സ്വാധ്യായവേദവേത്തൃത്വം വിഷ്ണുപൂജാരതിഃ സ്മൃതാ
സ്വാധ്യായവും വേദജ്ഞാനവും വിഷ്ണുവിനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്നതുമാണ് അതിന് പ്രധാനമായത്.
വേദനം നീതിശാസ്ത്രാണാം ഹരഭക്തിരുദാഹൃതാ
നീതിശാസ്ത്രങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്നതും ഹരനോടുള്ള ഭക്തിയും പ്രധാനമായവയാണെന്ന് പറയുന്നു.
സ്വാധ്യായം ബ്രഹ്മവിജ്ഞാനം ഭക്തിര്ദ്വാഭ്യാമപി സ്ഥിരാ
സ്വാധ്യായവും ബ്രഹ്മജ്ഞാനവും ഈ രണ്ടിന്റെയും ഭക്തിയുടെയും വഴി ഉറപ്പു നേടുന്നു.
സരസ്വത്യാം സ്ഥിരാ ഭക്തിര്ഗാന്ധര്വോ ധര്മ ഉച്യതേ
സരസ്വതിയിലൊരു ഉറച്ച ഭക്തിയുണ്ട്; ഗാന്ധർവരുടേത് ധർമ്മം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
വിദ്യാധരാണാം ധര്മോ ഽയം ഭവാന്യാം ഭക്തിരേവ ച
വിദ്യാധരന്മാരുടെ ധർമ്മം ഇതാണ്; ഭവാനിയിലോ, ഭക്തിയേ മാത്രം പ്രധാനമാണ്.
കൌശല്യം സര്വശില്പാനാം ധര്മഃ കിംപുരുഷഃ സ്മൃതഃ
എല്ലാ കലകളിലും നൈപുണ്യം കിംപുരുഷന്മാരുടെ ധർമ്മം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
സര്വത്ര കാമചാരിതവം ധര്മോ ഽയം പൈതൃകഃ സ്മൃതഃ
എവിടെയും ഇഷ്ടപ്രകാരം ജീവിക്കുന്നത് പൈതൃകധർമ്മം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
നിയമാദ്ധര്മവേദിത്വമാര്ഥോ ധര്മഃ പ്രചക്ഷ്യതേ
നിയമം പാലിച്ചാൽ ധർമ്മം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയും; അതാണ് അർത്ഥധർമ്മം എന്ന് പറയുന്നത്.
അകാര്പണ്യമനായാസം ദയാഹിംസാ ക്ഷമാ ദമഃ
കഞ്ചനമില്ലായ്മ, എളുപ്പം, കരുണ, അഹിംസ, ക്ഷമ, ആത്മനിയന്ത്രണം—
ശങ്കരേ ഭാസ്കരേ ദേവ്യാം ധര്മോ ഽയം മാനവഃ സ്മൃതഃ
ശങ്കരനിലും ഭാസ്കരനിലും ദേവിയിലും ഇതാണ് മാനവധർമ്മം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
അഹങ്കാരമശൌണ്ഡീര്യം ധര്മോ ഽയം ഗുഹ്യകേഷ്വിതി
അഹങ്കാരവും വിനയമില്ലായ്മയും ഗുഹ്യകന്മാരുടെ ധർമ്മം എന്ന് പറയുന്നു.
സ്വാധ്യായം ത്ര്യമ്ബകേ ഭക്തിര്ധര്മോ ഽയം രാക്ഷസഃ സ്മൃതഃ
സ്വാധ്യായവും ത്ര്യമ്പകനെ ഭക്തിപൂർവ്വം സേവിക്കലും രാക്ഷസന്മാരുടെ ധർമ്മം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
പിശാചാനാമയം ധര്മഃ സദാ ചാമിഷഗൃധ്നുതാ
പിശാചുകൾക്കു ധർമ്മം എന്നും മാംസത്തിൽ അത്യന്തം ആസക്തിയാണു.
ബ്രഹ്മണാ കഥിതാഃ പുണ്യാ ദ്വാദശൈവ ഗതിപ്രദാഃ
ഈ പന്ത്രണ്ടു പുണ്യമായ മാർഗങ്ങൾ, ഉന്നതിയിലേക്ക് നയിക്കുന്നവ, ബ്രഹ്മാവ് പ്രസ്താവിച്ചു.
തത്ര യേ മാനവാ ധര്മാസ്താന് ഭൂയോ വക്തുമര്ഹഥ
ഇവയിൽ മനുഷ്യധർമ്മങ്ങളെ കുറിച്ച് വീണ്ടും വിശദമായി പറയേണ്ടതുണ്ട്.
യേ വസന്തി മഹീപൃഷ്ഠേ നരാ ദ്വീപേഷു സപ്തസു
ഭൂമിയിൽ, ഏഴു ദ്വീപുകളിലായി ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യർ—
ജലോപരി മഹീയം ഹി നൌരിവാസ്തേ സരിജ്ജലേ
ജലത്തിന്മേൽ, നദിയിൽ തേരുപോലെ ഭൂമി വിശ്രമിക്കുന്നു.
കര്ണികാകാരമത്യുച്ചം സ്ഥാപയാമാസ സത്ത്മ
കറ്ണികാപോലെയായും വളരെ ഉയരമുള്ളതുമായ ഒരു സ്ഥലം അവൻ സ്ഥാപിച്ചു.
സ്ഥാനാനി ദ്വീപസംജ്ഞാനി കൃതവാംശ്ച പ്രജാപതിഃ
പ്രജാപതി ദ്വീപങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.
തല്ലക്ഷം യോജനാനാം ച പ്രമാണേന നിഗദ്യതേ
അവയുടെ അളവ് എത്രയോ യോജനങ്ങളാണെന്ന് ഇപ്പോൾ വിശദീകരിക്കുന്നു.
തസ്യാപി ദ്വിഗുണഃ പ്ലക്ഷോ ബാഹ്യതഃ സംപ്രതിഷ്ഠിതഃ
അതിനകത്തുള്ള ഭൂഖണ്ഡത്തേക്കാൾ ഇരട്ട വലിപ്പമുള്ള പ്ലക്ഷദ്വീപ് പുറത്തായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ദ്വിഗുണഃ ശാല്മലിദ്വീപോ ദ്വിഗുണോ ഽസ്യ മഹോദധേഃ
അതിന്റെ പുറത്തായി, ഈ മഹാസമുദ്രത്തേക്കാൾ ഇരട്ട വലിപ്പമുള്ള ശാൽമലിദ്വീപ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ഘൃതോദോ ദ്വിഗുണശ്ചൈവ കുശദ്വീപാത് പ്രകീര്തിതഃ
കുശദ്വീപിനെക്കാൾ ഇരട്ട വലിപ്പമുള്ള നെയ്യ് സമുദ്രം അവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
തതോ ഽപി ദ്വിഗുണഃ പ്രോക്തഃ സമുദ്രോ ദധിസംജ്ഞിതഃ
അതിനും പുറത്തായി, തൈര് സമുദ്രം ഇരട്ട വലിപ്പത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
ഏതേ ച ദ്വിഗുണാഃ സര്വേ പരസ്പരമപി സ്ഥിതാഃ
ഇവയെല്ലാം പരസ്പരം ഇരട്ട വലിപ്പത്തിൽ തുടർച്ചയായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ജമ്ബൂദ്വീപാത് സമാരഭ്യ യാവത്ക്ഷീരാബ്ധിരന്തതഃ
ജംബുദ്വീപിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ക്ഷീരസമുദ്രം വരെ,
കോട്യശ്ചതസ്രോ ലക്ഷാണാം ദ്വിപഞ്ചാശച്ച രാക്ഷസ
നീചരാ, അവിടെ നാലു കോടി അഞ്ഞൂറ്റി അഞ്ഞൂറ്റി അയ്യായിരം എണ്ണം ഉണ്ട്.
ലക്ഷമണ്ഡകടാഹേന സമന്താദിഭിപൂരിതമ്
ലക്ഷമണ്ഡകടാഹം എന്ന അളവിൽ ചുറ്റും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഗദിഷ്യാമസ്തവ വയം ശൃമുഷ്വ ത്വം നിശാചര
നാം അവിടെ നിന്നു വരാം, നീ കേൾക്കു, രാത്രിയിലിറങ്ങുന്നവനേ.
ശാകാന്തേഷു ന തേഷ്വസ്തി യുഗാവസ്ഥാ കഥഞ്ചന
ശാഖകളുടെ അറ്റങ്ങളിൽ അവർക്കിടയിൽ യുകങ്ങളുടെ മാറ്റം ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകുന്നില്ല.