गुढोत्पन्नो ऽपविद्धश्च दायादा बान्धवास्तु षट्
गुळापासून जन्मलेला किंवा टाकून दिलेला, असे वारस आणि नातेवाईक मिळून सहा प्रकारचे असतात.
गोत्रस्म्यं कुले वृत्तिः प्रतिष्ठ शाश्वती तथा
वंश, घराणं, उपजीविका आणि कायमची प्रतिष्ठा याही बाबतीत तसंच आहे.
स्वयेदत्तः पारशवः षडदायादबन्धवाः
स्वतः दिलेला आणि दुसऱ्यापासून जन्मलेला, असे मिळून हे सहा वारस आणि नातेवाईक असतात.
नामधारका एवेह न गोत्रकुलसंमताः
इथे फक्त नाव धारण करणारेच ओळखले जातात, वंश किंवा घराण्याने मान्यता मिळालेली नाही.
उवाचैषां विशेषं मे ब्रह्मन् व्याख्यातुमहसि
ब्रम्हन्, तुम्ही सांगितलं; आता मी त्यांच्यातील वेगळेपण समजावून सांगतो.
औरसो यः स्वयं जातः प्रतिबिम्बमिवात्मनः
जो स्वतःपासून, जणू स्वतःच्या प्रतिबिंबासारखा जन्मतो, तोच नैसर्गिक पुत्र असतो.
भार्या ह्यनातुरा पुत्रं जनयेत् क्षेत्रजस्तु सः
पत्नी आजारी नसताना जी मुलगा जन्माला घालते, त्याला क्षेत्रज पुत्र म्हणतात.
मित्रपुत्रं मित्रदत्तं कृत्रिमं प्राहुरुत्तमाः
मित्राचा मुलगा किंवा मित्राने दिलेला मुलगा, याला ज्ञानी लोक दत्तक पुत्र म्हणतात.
बाह्मतः स्वयमानीतः सो ऽपविद्धः प्रकीर्तितः
दुसऱ्याच्या घरातून जबरदस्तीने आणलेला, तो टाकून दिलेला म्हणून ओळखला जातो.
मूल्यैर्गृहीतः क्रीतः स्याद् द्विविधः स्यात् पुनर्भवः
पैशाने विकत घेतलेला, तो खरेदी केलेला म्हणतात; आणि पुनर्विवाहाने दोन प्रकारचे पुत्र होतात.
तज्जालस्तनयो ज्ञेयो लोके पौनर्भवो मुने
तीनपासून जो मुलगा जन्मतो, त्याला लोक पुनर्विवाहाचा मुलगा म्हणून ओळखतात, हे ऋषी.
स स्वयन्दत्त इत्युस्तथान्यः कारणान्तरैः
तो स्वतः दिलेला म्हणून ओळखला जातो, आणि दुसरा वेगळ्या कारणांमुळे असतो.
ऊढायां वाप्यनूढायां स पारशव उच्यते
लग्न झालेल्या किंवा न झालेल्या स्त्रीपासून जन्मलेला, त्याला परशव पुत्र म्हणतात.
स्वमात्मानं गच्छ शीघ्रं पितरौ समुपाह्वय
तू स्वतः लवकर जा आणि आईवडिलांना बोलावून आण.
तावाजग्मतुरीशानं द्रष्टुं वै दम्पती मुने
ते दांपत्य त्या प्रभूला भेटायला आले, हे ऋषी.
उपविष्टौ सुखासीनौ साध्यो वचनमब्रवीत्
ते दोघं आरामात बसले आणि लगेच बोलू लागले.
स चोक्तवान् मां पुत्रार्थे तस्मात् त्वं दातुमर्हसि
त्याने सांगितले, 'मुलासाठी तू मला द्यावं असं योग्य आहे.'
उक्तवन्तौ प्रभो ऽयं हि आवयोस्तनयस्तव
दोघांनी म्हटलं, 'प्रभो, हा आमच्यापासून जन्मलेला तुझा मुलगाच आहे.'
इत्युक्त्वा जग्मतुर्सूर्ण येनैवाब्यागतौ यथा
असं सांगून ते ऋषी जसे आले तसेच पटकन निघून गेले.
सनत्कुमारं प्रोवाच योगं द्वादशपत्रकम्
त्यांनी सनत्कुमाराला बारा पाकळ्यांचा योग समजावून सांगितला.
मासो वैशाखनामा च प्रथमं पत्रकं स्मृतम्
वैशाख नावाचा महिना ही पहिली पाकळी मानली जाते.
ज्येष्ठमासाश्च तत्पत्रं द्वितीयं परिकीर्तितम्
ज्येष्ठ महिना दुसरी पाकळी म्हणून ओळखला जातो.
मासो आषाढनामा च तृतीयं पत्रकं स्मृतम्
आषाढ नावाचा महिना तिसरी पाकळी मानली जाते.
मासः श्रावण इत्युक्तश्चतुर्थं पत्रकं स्मृतम्
श्रावण महिना चौथी पाकळी म्हणून ओळखला जातो.
मासो भाद्रस्तथा प्रोक्तः पञ्चमं पत्रकं स्मृतम्
भाद्रपद महिना पाचवी पाकळी म्हणून सांगितला आहे.
मासश्चाश्वयुजो नाम ष्ष्ठं तत् पत्रकं स्मृतम्
आश्विन नावाचा महिना सहावी पाकळी मानली जाते.
मासश्च कार्तिको नाम सप्तमं पत्रकं स्मृतम्
कार्तिक महिना सातवी पाकळी म्हणून ओळखला जातो.
मासो मार्गशिरो नाम त्वष्टमं पत्रकं स्मृतम्
मार्गशीर्ष नावाचा महिना आठवी पाकळी मानली जाते.
पौषति गदितो मासो नवमं परिकीर्तितम्
पौष महिना नववी पाकळी म्हणून सांगितला आहे.
माघो निगदितो मासः पत्रकं दशमं स्मृतम्
माघ महिना दहावी पाकळी म्हणून ओळखला जातो.