पातालं प्रविवेशाथ ततः स्वभवनं गतः
मग तो पाताळात गेला आणि आपल्या महालात पोहोचला.
अकार्यकारकेत्येवं भृयो मालवटं गतः
अयोग्य वागणारा म्हणून ओळखला जाऊन तो मालवटाकडे गेला.
समं जगाम तत् पुण्यं यक्षमण्डलमुत्तमम्
तो त्या पवित्र आणि श्रेष्ठ यक्षांच्या प्रदेशात एकत्र गेला.
अजीजनत् सुतं शुभ्रं महिषं कामरूपिणम्
त्याने एक शुभ्र, इच्छेनुसार रूप बदलणारा म्हशीसारखा मुलगा जन्माला घातला.
सा चाभ्यगाद् दितिवरं रक्षन्ती शीलमात्मनः
ती स्वतःचं शील राखत दिती या श्रेष्ठ स्त्रीकडे गेली.
खङ्ग निष्कृष्य तरसा महिषं समुपाद्रवत्
त्याने तलवार वेगाने उपसून त्या म्हशीवर झडप घातली.
रक्षिता गुह्यकैः साध्वी निवार्य महिषं ततः
त्या सतीला गुह्यकांनी वाचवलं आणि म्हशीला थांबवलं.
निपपात सरो दिव्यं ततो दैत्यैऽभवन्मृतः
तो एका दिव्य सरोवरात पडला आणि त्यामुळे तो दैत्य मेला.
यक्षानाश्रित्य तस्थौ स कालयन् श्वापदान् मुन्
तो यक्षांकडे आसरा घेऊन राहिला आणि वन्य प्राण्यांना दूर हाकलत होता, हे मुनी.
चितामारोपितः सा च श्यामा तं चारुहत् पतिम्
ती काळीवर्णाची स्त्री चितेवर ठेवली गेली आणि तिने आपल्या पतीसह चितेवर चढली.
व्यद्रावयत् स तान् यक्षान् खङ्गपाणिर्भयङ्करः
त्याने तलवार हातात घेऊन, भयंकर वाटणाऱ्या त्या यक्षांना पळवून लावले.
ऋते संरक्षितारं हि महिषं रम्भनन्दनम्
फक्त रंभेचा मुलगा, तो महिष, रक्षक म्हणून उरला होता.
यो ऽजयत् सर्वतो देवान् सेन्द्ररुद्रार्कमारुतान्
ज्याने सर्व देव, इंद्र, रुद्र, सूर्य आणि मरुतांसह, सर्वत्र जिंकले होते.
राज्ये ऽभिषिक्तश्च महासुरेन्द्रैर्विनिर्जितैः शम्बरतारकाद्यैः
शंबर, तारक आणि इतर असुरांना हरवून, मोठ्या असुरराजांनी त्याला राज्याभिषेक केला.
स्थानानि त्यक्तानि शशीन्द्रभास्करैर्धर्मश्च दूरे प्रतियोजितश्च
चंद्र, इंद्र आणि सूर्य यांनी आपापली स्थानं सोडली होती, आणि धर्म दूर फेकला गेला, विरोधात गेला.
जग्मुः पुरस्कृत्य रिचामहं ते द्रष्टुं तदा चक्रधरं श्रियः पतिम्
माझ्या पुढाकाराने, ऋचाचा उच्चार करत, ते सर्व त्या वेळी चक्रधारी, श्रीच्या पतीला भेटायला गेले.
दृष्टावा प्रणम्यैव च सिद्दिसाधकौ न्यवेदयंस्तन्महिषादिचेष्टितम्
त्याला पाहून, नमस्कार करून, सिद्धी साधणाऱ्या त्या दोघांनी महिषासुराच्या कृत्यांची माहिती दिली.
आक्रम्य नाकात्तु निराकृता वयं कृतावनिस्था महिषासुरेण
आम्ही स्वर्गातून हाकलले गेलो, महिषासुराने आम्हाला पृथ्वीवर राहायला भाग पाडले.
न चेद् व्रजामो ऽद्य रसातलं हि संकाल्यमाना युधि दानवेन
आज आपण पाताळात गेलो नाही, तर त्या दानवाने युद्धात आपला संहार केला असता.
दृष्ट्वाथ चक्रे सहसैव कोपं कालाग्निकल्पो हरिरव्ययात्मा
हे पाहून, अविनाशी हरि अचानक काळाग्नीप्रमाणे रागावला.
तथैव शक्रादिषु दैवतेषु महर्द्धि तेजो वदनाद् विनिःसुतम्
त्याचप्रमाणे, इंद्रादी देवतांच्या मुखातून मोठे तेज आणि ऐश्वर्य बाहेर पडले.
कात्यायनस्याप्रतिमस्य तेन महर्षिणा तेज उपाकृतं च
त्या अद्वितीय महर्षी कात्यायन यांनी ते तेज एकत्र केले.
तस्माच्च जाता तरलायताक्षी कात्यायनी योगविशुद्धदेहा
त्या तेजातून, मोठ्या डोलणाऱ्या डोळ्यांची, योगाने शुद्ध झालेल्या देहाची कात्यायनी जन्माला आली.
याम्येन केशा हरितेजसा च भुजास्तथाष्टादश संप्जज्ञिरे
तिचे केस यमाच्या तेजातून, हात हरिच्या तेजातून, आणि अशा प्रकारे तिचे अठरा हात निर्माण झाले.
ऊरब चजङ्घे च नितम्बसंयुते जाते जलेशस्य तु तेजसा हि
तिच्या कंबरेला जोडलेली मांडी आणि पाय जलाधीच्या तेजातून निर्माण झाले.
दिवाकराणमपि तेजसाङ्गुलीः कराङ्गुलीश्च वसुतेजसैव
तिच्या बोटांना सूर्याच्या तेजातून, आणि हाताच्या बोटांना पृथ्वीच्या तेजातून जन्म मिळाला.
साध्येन च भ्रयुगलं सुकान्तिमत् कन्दर्पबाणासनसन्निभं बभौ
तिच्या सुंदर भुवया साध्यांच्या तेजातून, आणि त्या कामदेवाच्या धनुष्यासारख्या झळकत होत्या.
कात्यायनीत्येव तदा बभौ सा नाम्ना च तेनैव जगत्प्रसिद्धा
तेव्हा ती कात्यायनी या नावाने प्रसिद्ध झाली, आणि त्या नावानेच जगभर ओळखली जाऊ लागली.
शक्तिं हुताशः श्वसनश्च चापं तूणौ तथाक्ष्य्यशरौ विवस्वान्
अग्नीने आपली शक्ती दिली, वायूने धनुष्य दिलं, आणि सूर्याने न संपणारी तुपं व बाण दिले.
ब्रह्मऽक्षमालां सकमण्डलुं च कालो ऽसिमुग्रं सह चर्मणा च
ब्रह्मदेवाने जपमाळ व कमंडलू दिलं, आणि काळाने भयंकर तलवार व ढाली दिली.