टाकित्वं तालवादित्वं नाम्ना वाचाप्यधर्मजम्
टिंगल करणे, तळहाताने ताल वाजवणे आणि नाव घेऊन चुकीचे बोलणे हे अधर्माचे आहे.
एतैश्च पापैः संयुक्तः प्रीणयेद् यदि शङ्करम्
जो हे पाप करूनही शंकराला संतुष्ट करण्याचा प्रयत्न करतो—
शारीरं वाचिकं यत् तु मानसं कायिकं तथा
शरीराने, वाणीने, मनाने किंवा कृतीने जे काही केले जाते—
भ्रातृभिर्बान्धवैश्चापि तस्मिन् जन्मनि धर्मज
त्या जन्मात भाऊ आणि नातेवाईकही, धर्मज्ञा—
विपरीते भवेत् साध्य विपरीतः पदक्रमः
क्रम उलटा झाला तर फळही उलटेच मिळते.
सेषात् तारयते शिष्यः सर्वतो ऽपि हि पुत्रकः
शेवटी शिष्य तारतो आणि सर्वांत जास्त पुत्र तारतो.
त्रिः सत्यं तव पुत्रो ऽहं देव योगं वदस्व मे
‘मी खरोखरच तुझा पुत्र आहे, देवा, मला योग सांग.’
दास्येते च ततः सूनुर्दायादो मे ऽसि पुत्रक
‘मग पुत्राला मिळेल; तूच माझा वारसदार आहेस, मुला.’
येयं हि भवता प्रोक्ता तां मे व्याख्यातुमर्हसि
‘तू जे सांगितलेस, ते मला नीट समजावून सांग.’
प्राह प्रहस्य भगवान् क्श्रुणु वत्सेति नारद
भगवान हसून म्हणाले, ‘ऐक, नारद, माझ्या लेकरा.’
गुढोत्पन्नो ऽपविद्धश्च दायादा बान्धवास्तु षट्
गुळापासून जन्मलेला किंवा टाकून दिलेला, असे वारस आणि नातेवाईक मिळून सहा प्रकारचे असतात.
गोत्रस्म्यं कुले वृत्तिः प्रतिष्ठ शाश्वती तथा
वंश, घराणं, उपजीविका आणि कायमची प्रतिष्ठा याही बाबतीत तसंच आहे.
स्वयेदत्तः पारशवः षडदायादबन्धवाः
स्वतः दिलेला आणि दुसऱ्यापासून जन्मलेला, असे मिळून हे सहा वारस आणि नातेवाईक असतात.
नामधारका एवेह न गोत्रकुलसंमताः
इथे फक्त नाव धारण करणारेच ओळखले जातात, वंश किंवा घराण्याने मान्यता मिळालेली नाही.
उवाचैषां विशेषं मे ब्रह्मन् व्याख्यातुमहसि
ब्रम्हन्, तुम्ही सांगितलं; आता मी त्यांच्यातील वेगळेपण समजावून सांगतो.
औरसो यः स्वयं जातः प्रतिबिम्बमिवात्मनः
जो स्वतःपासून, जणू स्वतःच्या प्रतिबिंबासारखा जन्मतो, तोच नैसर्गिक पुत्र असतो.
भार्या ह्यनातुरा पुत्रं जनयेत् क्षेत्रजस्तु सः
पत्नी आजारी नसताना जी मुलगा जन्माला घालते, त्याला क्षेत्रज पुत्र म्हणतात.
मित्रपुत्रं मित्रदत्तं कृत्रिमं प्राहुरुत्तमाः
मित्राचा मुलगा किंवा मित्राने दिलेला मुलगा, याला ज्ञानी लोक दत्तक पुत्र म्हणतात.
बाह्मतः स्वयमानीतः सो ऽपविद्धः प्रकीर्तितः
दुसऱ्याच्या घरातून जबरदस्तीने आणलेला, तो टाकून दिलेला म्हणून ओळखला जातो.
मूल्यैर्गृहीतः क्रीतः स्याद् द्विविधः स्यात् पुनर्भवः
पैशाने विकत घेतलेला, तो खरेदी केलेला म्हणतात; आणि पुनर्विवाहाने दोन प्रकारचे पुत्र होतात.
तज्जालस्तनयो ज्ञेयो लोके पौनर्भवो मुने
तीनपासून जो मुलगा जन्मतो, त्याला लोक पुनर्विवाहाचा मुलगा म्हणून ओळखतात, हे ऋषी.
स स्वयन्दत्त इत्युस्तथान्यः कारणान्तरैः
तो स्वतः दिलेला म्हणून ओळखला जातो, आणि दुसरा वेगळ्या कारणांमुळे असतो.
ऊढायां वाप्यनूढायां स पारशव उच्यते
लग्न झालेल्या किंवा न झालेल्या स्त्रीपासून जन्मलेला, त्याला परशव पुत्र म्हणतात.
स्वमात्मानं गच्छ शीघ्रं पितरौ समुपाह्वय
तू स्वतः लवकर जा आणि आईवडिलांना बोलावून आण.
तावाजग्मतुरीशानं द्रष्टुं वै दम्पती मुने
ते दांपत्य त्या प्रभूला भेटायला आले, हे ऋषी.
उपविष्टौ सुखासीनौ साध्यो वचनमब्रवीत्
ते दोघं आरामात बसले आणि लगेच बोलू लागले.
स चोक्तवान् मां पुत्रार्थे तस्मात् त्वं दातुमर्हसि
त्याने सांगितले, 'मुलासाठी तू मला द्यावं असं योग्य आहे.'
उक्तवन्तौ प्रभो ऽयं हि आवयोस्तनयस्तव
दोघांनी म्हटलं, 'प्रभो, हा आमच्यापासून जन्मलेला तुझा मुलगाच आहे.'
इत्युक्त्वा जग्मतुर्सूर्ण येनैवाब्यागतौ यथा
असं सांगून ते ऋषी जसे आले तसेच पटकन निघून गेले.
सनत्कुमारं प्रोवाच योगं द्वादशपत्रकम्
त्यांनी सनत्कुमाराला बारा पाकळ्यांचा योग समजावून सांगितला.