नवाब्दिकस्य व्रतबन्धनं च वेदे च शास्त्रे विधिपारगो ऽबूत्
नऊ वर्षांचा झाल्यावर त्याने उपनयनसंस्कार केला आणि वेद व शास्त्रात पारंगत झाला.
ख्यातः पृथिव्यां पुरुषोत्तमो ऽसौ नाम्ना कुरुः संवरणस्य पुत्रः
तो पृथ्वीवर 'पुरुषोत्तम' म्हणून प्रसिद्ध झाला; त्याचं नाव 'कुरु' होतं, तो संवरणाचा मुलगा होता.
दारक्रियार्थमकरोद् यत्नं शुभकुले ततः
त्याने चांगल्या घराण्यात लग्नासाठी प्रयत्न केले.
कुरोरर्थाय वतवान् स प्रादात् कुरवे ऽपि ताम्
कुरुच्या भल्यासाठी त्याने तिची मागणी केली आणि तिला कुरुलाही दिलं.
रेमे तन्व्या सह तया पौलोम्या मघवानिव
तो त्या नाजूक बांध्याच्या पौलोमीसोबत अगदी इंद्रासारखा सुखाने राहू लागला.
विदित्वा योवराज्याय विधानेनाभ्यषेचयत्
हे जाणून, त्याने विधिपूर्वक त्याचा राज्याभिषेक केला.
पालयामास स महीं पुत्रवच्च स्वयं प्रजाः
त्याने पृथ्वी आणि प्रजेला स्वतःच्या मुलांसारखं जपलं.
स सर्वपालकश्चासीत् प्रजापालो महाबलः
तो सर्वांचा रक्षण करणारा, प्रजेला सांभाळणारा आणि बलवान राजा होता.
यावत्कीर्तिः सुसंस्था हि तावद्वासः सुरैः सह
त्याची कीर्ती ठामपणे प्रस्थापित असेपर्यंत तो देवांमध्येच राहिला.
विचचार महीं सर्वां कीर्त्यर्थं तु नराधिपः
राजाने कीर्ती मिळवण्यासाठी संपूर्ण पृथ्वीवर प्रवास केला.
तदासाद्य सुसंतुष्टो विवेशाभ्यान्तरं ततः
ते मिळवल्यावर तो पूर्ण समाधानी झाला आणि मग आत गेला.
प्लक्षजां ब्रह्मणः पुत्रीं हरिजिह्वां सरस्वतीम्
त्याने ब्रह्मदेवाच्या प्लक्षवृक्षातून जन्मलेल्या, हरिला प्रिय असलेल्या जिव्हेची मालकीण सरस्वतीकडे गेला.
स्थितां भगवतीं कूले तीर्थकोटिभिराप्लुताम्
ती भगवती तीरावर उभी होती, असंख्य पवित्र तीर्थांनी स्नान केलेली.
समाजगाम च पुनः ब्रह्मणो वेदिमुत्तराम्
आणि पुन्हा तो ब्रह्मदेवाच्या उत्तरेकडील वेदीवर गेला.
आकमन्ताद् योजनानि पञ्च च सर्वतः
तो सर्व बाजूंनी पाच योजनांच्या अंतरावर तिथे पोहोचला.
येनोत्तरतया वेदिर्गादिता सर्वपञ्चका
ती वेदी उत्तरेला असल्यामुळे सर्व विद्वान तिला 'उत्तरेची वेदी' म्हणतात.
यासु यष्टं सुरेशेन लोकनाथेन शंभुना
ज्या यज्ञांमध्ये देवांचा अधिपती आणि सर्व लोकांचा रक्षक शंभू यांनी यज्ञ केले,
विरजा दक्षिणा वेदिरनन्तफलदायिनी
विरजा ही दक्षिणेकडील वेदी आहे, जी अनंत फळ देणारी आहे.
समन्तपञ्चका चोक्ता वेदिरेवोत्तराव्यया
समंतपंचकाला उत्तरेकडील सर्वोच्च आणि अविनाशी वेदी म्हणून सांगितले आहे.
करिष्यामि कृषिष्यामि सर्वान् कामान् यथेप्सितान्
मी तुमच्या इच्छेनुसार सर्व इच्छा पूर्ण करीन, शेती करीन.
चक्रे कीर्त्यर्थमतुलं संस्थानं पार्थिवर्षभः पौण्ड्रकं याम्यमहिषं स्वयं कर्षितुमुद्यतः
कीर्ती मिळावी म्हणून राजांचा श्रेष्ठ पांड्रक याम्यमहिष नावाचा अद्वितीय यज्ञस्थळ तयार करून स्वतः नांगरायला सज्ज झाला.
प्रोवाच राजन् किमिदं भवान् कर्तुमिहोद्यतः
त्याने विचारले, 'राजा, तुम्ही येथे काय करायला सज्ज झाला आहात?'
प्रोवाच राजन् किमिदं भवान् कर्तुमिहोद्यतः
त्याने विचारले, 'राजा, तुम्ही येथे काय करायला सज्ज झाला आहात?'
कृषामि शौचं दानं च योगं च ब्रह्मचारिताम्
मी शुद्धता, दान, योग आणि ब्रह्मचर्य यांची शेती करतो.
लब्धो ऽष्टाङ्गेति सहसा अवहस्य गतस्ततः
अचानक आठ अंगाचा योग मिळाल्यावर तो हसला आणि तिथून निघून गेला.
कृषते ऽन्यान् समन्ताच्च सप्तक्रोशान् महीपतिः
राजाने सर्व बाजूंनी सात क्रोशांची जमीन नांगरली.
तदाष्टाङ्गं महाधर्मं समाख्यातं नृपेण हि
मग राजाने महान आठ अंगाचा धर्म घोषित केला.
देह्यहं वापयिष्यामि सीरं कृषतु वै भवान्
जमीन दे; मी सिऱा तयार करीन, तुम्ही शेत नांगरावे.
प्रसृतं तं भुजं दृष्ट्वा मया चक्रेण वेगतः
तो बाहू पुढे केलेला पाहून मी वेगाने माझ्या चक्राने त्यावर प्रहार केला.
ततः सव्यो भुजो राज्ञा दत्तश् छिन्नो ऽप्यसौ मया
मग राजाचा डावा हात दिला आणि मी तो कापला, तरी तो माझ्यामुळेच.