चतुद्र्दशममोवोक्तं नरकं तद् विगर्हितम्
चौदावं नरक हे निंदनीय आहे असं सांगितलं गेलं आहे.
स्मृतं तत् पञ्चदशममस्त्यवचनानि च
पंधरावं नरक असंच मानलं गेलं आहे, आणि अजूनही काही न सांगितलेली नरकं आहेत.
सर्वस्य चाततायित्वलमावासेष्वग्निदीपनम्
सर्व घरांमध्ये अग्नी पेटवणे हे सर्वांना आपुलकीने वागवण्याचे लक्षण आहे.
ईर्षर्याभावश्च सत्येषु उद्धृत्तं तु विगर्हितम्
सत्य बोलणाऱ्यांमध्ये मत्सर नसावा, पण गर्व करणे निंदनीय आहे.
संयुक्तः प्रीणयेद् देवं संतत्या जगतः पतिम्
ज्याच्यात हे गुण आहेत, त्याने जगाचा स्वामी असलेल्या देवाला सातत्याने संतुष्ट करावे.
पुंनामनरकं घोरं विनाशयति सर्वतः
तो पुरुष नावाच्या भयंकर नरकाचा सर्व प्रकारे नाश करतो.
अतः परं प्रवक्ष्यामि शेषपापस्य लक्षणम्
आता मी उरलेल्या पापांची लक्षणे सांगतो.
पितृणां च द्विजश्रेष्ठ सर्वर्वणेषु चैकता
द्विजश्रेष्ठा, सर्व जातींमध्ये आणि पितरांमध्ये एकता असावी.
मत्स्यादश्च महापापमगम्यागमनं तथा
मासे वगैरे खाणे आणि निषिद्ध ठिकाणी जाणे हे मोठे पाप आहे.
स्वदोषाच्छादनं पापं परदोषप्रकाशनम्
स्वतःचे दोष लपवणे आणि दुसऱ्यांचे दोष उघड करणे हे पाप आहे.
टाकित्वं तालवादित्वं नाम्ना वाचाप्यधर्मजम्
टिंगल करणे, तळहाताने ताल वाजवणे आणि नाव घेऊन चुकीचे बोलणे हे अधर्माचे आहे.
एतैश्च पापैः संयुक्तः प्रीणयेद् यदि शङ्करम्
जो हे पाप करूनही शंकराला संतुष्ट करण्याचा प्रयत्न करतो—
शारीरं वाचिकं यत् तु मानसं कायिकं तथा
शरीराने, वाणीने, मनाने किंवा कृतीने जे काही केले जाते—
भ्रातृभिर्बान्धवैश्चापि तस्मिन् जन्मनि धर्मज
त्या जन्मात भाऊ आणि नातेवाईकही, धर्मज्ञा—
विपरीते भवेत् साध्य विपरीतः पदक्रमः
क्रम उलटा झाला तर फळही उलटेच मिळते.
सेषात् तारयते शिष्यः सर्वतो ऽपि हि पुत्रकः
शेवटी शिष्य तारतो आणि सर्वांत जास्त पुत्र तारतो.
त्रिः सत्यं तव पुत्रो ऽहं देव योगं वदस्व मे
‘मी खरोखरच तुझा पुत्र आहे, देवा, मला योग सांग.’
दास्येते च ततः सूनुर्दायादो मे ऽसि पुत्रक
‘मग पुत्राला मिळेल; तूच माझा वारसदार आहेस, मुला.’
येयं हि भवता प्रोक्ता तां मे व्याख्यातुमर्हसि
‘तू जे सांगितलेस, ते मला नीट समजावून सांग.’
प्राह प्रहस्य भगवान् क्श्रुणु वत्सेति नारद
भगवान हसून म्हणाले, ‘ऐक, नारद, माझ्या लेकरा.’
गुढोत्पन्नो ऽपविद्धश्च दायादा बान्धवास्तु षट्
गुळापासून जन्मलेला किंवा टाकून दिलेला, असे वारस आणि नातेवाईक मिळून सहा प्रकारचे असतात.
गोत्रस्म्यं कुले वृत्तिः प्रतिष्ठ शाश्वती तथा
वंश, घराणं, उपजीविका आणि कायमची प्रतिष्ठा याही बाबतीत तसंच आहे.
स्वयेदत्तः पारशवः षडदायादबन्धवाः
स्वतः दिलेला आणि दुसऱ्यापासून जन्मलेला, असे मिळून हे सहा वारस आणि नातेवाईक असतात.
नामधारका एवेह न गोत्रकुलसंमताः
इथे फक्त नाव धारण करणारेच ओळखले जातात, वंश किंवा घराण्याने मान्यता मिळालेली नाही.
उवाचैषां विशेषं मे ब्रह्मन् व्याख्यातुमहसि
ब्रम्हन्, तुम्ही सांगितलं; आता मी त्यांच्यातील वेगळेपण समजावून सांगतो.
औरसो यः स्वयं जातः प्रतिबिम्बमिवात्मनः
जो स्वतःपासून, जणू स्वतःच्या प्रतिबिंबासारखा जन्मतो, तोच नैसर्गिक पुत्र असतो.
भार्या ह्यनातुरा पुत्रं जनयेत् क्षेत्रजस्तु सः
पत्नी आजारी नसताना जी मुलगा जन्माला घालते, त्याला क्षेत्रज पुत्र म्हणतात.
मित्रपुत्रं मित्रदत्तं कृत्रिमं प्राहुरुत्तमाः
मित्राचा मुलगा किंवा मित्राने दिलेला मुलगा, याला ज्ञानी लोक दत्तक पुत्र म्हणतात.
बाह्मतः स्वयमानीतः सो ऽपविद्धः प्रकीर्तितः
दुसऱ्याच्या घरातून जबरदस्तीने आणलेला, तो टाकून दिलेला म्हणून ओळखला जातो.
मूल्यैर्गृहीतः क्रीतः स्याद् द्विविधः स्यात् पुनर्भवः
पैशाने विकत घेतलेला, तो खरेदी केलेला म्हणतात; आणि पुनर्विवाहाने दोन प्रकारचे पुत्र होतात.