ഉദ്യമ്യ വേഗാത് പരിഘം ഹുതാശം സമാദ്രവത് തിഷ്ഠ തിഷ്ഠ ബ്രുവന് ഹി
അവൻ വലിയ വേഗത്തിൽ പരിഘം ഉയർത്തി അഗ്നിദേവന്റെ നേരെ ഓടി, 'നിർത്തൂ, നിർത്തൂ' എന്ന് വിളിച്ചു.
ഉത്പാട്യ ഭൂമ്യാം ച വിനിഷ്പിപേഷ തതോ ഽന്ധകഃ പാവകമാസസാദ
അവൻ അതു ഭൂമിയിൽ നിന്ന് പിളർത്തി അടിച്ചു തകർത്തു; പിന്നെ അന്ധകൻ അഗ്നിദേവന്റെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു.
സമാഹതോ ഽഗ്നിഃ പരിമുച്യ ശമ്ബരം തഥാന്ധകം സ ത്വരിതോ ഽഭ്യധാവത്
അഗ്നി അടിയേറ്റു ശംഭരനെ വിട്ടുവിട്ടു, പിന്നെ വേഗത്തിൽ അന്ധകന്റെ നേരെ ഓടി.
സ താഡിതോ ഽഗ്നിര്ദിതിജേശ്വരേണ ഭയാത് പ്രദുദ്രാവ രണാജിരാദ്വി
ദിതിപുതികളുടെ അധിപൻ അഗ്നിയെ അടിച്ചപ്പോൾ, ഭയപ്പെട്ട അഗ്നി യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
യാന് യാഞ്ശരേണ സ്പൃശതേ പരാക്രമീ പരാങ്മുഖാംസ്താന്കൃതവാന് രണാജിരാത്
യുദ്ധഭൂമിയിൽ പിൻവാങ്ങുന്നവരെ അതിവീരൻ തന്റെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് വീഴ്ത്തി.
സംപൂജ്യമാനോ ദനുപുങ്ഗവൈസ്തു തദാന്ധകോ ഭൂമിമുപാജഗാമ
അന്നപ്പോൾ ദാനവശ്രേഷ്ഠന്മാരാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട അന്ധകൻ ഭൂമിയിലേക്കു സമീപിച്ചു.
സഹാപ്സരോഭിഃ പരിചാരണായ പാതാലമഭ്യേത്യ സമാവസന്ത
അപ്സരസുകളോടൊപ്പം അവർ സേവനത്തിനായി പാതാളത്തിലേക്ക് ചെന്നു, അവിടെ താമസിച്ചു.
പാതിതോ ഭുവി സൂര്യോണ തത്കദാ കുത്ര കുത്ര ച
സൂര്യൻ ഭൂമിയിൽ വീണപ്പോൾ, അപ്പോൾ എവിടെയും എങ്ങനെയും ആ സംഭവമുണ്ടായി?
കിമര്ഥം പാതിതോ ഭൂമ്യാമാകാശാദ് ഭാസ്കരേണ ഹി
ഭാസ്കരൻ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് സൂര്യനെ ഭൂമിയിലേക്കു വീഴ്ത്തിയത് എന്തിനായിരുന്നു?
യഥോക്തവാന് സ്വയംഭൂര്മാം കഥ്യമാനാം മയാനഘ
സ്വയംഭൂവു തന്നെ പറഞ്ഞതുപോലെ, പാപരഹിതനേ, ഞാൻ കേട്ടതുപോലെ പറയാം.
തസ്യ പുത്രോ ഗുണജ്യേഷ്ഠഃ സുകേശിരഭവത്തതഃ
അവന്റെ ഗുണങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മകൻ സുകേശൻ അപ്പോൾ ജനിച്ചു.
പ്രാദാദജേയത്വമപി ശത്രുഭിശ്ചാപ്യവധ്യതാമ്
അവനു ശത്രുക്കളാൽ പോലും ജയിക്കാനാവാത്തതും കൊല്ലാനാവാത്തതുമായ ശക്തി ലഭിച്ചു.
രേമേ നിശാചരൈഃ സാര്ദ്ധൂ സദാ ധര്മപഥി സ്ഥിതഃ
അവൻ നിശാചരന്മാരോടൊപ്പം സദാ ധർമ്മപഥത്തിൽ നില്ക്കുമ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു.
തത്രാശ്രമാംസ്തു ദദൃശോ ഋഷീണാം ഭാവിതാത്മനാമ്
അവിടെ ആത്മാവു ശുദ്ധരായ ഋഷിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങൾ അവൻ കണ്ടു.
കഥയന്തു ഭവന്തോ മേ ന ചൌവാജ്ഞാപയാമ്യഹമ്
ദൈവങ്ങളേ, നിങ്ങൾ എനിക്കു പറയൂ; ഞാൻ നിങ്ങളോട് നിർബന്ധിക്കുന്നില്ല.
കേന പൂജ്യസ്തഥാ സത്സു കേനാസൌ സുഖമേധതേ
സദ്പുരുഷന്മാരിൽ ആരാണ് എങ്ങനെ ആദരിക്കപ്പെടുന്നത്? ആരാണ് എങ്ങനെ സുഖം നേടുന്നത്?
പ്രോചുര്വിമൃസ്യ ശ്രേയോര്ഽഥമിഹ ലോകേ പരത്ര ച
ഈ ലോകത്തും പരലോകത്തും ഏറ്റവും നല്ലത് ആലോചിച്ചശേഷം അവർ പറഞ്ഞു.
യദ്ധി ശ്രേയോ ഭവേദ് വീര ഇഹ ചാമുത്ര ചാവ്യയമ്
ഇവിടെയും അവിടെയും നശിക്കാത്തതും പരമശ്രേയസ്സും നൽകുന്നതെന്താണോ, വീരനേ, അതാണ് പ്രധാനമായത്.
തസ്മിന് സമാശ്രിതഃ സത്സു പൂജ്യസ്തേന സുഖീ ഭവേത്
സദ്പുരുഷന്മാരിൽ ആ ശ്രേയസ്സിൽ ആശ്രയിക്കുന്നവൻ അതിനാൽ ആദരിക്കപ്പെടുകയും സന്തോഷം നേടുകയും ചെയ്യും.
യമാശ്രിത്യ ന സീദന്തി ദേവാദ്യാസ്തു തദുച്യതാമ്
ദേവന്മാരും മറ്റുള്ളവരും ആശ്രയിച്ച് തകർന്നുപോകാത്തത് എന്താണെന്ന് പറയണം.
സ്വാധ്യായവേദവേത്തൃത്വം വിഷ്ണുപൂജാരതിഃ സ്മൃതാ
സ്വാധ്യായവും വേദജ്ഞാനവും വിഷ്ണുവിനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്നതുമാണ് അതിന് പ്രധാനമായത്.
വേദനം നീതിശാസ്ത്രാണാം ഹരഭക്തിരുദാഹൃതാ
നീതിശാസ്ത്രങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്നതും ഹരനോടുള്ള ഭക്തിയും പ്രധാനമായവയാണെന്ന് പറയുന്നു.
സ്വാധ്യായം ബ്രഹ്മവിജ്ഞാനം ഭക്തിര്ദ്വാഭ്യാമപി സ്ഥിരാ
സ്വാധ്യായവും ബ്രഹ്മജ്ഞാനവും ഈ രണ്ടിന്റെയും ഭക്തിയുടെയും വഴി ഉറപ്പു നേടുന്നു.
സരസ്വത്യാം സ്ഥിരാ ഭക്തിര്ഗാന്ധര്വോ ധര്മ ഉച്യതേ
സരസ്വതിയിലൊരു ഉറച്ച ഭക്തിയുണ്ട്; ഗാന്ധർവരുടേത് ധർമ്മം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
വിദ്യാധരാണാം ധര്മോ ഽയം ഭവാന്യാം ഭക്തിരേവ ച
വിദ്യാധരന്മാരുടെ ധർമ്മം ഇതാണ്; ഭവാനിയിലോ, ഭക്തിയേ മാത്രം പ്രധാനമാണ്.
കൌശല്യം സര്വശില്പാനാം ധര്മഃ കിംപുരുഷഃ സ്മൃതഃ
എല്ലാ കലകളിലും നൈപുണ്യം കിംപുരുഷന്മാരുടെ ധർമ്മം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
സര്വത്ര കാമചാരിതവം ധര്മോ ഽയം പൈതൃകഃ സ്മൃതഃ
എവിടെയും ഇഷ്ടപ്രകാരം ജീവിക്കുന്നത് പൈതൃകധർമ്മം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
നിയമാദ്ധര്മവേദിത്വമാര്ഥോ ധര്മഃ പ്രചക്ഷ്യതേ
നിയമം പാലിച്ചാൽ ധർമ്മം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയും; അതാണ് അർത്ഥധർമ്മം എന്ന് പറയുന്നത്.
അകാര്പണ്യമനായാസം ദയാഹിംസാ ക്ഷമാ ദമഃ
കഞ്ചനമില്ലായ്മ, എളുപ്പം, കരുണ, അഹിംസ, ക്ഷമ, ആത്മനിയന്ത്രണം—
ശങ്കരേ ഭാസ്കരേ ദേവ്യാം ധര്മോ ഽയം മാനവഃ സ്മൃതഃ
ശങ്കരനിലും ഭാസ്കരനിലും ദേവിയിലും ഇതാണ് മാനവധർമ്മം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.