विद्धश्चासौ वेदनाबुद्धिमुक्तः खे संतस्थौ तारकाभिश्चिताङ्गः
तीर लागून, वेदना आणि विचारमुक्त होऊन, तो आकाशात उभा राहिला आणि त्याचं अंग तारांनी सुशोभित झालं.
तेषां विशेषतो ब्रूहि लक्षणानि स्वरूपतः
आता तू त्यांचे गुण आणि खरे स्वरूप सविस्तर सांग.
यादृशा यत्र संचारा यस्मिन् स्थाने वसन्ति च
त्यांची हालचाल कशी असते आणि ते कुठे वास करतात हे सांग.
संचारस्थानमेवास्य धान्यरत्नाकरादिषु
त्यांची हालचाल धान्य, रत्न आणि अशा वस्तूंमध्येच होते.
नित्यं चरति फुल्लेषु सरसां पुलिनेषु च
तो नेहमी फुललेल्या फुलांमध्ये आणि सरोवरांच्या काठावर फिरत असतो.
तस्याधिवासभूमित्तु कुषीवलधराश्रयः
त्याचं निवासस्थान म्हणजे ही पृथ्वी, आणि त्याचा आधार म्हणजे शेतं.
वीणावाद्यधृङ् मिथुनं गीतनर्तकशिल्पिषु
वीणा वाजवण्यात कुशल असलेलं जोडपं, गायक, नर्तक आणि कलाकारांमध्ये वावरतं.
मिथुनं नाम विख्यातं राशिर्द्वेधात्मकः स्थितः
हे जोडपं नावाने प्रसिद्ध आहे, आणि तो राशी द्वैती स्वरूपात स्थिर आहे.
केदारवापीपुलिने विविक्तावनिरेव च
शेती, विहिरी आणि एकांत नदीकाठीही तो असतो.
वसते व्याधपल्लीषु गह्वरेषु गुहासु च
तो शिकाऱ्यांच्या वस्त्यांमध्ये, डोंगरातील गुंफांमध्ये आणि खडकांमध्ये राहतो.
चरते स्त्रीरतिस्थाने वसते नड्वलेषु च
तो स्त्रियांच्या आनंदाच्या ठिकाणी फिरतो आणि नळ्यांच्या जंगलीमध्ये राहतो.
नगराध्वानशालासु वसते तत्र नारद
नारद, तो शहराच्या रस्त्यांवर आणि धर्मशाळांमध्येही राहतो.
विषगोमयकीटादिपाषाणादिषु संस्थितः
तो विष, शेण, किडे आणि दगड यांच्यातही आढळतो.
वाजिशूरास्त्रविद्वीरः स्थायी गजरथादिषु
घोडे आणि शस्त्रांमध्ये निपुण असा वीर, हत्ती, रथ यांच्यातही ठामपणे उभा असतो.
मकरो ऽसौ नदीचारी वसते च महोदधौ
मकर हा नद्यांमध्ये फिरतो आणि मोठ्या समुद्रात राहतो.
द्यूतशालाचरः कुम्भः स्थायी शौण्डिकसद्मसु
कुंभ जुगाराच्या ठिकाणी जातो आणि मद्यविक्रेत्यांच्या घरात राहतो.
वसते पुण्यदेशेषु देवब्राह्नणसद्मसु
तो पवित्र स्थळी, देव आणि ब्राह्मणांच्या घरात राहतो.
न कस्यचित् त्वयाख्येयं गुह्यमेतत्पुरातनम्
हे जुने रहस्य तू कोणालाही सांगू नकोस.
पुण्यं पुराणं परमं पवित्रमाख्यातवान्पापहरं शिवं च
मी हे प्राचीन, श्रेष्ठ, पवित्र आणि पाप नष्ट करणारे, मंगल देणारे पुराण सांगितले आहे.
दाक्षायाणी तस्य भार्या तस्यामजनयत्सुतान्
दाक्षायणी त्याची पत्नी होती, आणि तिने त्याला मुले दिली.
योगाभ्यासरतौ नित्यं हरिकृष्णौ बभूवतुः
हरी आणि कृष्ण नेहमी योगाभ्यासात मग्न असायचे.
तप्येतां च तपः सौम्यौ पुराणवृषिसत्त्मौ
ते दोघे सौम्य आणि प्राचीन वृषभासारखे तप करत होते.
गृमन्तौ तत्परं ब्रह्म गङ्गाया विपुले तटे
गंगेच्या विस्तीर्ण काठावर, त्या दोघांनी घर करून, परब्रह्माच्या भक्तीत रमले.
तापितं तपसा ब्रह्मन् शक्रः क्षोभं तदा ययौ
हे ब्राह्मण, त्यांचा कठोर तपामुळे इंद्र अस्वस्थ झाला.
रम्भाद्याप्सरसः श्रेष्ठाः प्रेषयत्स महाश्रमम्
त्याने रंभा आणि इतर श्रेष्ठ अप्सरा त्या महान आश्रमात पाठविल्या.
समं सहचरेणैव वसन्तेनाश्रमं गतः
तो वसंत या आपल्या सोबत्यासह आश्रमात गेला.
बदर्याश्रममागम्य विचिक्रीडुर्यथेच्छया
बदरीच्या आश्रमात पोहोचून, त्यांनी मनसोक्त क्रीडा केली.
निष्पत्राः सततं रेजुः शोमभयन्तो धरातलम्
झाडे नेहमी पानरहित असूनही, त्यांच्या सौंदर्याने पृथ्वी उजळून निघाली.
वसन्तकेसरी प्राप्तः पलाशकुसुमैर्मुने
हे मुनी, वसंत ऋतू पळसाच्या फुलांनी सजून आला.
तमेव हसतेत्युच्चैः वसन्तः कुन्दकुड्मलैः
वसंताने कुंदाच्या कळ्यांनी शोभून मोठ्याने हास्य केले.