नाश्चर्य दानवश्रेष्ठ हिरण्यकशिपोः कुले
दानवांमध्ये श्रेष्ठ, हिरण्यकशिपूच्या वंशात जन्मल्याने हे काही आश्चर्य नाही.
विशेषितस्त्वया राजन् दैतेयः प्रपितामहः
राजा, दैत्यांचा प्रपितामहही तुझ्यामुळे मागे पडला आहे.
इत्येवमुक्त्वा वचनं दानवैन्द्रं तदा बलिम्
असे म्हणून, त्या वेळी दानवांचा राजा बळीला हे शब्द सांगितले.
तस्यां चाथ प्रविष्टायां विधवा इव योषितः
ती आत गेल्यावर, त्या स्त्रिया विधवे झाल्यासारख्या भासल्या.
प्रभा मतिः श्रमा भूतिर्विद्या नीतिर्दया तथा
प्रभा, बुध्दी, परिश्रम, समृद्धी, ज्ञान, नीती आणि दया —
ताः सर्वा बलिमाश्रित्य व्यश्राम्यन्त यथासुखम्
ही सगळी गुणं बलीकडे आसरा घेऊन, आपल्या इच्छेनुसार निवांत झाली.
यज्वा तपस्वी मृदुरेव सत्यवाक् दाता विभर्ता स्वजनाभिगोप्ता
तो यज्ञ करणारा, तपस्वी, मृदू, नेहमी सत्य बोलणारा, दानशूर, आप्तांचा आधार आणि रक्षण करणारा होता.
सदोज्ज्वलो धर्मरतो ऽथ दान्तः कामोपभोक्ता मनुजो ऽपि जातः
तो नेहमी तेजस्वी, धर्मात रमणारा, संयमी आणि माणूस असूनही इच्छांचा उपभोग घेणारा होता.
जगाम ब्रह्मसदनं सह देवैः शचीपतिः
शचीपती देवतांसह ब्रह्माच्या निवासाकडे गेला.
ऋषिभिः सार्धमासीनं पितरं स्वं च कश्यपम्
त्याने आपल्या वडिलांना, कश्यपांना, ऋषींसोबत बसलेले पाहिले.
ब्रह्माणं कश्यपं चैव तांश्च सर्वास्तपोधनान्
त्याने ब्रह्मा, कश्यप आणि तपाने समृद्ध असलेल्या सर्व ऋषींना पाहिले.
पितामह हृतं राज्यं बलिना बलिना मम
पितामह, माझं राज्य बलवान बलीने हिरावून घेतलं आहे.
शक्रः पप्रच्छ भो ब्रूहि किं मया दुष्कृतं कृतम्
इंद्र म्हणाला, 'भगवन्, सांगा, मी काय चुकीचं केलं?'
दित्युदरात् त्वया गर्भः कृत्तो वै बहुधा बलात्
दितीच्या पोटी असलेला गर्भ, तू बलपूर्वक अनेक भागांत विभागला.
कृन्तनं प्राप्तवान् गर्भो यदशौचा हि सा भवत्
ती त्या वेळी अशुद्ध होती म्हणून गर्भ कापला गेला.
गतस्ततो विनिहतो दासो ऽपि कुलिशेन भो
त्याच्या नंतर, दासालाही वज्राने मारण्यात आलं, हे भगवन्.
विनाशं पाप्मनो ब्रूहि प्रायश्चित्तं विभो मम
माझ्या पापाचा आणि विनाशाचा प्रायश्चित्त काय आहे, ते मला सांगा, प्रभो.
हितं सर्वस्य जगतः शक्रस्यापि विशेषतः
संपूर्ण जगासाठी, आणि विशेषतः इंद्रासाठी जे हितकारक आहे, ते सांगा.
तं प्रपद्यस्व शरणं स ते श्रेयो विधास्यति
त्याच्याकडे शरण जा; तो तुला कल्याण देईल.
तमूचुर्देवता मर्त्ये स्वल्पकाले महोदयः
देवतांनी त्याला सांगितलं, 'माणसांत थोड्याच वेळात मोठी समृद्धी मिळते.'
तथैव मित्रावरुणात्मजेन वेगान्महीपृष्ठमवाप्य तस्थौ
त्याचप्रमाणे मित्रावरुणाचा पुत्र वेगाने पृथ्वीवर पोहोचून तिथे उभा राहिला.
सुशस्थलात् पूर्वत एव विश्रुतो वसोः पुरात् पिश्चिमतो ऽवतस्थे
सुशस्तलाच्या पूर्वेला, प्राचीन काळापासून प्रसिद्ध असलेल्या त्या जागेपासून, तो वसुच्या नगरीच्या पश्चिमेला उभा राहिला.
मनुष्येमेधः शतकृत्सहस्रकृन्नरेन्द्रसूयश्च सहस्रकृद् वै
बुद्धिमान मनुष्य, शंभर आणि हजार यज्ञ करणारा, आणि हजार अश्वमेध यज्ञ केलेला राजा —
ख्यातिं जगामाथ गदाधरेति महाघवृक्षस्य शितः कुठारः
— हे सर्व 'गदाधर' म्हणून प्रसिद्ध झाले, जणू पापाच्या मोठ्या झाडाला तीक्ष्ण कुऱ्हाड लागावी तसे.
फलं महामेधमखस्य मानवा लभन्त्यनन्त्यं भगवत्प्रसादात्
भगवंताच्या कृपेने, लोकांना त्या महान यज्ञाचे अनंत फळ मिळते.
चक्रे जगत्पापविनष्टिमग्र्यां संदर्शनप्राशनमञ्जनेन
त्याने पाहणे, चाखणे आणि लावणे या कृतींनी जगातील पापांचा सर्वोच्च नाश केला.
आराधनाय देवस्य कृत्वाश्रममवस्थितः
देवताची पूजा करण्यासाठी आश्रम उभारून तो तिथेच राहिला.
तपस्तेपे सहस्राक्षः स्तुवन् देवं गदाधरम्
सहस्र नेत्र असलेल्या इंद्राने, गदाधर देवतेचे स्तवन करत तप केला.
कामक्रोधविहीनस्य साग्रः संवत्सरो गतः
त्याच्यासाठी इच्छा आणि राग नसताना एक वर्ष संपले.
गच्छ प्रीतो ऽस्मि भवतो मुक्तपापो ऽसि साम्प्रतम्
आता जा; मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे. आता तू पापमुक्त झाला आहेस.