर असलेल्या समुद्रात जेव्हा मोठ्या लाटा उसळतात, तेव्हा दितीचे पुत्र जन्माला येतात.
धर्मं सत्यं च पथ्यं च सर्वोत्साहसमीरितम्
धर्म, सत्य आणि योग्य असे सर्व काही पूर्ण प्रयत्नाने सांगितले जाते.
किं वा वाच्यं मुरारेर्निजहितमथवा तद्धितं वा प्रयुढञ्जे तथ्यं पथ्यंप्रियभोमम वदशुभदन्तत्करिष्ये न चान्यत्
मुरारिच्या किंवा त्याच्या आप्तांच्या हितासाठी जे काही सत्य, योग्य आणि मला प्रिय आहे तेच सांग; मी तेच करीन, दुसरे काही नाही.
विचिन्त्य नारद प्राह भूतभव्यविदीश्वरः
विचार करून, भूत, भविष्य आणि सर्व दिशा जाणणारा नारद बोलला.
श्रुतिप्रमाणं मखभोजिनो बहिः सुरास्तदर्थं हरिर् अभ्युपैति
यज्ञात जे सहभागी होतात त्यांच्यापेक्षा शास्त्राचा आधार वेगळा आहे; त्यासाठीच हरि येतो.
कार्यं न देयं हि विभो तृणाग्रं यदध्वरे भूकनकादिकं वा
हे प्रभो, यज्ञात पृथ्वीवरील गवताचे पाते किंवा सोन्याचा कणसुद्धा द्यायला नको.
यस्योदरे भूर्भुवनाकपालरसातलेशा निवसन्ति नित्यशः
ज्याच्या उदरात पृथ्वी, लोकपाल आणि पाताळ नेहमी वास करतात.
समागते ऽप्ययर्थिनि हीनवृत्ते जनार्दने लोकपतौ कथं तु
लोकांचा स्वामी जनार्दन अगदी साध्या रूपात येऊन काही क्षुल्लक मागितले, तरी असे कसे होईल?
दृश्यते हि तथा तच्च सत्यं ब्राह्मणसत्तम
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, खरेच तसे घडताना दिसते आणि ते सत्य आहे.
वाक्कायमनसानीह योन्यन्तरगतान्यपि
इथे वाणी, शरीर आणि मनातून, अगदी आतल्या आत असलेली कृत्येही—
या वृत्ता मलये पूर्वं कोशकारसुतस्य तु
मलय पर्वतावर पूर्वी जी घटना घडली, ती विणकराच्या मुलाबद्दलची—
कथां पौराणिकीं पुण्यां महाकौतूहलं हि मे
मला त्या प्राचीन आणि पुण्यवान कथेबद्दल फारच कुतूहल आहे.
पूर्वाभ्यासनिबद्धां हि सत्यां भृगुकुलोद्वह
हे भृगुकुळातील श्रेष्ठ, ती पूर्वीच्या सवयीने बांधलेली आणि खरी आहे.
कोशकार इति ख्यात आसीद् ब्रह्मंस्तपोरतः
एक ब्राह्मण होता, जो विणकर म्हणून प्रसिद्ध होता आणि तपश्चर्येला वाहिलेला होता.
सती वात्स्यायनसुता धर्मशीला पतिव्रता
त्याची पत्नी, वात्स्यायनांची कन्या, धर्मनिष्ठ आणि पतीव्रता होती.
मूकवन्नालपति स न च पश्यति चान्धवत्
तो मूकासारखा बोलतो आणि आंधळ्यासारखा पाहतो.
मन्यमाना गृहद्वारि षष्ठे ऽहनि समुत्सृजत्
असं विचारून, सहाव्या दिवशी तिने त्याला घराच्या उंबरठ्यावर सोडून दिलं.
स्वं शिशुं कृशमादाय सूर्पाक्षी नाम नामतः
आपला अशक्त मुलगा घेऊन, सूपाक्षी नावाची ती स्त्री,
तमादाय जगामाथ भोक्तुं शालोदरे गिरौ
तो मुलगा घेऊन, शालोदरी नावाच्या डोंगरावर जेवायला गेली.
नेत्रहीनः प्रत्युवाच किमानीतस्त्वया प्रिये
डोळ्यांनी अंध असलेला म्हणाला, "प्रिय, तू काय आणलं आहेस?"
कोशकारद्विजगृहे तस्यानीतः प्रभो सुतः
"कोशकार ब्राह्मणाचा मुलगा आणला आहे, स्वामी."
महाज्ञानी द्विजेन्द्रो ऽसौ ततः शप्स्यति कोपितः
"तो ब्राह्मण फार मोठा ज्ञानी आहे; रागावला तर तो शाप देईल."
अन्यस्य कस्यचित् पुत्रं शीघ्रमानय सुन्दरि
"सुंदरिये, पटकन दुसऱ्या कुणाचा मुलगा घेऊन ये."
समाजगाम त्वरिता समुत्पत्य विहायसम्
ती झपाट्याने आकाशात उडी मारून लगेच आली.
रुरोद सुस्वरं ब्रह्मन् प्रक्षिप्याङ्गुष्ठमानने
तीने अंगठा तोंडावर ठेवून, स्पष्ट आवाजात रडायला सुरुवात केली, हे ब्राह्मण.
पश्य स्वयं मुनिश्रेष्ठ सशब्दस्तनयस्तव
"मुनिश्रेष्ठा, स्वतः पाहा—तुमचा मुलगा आवाज करतोय."
स चापि ब्राह्मणश्रेष्ठः समपश्यत तं शिशुम्
आणि त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने तो मुलगा पाहिला.
ततो विहस्य प्रोवाच कोशकारो निजां प्रियाम्
मग हसून, कोशकाराने आपल्या प्रियेला सांगितले:
को ऽप्यटस्माकं छलयितुं सुरूपी भुवि संस्थितः
"आपल्याला फसवायला पृथ्वीवर कुणीतरी देखणा माणूस आहे."
बबन्धोल्लिख्य वसुधां सकुशेनाथ पाणिना
त्याने पवित्र कुश घालून आणि हाताने भूमीवर खूण करून, त्या मुलाला बांधलं.