नमस्कृत्य ततः सर्वे तस्थुः प्राञ्जलयो मुने
मग सर्वांनी वाकून नमस्कार केला आणि हात जोडून उभे राहिले, हे मुनी.
ददर्श दग्धुं कोपेन सर्वांश्चैव सुरामुरान्
रागाने तो सर्व देव आणि असुरांना जाळायला पाहू लागला.
भयादन्ये हरं दृष्ट्वा गता वैवस्वतक्षयम्
हराला पाहून भीतीने इतर जण यमाच्या लोकात गेले.
दृष्टमात्रास्त्रिनेत्रेण भस्मीभूताभवन् क्षणात्
त्याच्या तिसऱ्या डोळ्याने पाहताच ते क्षणात राख झाले.
दुद्राव विक्लवगतिर्दक्षिणासहितो ऽम्बरे
तो घाबरून डगमगत दक्षिण दिशेसह आकाशात पळून गेला.
शरं पाशुपतं कृत्वा कालरूपी महेश्वरः
पाशुपत अस्त्र उचलून महेश्वर काळरूप धारण करून उभा राहिला.
अर्द्धेन गगने शर्वः कालरूपी च कथ्यते
शंभूने आपला अर्धा भाग आकाशात ठेवला आहे, म्हणून त्याला काळाचं रूप मानलं जातं.
लक्षणं च स्वरूपं च सर्वं व्याख्यातुमर्हसि
त्याचे सर्व गुणधर्म आणि खरे स्वरूप तू पूर्णपणे समजावून सांगावं.
येनाम्बरं मुनिश्रेष्ठ व्याप्तं लोकहितेप्सुना
मुनिश्रेष्ठा, ज्याने लोकांच्या कल्याणासाठी आकाश व्यापलं, तो कोण आहे हे सांग.
मेषो राशिः कुजक्षेत्रं तच्छिरः कालरूपिणः
मेष राशी, जी मंगळाचं क्षेत्र आहे, ती त्या काळरूप परमेश्वराचं डोकं मानली जाते.
सौम्यार्द्ध वृषनामेदं वदनं परिकीर्तितम्
चंद्राच्या अधिपत्याखाली असलेली वृषभ राशी त्याचं तोंड म्हणून ओळखली जाते.
मिथुनं भुजयोस्तदस्य गगनस्थस्य शूलिनः
आकाशात उभा असलेल्या त्रिशूली परमेश्वराचे हात मिथुन राशी मानले जातात.
सूर्यक्षेत्रं विभोर्ब्रह्मन् हृदयं परिगीयते
सूर्याचं क्षेत्र, हे ब्रह्मन्, त्या सर्वशक्तिमान परमेश्वराचं हृदय म्हणून गौरविलं जातं.
सोमपुत्रस्य सद्मैतद् द्वितीयं जठरं विभोः
चंद्रपुत्राचं घर दुसरं आहे, तेच त्या प्रभूचं पोट मानलं जातं.
द्वितीयं सुक्रसदनं तुला नाभिरुदाहृता
शुक्राचं दुसरं घर म्हणजे तुला राशी, ती नाभी म्हणून ओळखली जाते.
द्वितीयं वृश्चिको राशिर्मेढ्रं कालसवरूपिणः
दुसरी वृष्चिक राशी, ती काळरूप परमेश्वराचं जननेंद्रिय मानली जाते.
ऊरुयुगलमीशस्य अमरर्षे प्रगीयते
अमर ऋष्या, त्या प्रभूच्या दोन्ही मांड्या अशा प्रकारे वर्णिल्या जातात.
धनिष्ठार्धं शतभिषा जानुनी परमेष्ठिनः
धनिष्ठेचा अर्धा भाग आणि शतभिषा या परमेश्वराची गुडघी मानली जातात.
सौरेः सद्मापरमिदं कुम्भो जङ्घे च विश्रते
शनीचं मुख्य घर म्हणजे कुंभ राशी, ती पिंड म्हणून स्थिर आहे.
द्वितीयं जीवसदनं मीनस्तु चरणावुभौ
गुरुचं दुसरं घर म्हणजे मीन राशी, ती दोन्ही पाय मानली जाते.
विद्धश्चासौ वेदनाबुद्धिमुक्तः खे संतस्थौ तारकाभिश्चिताङ्गः
तीर लागून, वेदना आणि विचारमुक्त होऊन, तो आकाशात उभा राहिला आणि त्याचं अंग तारांनी सुशोभित झालं.
तेषां विशेषतो ब्रूहि लक्षणानि स्वरूपतः
आता तू त्यांचे गुण आणि खरे स्वरूप सविस्तर सांग.
यादृशा यत्र संचारा यस्मिन् स्थाने वसन्ति च
त्यांची हालचाल कशी असते आणि ते कुठे वास करतात हे सांग.
संचारस्थानमेवास्य धान्यरत्नाकरादिषु
त्यांची हालचाल धान्य, रत्न आणि अशा वस्तूंमध्येच होते.
नित्यं चरति फुल्लेषु सरसां पुलिनेषु च
तो नेहमी फुललेल्या फुलांमध्ये आणि सरोवरांच्या काठावर फिरत असतो.
तस्याधिवासभूमित्तु कुषीवलधराश्रयः
त्याचं निवासस्थान म्हणजे ही पृथ्वी, आणि त्याचा आधार म्हणजे शेतं.
वीणावाद्यधृङ् मिथुनं गीतनर्तकशिल्पिषु
वीणा वाजवण्यात कुशल असलेलं जोडपं, गायक, नर्तक आणि कलाकारांमध्ये वावरतं.
मिथुनं नाम विख्यातं राशिर्द्वेधात्मकः स्थितः
हे जोडपं नावाने प्रसिद्ध आहे, आणि तो राशी द्वैती स्वरूपात स्थिर आहे.
केदारवापीपुलिने विविक्तावनिरेव च
शेती, विहिरी आणि एकांत नदीकाठीही तो असतो.
वसते व्याधपल्लीषु गह्वरेषु गुहासु च
तो शिकाऱ्यांच्या वस्त्यांमध्ये, डोंगरातील गुंफांमध्ये आणि खडकांमध्ये राहतो.