पतिव्रता पतिप्राणा धर्मशीलेति विश्रुता
ती पतीव्रता, पती तिचा प्राण, आणि धर्मशील म्हणून प्रसिद्ध आहे.
संबभूव सुतः श्रीमान् उपमन्युरिति समृतः
एक तेजस्वी पुत्र जन्माला आला, ज्याचे नाव उपमन्यू आहे.
पोषयामास वदती क्षीरमेतत् सुदुर्गता
खूप संकटात असूनही, त्या स्त्रीने त्याला मिळेल ते दूध देऊन पोसले.
संभावनामप्यकरोच्छालिपिष्टरसे ऽपि हि
तिने त्याच्या सन्मानासाठी, शालीच्या पिठाचा रस करून त्याला दिला.
क्षीरौदनं च बुभुजे सुस्वादु प्राणपुष्टिदम्
त्याने दूधात शिजवलेला भात, जो अतिशय स्वादिष्ट आणि जीवाला पोषण देणारा होता, खाल्ला.
मात्रा दत्तं द्वितीये ऽह्नि नादत्ते पिष्टवारि तत्
दुसऱ्या दिवशी आईने दिलेले पीठाचे पाणी त्याने घेतले नाही.
तं माता रुदती प्राह बाष्पगद्गदया गिरा
आई रडत होती आणि अश्रूंनी भरलेल्या आवाजात त्याला बोलली.
अप्रसन्ने विरुपाक्षे कुतः क्षीरेण भोजनम्
विरूपाक्ष नाराज असेल तर दूधासोबतचे अन्न कसे मिळणार?
तदाराधय देवेशं विरूपाक्षं त्रिशूलिनम्
म्हणून देवांचा स्वामी, त्रिशूलधारी विरूपाक्ष याची पूजा कर.
प्राप्यते ऽमृतपायित्वं किं पुनः क्षीरभोजनम्
त्याला प्रसन्न केल्यावर अमृतपान मिळते, मग दूधभात मिळणे तर सोपेच.
को ऽयं विरूपाक्ष इति त्वयाराध्यस्तु कीर्तितः
हा विरूपाक्ष कोण आहे, ज्याची पूजा करायला सांगितलीस?
यो ऽयं विरुपाक्ष इति श्रूयतां कथयामि ते
हा विरूपाक्ष कोण आहे, ऐक, मी तुला त्याची कथा सांगतो.
तेनाक्रम्य जगत्सर्वं श्रीर्नीता स्ववशं पुरा
त्याने पूर्वी सर्व जग जिंकले आणि श्रीला आपल्या अधीन केले.
श्रीवत्सं वासुदेवस्य हर्तुमैच्छन्महाबलः
महाबळाने वासुदेवाच्या श्रीवत्स चिन्हाला घेण्याची इच्छा केली.
ज्ञात्वा तस्य वधाकाङ्क्षी महेश्वरमुपागमत्
हे समजून, त्याचा नाश करण्याची इच्छा करून, तो महेश्वराकडे गेला.
तस्थौ हिमाचलप्रस्थमाश्रित्य श्लुक्ष्णभूतलम्
तो हिमालयाच्या पठारावर, कोरड्या जमिनीवर उभा राहिला.
आराधयामास हरिः स्वयमात्मानमात्मना
हरीने स्वतःला स्वतःच्या मनाने परमात्म्याची पूजा केली.
गृणंस्तत्परमं ब्रह्म योगिज्ञेयमलक्षणम्
त्याने योगींना जाणता येणाऱ्या, गुणरहित परम ब्रह्माची स्तुती केली.
प्रत्यक्षं तैजसं श्रीमान् दिव्यं चक्रं सुदर्शनम्
तेजस्वी, दिव्य, श्रीयुक्त सुदर्शन चक्र प्रत्यक्ष प्रकट झाले.
कालचक्रनिभं चक्रं शङ्करो विष्णुमब्रवीत्
शंकर विष्णूला म्हणाला: 'हे चक्र काळाच्या चक्रासारखे आहे...'
सुदर्शनो द्वादशारः षण्णाभिर्द्वियुगो जवी
'सुदर्शनाला बारा आरे, सहा नाभी आणि दोन-दोन जोड्यांनी वेगाने फिरते.'
शिष्टानां रक्षणार्थाय संस्थिता ऋथवश्च षट्
'सज्जनांच्या रक्षणासाठी सहा ऋतूही स्थापित केले आहेत.'
इन्द्राग्नी चाप्यथो विश्वे प्रजापतय एव च
इंद्र आणि अग्नी, तसेच सर्व विश्वदेव आणि प्रजापतीसुद्धा तिथे उपस्थित आहेत.
चैत्राद्याः फाल्गुनान्ताश्च मासास्तत्र प्रतिष्ठताः
चैत्रपासून फाल्गुनपर्यंतचे सर्व महिने तिथे स्थिर आहेत.
अमोघ एषो ऽमरराजडपूजितो धृतो मया नेत्रगतस्तपोबलात्
हा अमोघ, अमरांचा राजा ज्याने पूजा केली, मी तपाच्या सामर्थ्याने माझ्या डोळ्यात ठेवला आहे.
कथं शंभो विजानीयाममोघो मोघ एव वा
शंभो, मला कसे कळेल की हा अमोघ आहे की व्यर्थ आहे?
जिज्ञासार्थं तवैवेह प्रक्षेप्स्यामि प्रतीच्छ भोः
तुझ्या विचारासाठी मी हे इथे फेकणार आहे; स्वीकार, हो महाराज.
यद्येवं प्रक्षिपस्वेति निर्विशङ्केन चेतसा
जर तसे असेल, तर शंका न ठेवता हे फेक.
मुमोच तेजोजिज्ञासुः शङ्करं प्रति वेगवान्
जिज्ञासा असल्याने त्याने तेज शंकराकडे वेगाने सोडले.
त्रिधा चकार विश्वेशं यज्ञेशं यज्ञयाजकम्
त्याने विश्वाचा स्वामी, यज्ञाचा स्वामी आणि यज्ञ करणारा या तिघांना वेगळ्या रूपात केले.