भवन्ति सुरुषाणां वै तान् विबोध वदामि ते
हे सर्व श्रेष्ठ लोकांमध्ये निर्माण होतात; ऐक, मी तुला त्यांची माहिती सांगतो.
भवन्ति दावनपते महापद्माश्रिता नराः
दानाच्या वनात, जे लोक महापद्माचा आश्रय घेतात, ते तेथे आढळतात.
सर्वसामान्यसुखिनो नराः पद्माश्रिताः स्मृताः
पद्माचा आश्रय घेणारे लोक सर्वसामान्य सुखी म्हणून ओळखले जातात.
न्यायान्यायव्ययोपेता महानीलाश्रिता नराः
न्याय-अन्यायाने खर्च करणारे लोक महानीलाचा आश्रय घेतात.
स्तेयानृतकथायुक्ता नराः शङ्खश्रिता बले
चोरी व खोटे बोलण्यात गुंतलेले लोक, बलवान शंख्या आश्रय घेतात.
इत्येवं कथितस्तुभ्यं तेषां दानव निर्णयः
अशा प्रकारे त्यांच्या दानाचा निर्णय तुला सांगितला आहे.
ममास्ति दावनपते प्रतिज्ञा साधुसंमता
दानाच्या वनाचे स्वामी, माझी एक प्रतिज्ञा आहे जी सज्जनांना मान्य आहे.
न चास्ति भवतस्तुल्यो त्रैलोक्ये ऽपि बलाधिकः
तीनही लोकांत तुझ्यासारखा किंवा तुझ्यापेक्षा बलवान कोणीही नाही.
यत्त्वया युधि विक्रम्य देवराजो विनिर्जितः
तू युद्धात पराक्रम दाखवून देवांचा राजा जिंकला आहेस—
दृष्ट्वा ते परमं सत्त्वं सर्वेभ्यो ऽपि बलाधिकम्
तुझे श्रेष्ठ धैर्य पाहून, जे सर्वांपेक्षा बलवान आहे—
नाश्चर्य दानवश्रेष्ठ हिरण्यकशिपोः कुले
दानवांमध्ये श्रेष्ठ, हिरण्यकशिपूच्या वंशात जन्मल्याने हे काही आश्चर्य नाही.
विशेषितस्त्वया राजन् दैतेयः प्रपितामहः
राजा, दैत्यांचा प्रपितामहही तुझ्यामुळे मागे पडला आहे.
इत्येवमुक्त्वा वचनं दानवैन्द्रं तदा बलिम्
असे म्हणून, त्या वेळी दानवांचा राजा बळीला हे शब्द सांगितले.
तस्यां चाथ प्रविष्टायां विधवा इव योषितः
ती आत गेल्यावर, त्या स्त्रिया विधवे झाल्यासारख्या भासल्या.
प्रभा मतिः श्रमा भूतिर्विद्या नीतिर्दया तथा
प्रभा, बुध्दी, परिश्रम, समृद्धी, ज्ञान, नीती आणि दया —
ताः सर्वा बलिमाश्रित्य व्यश्राम्यन्त यथासुखम्
ही सगळी गुणं बलीकडे आसरा घेऊन, आपल्या इच्छेनुसार निवांत झाली.
यज्वा तपस्वी मृदुरेव सत्यवाक् दाता विभर्ता स्वजनाभिगोप्ता
तो यज्ञ करणारा, तपस्वी, मृदू, नेहमी सत्य बोलणारा, दानशूर, आप्तांचा आधार आणि रक्षण करणारा होता.
सदोज्ज्वलो धर्मरतो ऽथ दान्तः कामोपभोक्ता मनुजो ऽपि जातः
तो नेहमी तेजस्वी, धर्मात रमणारा, संयमी आणि माणूस असूनही इच्छांचा उपभोग घेणारा होता.
जगाम ब्रह्मसदनं सह देवैः शचीपतिः
शचीपती देवतांसह ब्रह्माच्या निवासाकडे गेला.
ऋषिभिः सार्धमासीनं पितरं स्वं च कश्यपम्
त्याने आपल्या वडिलांना, कश्यपांना, ऋषींसोबत बसलेले पाहिले.
ब्रह्माणं कश्यपं चैव तांश्च सर्वास्तपोधनान्
त्याने ब्रह्मा, कश्यप आणि तपाने समृद्ध असलेल्या सर्व ऋषींना पाहिले.
पितामह हृतं राज्यं बलिना बलिना मम
पितामह, माझं राज्य बलवान बलीने हिरावून घेतलं आहे.
शक्रः पप्रच्छ भो ब्रूहि किं मया दुष्कृतं कृतम्
इंद्र म्हणाला, 'भगवन्, सांगा, मी काय चुकीचं केलं?'
दित्युदरात् त्वया गर्भः कृत्तो वै बहुधा बलात्
दितीच्या पोटी असलेला गर्भ, तू बलपूर्वक अनेक भागांत विभागला.
कृन्तनं प्राप्तवान् गर्भो यदशौचा हि सा भवत्
ती त्या वेळी अशुद्ध होती म्हणून गर्भ कापला गेला.
गतस्ततो विनिहतो दासो ऽपि कुलिशेन भो
त्याच्या नंतर, दासालाही वज्राने मारण्यात आलं, हे भगवन्.
विनाशं पाप्मनो ब्रूहि प्रायश्चित्तं विभो मम
माझ्या पापाचा आणि विनाशाचा प्रायश्चित्त काय आहे, ते मला सांगा, प्रभो.
हितं सर्वस्य जगतः शक्रस्यापि विशेषतः
संपूर्ण जगासाठी, आणि विशेषतः इंद्रासाठी जे हितकारक आहे, ते सांगा.
तं प्रपद्यस्व शरणं स ते श्रेयो विधास्यति
त्याच्याकडे शरण जा; तो तुला कल्याण देईल.
तमूचुर्देवता मर्त्ये स्वल्पकाले महोदयः
देवतांनी त्याला सांगितलं, 'माणसांत थोड्याच वेळात मोठी समृद्धी मिळते.'