यथा नरेन्द्रपुत्राणि कनकाभरणानि हि
जसे राजपुत्र सोन्याच्या दागिन्यांनी शोभतात,
स्वमिसंलब्धसंमाना भृत्या राजसुतानिव
आणि जसे आपापल्या स्वामीकडून सन्मानित झालेले नोकर राजपुत्रांसारखे वाटतात,
भृत्वा वसन्तनृपतेः संग्रामे ऽसृक्प्लुता इव
जणू वसंतराजाच्या युद्धात रक्ताने माखलेले आहेत असे भासत होते.
पुलकाभिर्वृता यद्वत् सज्जनाः सुहृदागमे
जसे चांगले लोक मित्राच्या आगमनाने रोमांचित होतात,
वक्तुकामा इवाङ्गुल्या को ऽस्माकं सदृशो नगः
जणू बोटांनी सांगू पाहतात, 'आमच्यासारखा कोण डोंगर आहे?'
नीलाशोककचा श्यामा विकासिकमलानना
निळ्या अशोकाच्या वेण्या, कमळासारखी फुललेली सुंदर तोंडे,
प्रफुल्लकुन्ददशना मञ्जरीकरशोभिता
फुललेल्या कुंदासारखे दात, मंजिरींच्या शोभेने सजलेले,
पुंस्कोकिलस्वना दिव्या अङ्कोलवसना शुभा
पुरुष कोकिळांच्या आवाजासारखे मधुर, अंकोलाच्या फुलांच्या वस्त्रांनी शोभलेले दिव्य रूप,
प्राग्वंशरसना ब्रह्मन् मत्तहंसगतिस्तथा
हे ब्राह्मण, पूर्वेकडील बांबूच्या कमरपट्ट्यांनी आणि मदमस्त हंसाच्या चालीसारखी चाल,
वसन्तलक्ष्मीः संप्राप्ता ब३ह्मन् बदरिकाश्रमे
हे ब्राह्मण, वसंताची लक्ष्मी बदरीच्या आश्रमात आली.
समीक्ष्य च दिशः सर्वास्ततो ऽनङ्गमपश्यत
सर्व दिशांकडे नीट पाहिलं, तरी तिथे मदन कुठेच दिसला नाही.
यं ददर्श जगन्नाथो देवो नारायणो ऽव्ययः
ज्याला अखंड, जगाचा स्वामी नारायण देवाने पाहिलं.
स शङ्करेण संदग्धो ह्यनङ्गत्वमुपागतः
शंकरांनी जाळल्यामुळे तो देहहीन झाला.
दग्धस्तु कारणे कस्मिन्नेतद्व्याख्यातुमर्हसि
पण तो का जळाला, हे कारण तू सांगावंस.
विनाश्य दक्षयज्ञं तं विचचार त्रिलोचनः
त्रिनेत्रीने दक्षाचं यज्ञ नष्ट करून तिथे तसा भटकत राहिला.
अपत्नीकं तदास्त्रेण उन्मादेनाभ्यताडयत्
तेव्हा त्या अस्त्राने, पत्नी नसलेल्या त्याला, वेड लागल्यासारखं घाव घातला.
विचचार तदोन्मत्तः काननानि सरांसि च
मग वेड लागून तो जंगलं आणि तलावांत भटकू लागला.
न शर्म लेभे देवर्षे बाणविद्ध इव द्विपः
देवऋषी, जणू बाणांनी छिद्रलेला हत्ती जसा अस्वस्थ असतो, तसं त्याला कुठेच समाधान मिळालं नाही.
निमग्ने शङ्करे आपो दग्धाः कृष्णात्वमागताः
शंकर पाण्यात बुडाले असताना, त्या पाण्याला जाळून काळं केलं.
आस्यन्दत् पुण्यतीर्था सा केशपाशमिवावने
ती पुण्यवान नदी पृथ्वीवर केसांचा वेणीसारखी वाहू लागली.
पुलुनेषु च रम्येषु वापीषु नलिनीषु च
सुंदर वाळवंटात, तलावात आणि कमळांमध्ये,
विचारन् स्वेच्छया नैव शर्म लेभे महेश्वरः
म्हणून महेश्वर जिथे हवे तिथे भटकला, तरी त्याला समाधान मिळालं नाही.
क्षणं ध्यायति तन्वङ्गीं दक्षकन्यां मनोरमाम्
क्षणभर त्याने तनुमधुर, मनोहर दक्षकन्येचं ध्यान केलं.
स्वप्ने तथेदं गदति तां दृष्ट्वा दक्षकन्यकाम्
झोपेतही, दक्षकन्येला पाहून तो असं बोलला:
मुग्धे त्वया विरहितो दग्धो ऽस्मि मदनाग्निना
"गोंडस सती, तुझ्यापासून दूर राहून मी प्रेमाच्या ज्वाळेत जळतो आहे."
पादप्रणामावनतमभिभाषितु मर्हसि
"तुझ्या पायांना वंदन करणाऱ्याशी बोलावंस."
आलिङ्ग्यसे च सततं किमर्थं नाभिभाषसे
"मी नेहमी तुझ्या मिठीत असतो, तरीही तू का काहीच बोलत नाहीस?"
विशेषतः पतिं बाले ननुप त्वमतिनिर्घृणा
"विशेषतः, बाळ, पतीशी इतकी कठोर का वागतेस?"
विना त्वया न जीवेयं तदसत्यं त्वया कृतम्
तुझ्याशिवाय मी जगू शकत नाही; जे केलंस, ते खरं नाही.
नान्यथा नश्यते तापः सत्येनापि शपे प्रिये
नाहीतर हा दुःख नाहीसं होणार नाही; मी तुला खरं सांगतो, प्रिय.