സമീക്ഷ്യ ച ദിശഃ സര്വാസ്തതോ ഽനങ്ഗമപശ്യത
എല്ലാ ദിക്കുകളും നോക്കി, അവിടെ കാമദേവനെ കണ്ടില്ല.
യം ദദര്ശ ജഗന്നാഥോ ദേവോ നാരായണോ ഽവ്യയഃ
ആയാളെയാണ് ലോകനാഥനായ, അക്ഷയനായ നാരായണൻ കണ്ടത്.
സ ശങ്കരേണ സംദഗ്ധോ ഹ്യനങ്ഗത്വമുപാഗതഃ
ശങ്കരൻ കാമദേവനെ ദഹിച്ചപ്പോൾ, അവൻ ശരീരരഹിതനായി.
ദഗ്ധസ്തു കാരണേ കസ്മിന്നേതദ്വ്യാഖ്യാതുമര്ഹസി
എന്തുകൊണ്ടാണ് കാമദേവൻ ദഹിക്കപ്പെട്ടത്? ഇതിന്റെ കാരണം ദയവായി വിശദീകരിക്കണം.
വിനാശ്യ ദക്ഷയജ്ഞം തം വിചചാര ത്രിലോചനഃ
ദക്ഷന്റെ യാഗം നശിപ്പിച്ചശേഷം, മൂന്നുകണ്ണുള്ളവൻ അങ്ങിങ്ങെ അലഞ്ഞു.
അപത്നീകം തദാസ്ത്രേണ ഉന്മാദേനാഭ്യതാഡയത്
അപ്പോൾ, ആ ആയുധം കൊണ്ട്, ഭാര്യയില്ലാത്തവനെ ഉന്മാദത്തിൽ അടിച്ചു.
വിചചാര തദോന്മത്തഃ കാനനാനി സരാംസി ച
അതിനുശേഷം, ഉന്മാദത്തിൽ അവൻ കാടുകളും തടാകങ്ങളും ചുറ്റി അലഞ്ഞു.
ന ശര്മ ലേഭേ ദേവര്ഷേ ബാണവിദ്ധ ഇവ ദ്വിപഃ
ദൈവമുനിവേ, അമ്പുകൊണ്ടു കുത്തിയാനെപ്പോലെ, അവൻ ആശ്വാസം കണ്ടെത്തിയില്ല.
നിമഗ്നേ ശങ്കരേ ആപോ ദഗ്ധാഃ കൃഷ്ണാത്വമാഗതാഃ
ശങ്കരൻ ആഴത്തിൽ മുങ്ങിയപ്പോൾ, വെള്ളങ്ങൾ ദഹിക്കപ്പെട്ടു കറുത്തതായി.
ആസ്യന്ദത് പുണ്യതീര്ഥാ സാ കേശപാശമിവാവനേ
ആ പുണ്യനദി ഭൂമിയിൽ ഒരു മുടിയണിയുപോലെ ഒഴുകി.
പുലുനേഷു ച രമ്യേഷു വാപീഷു നലിനീഷു ച
അലങ്കാരമായ മണലിടുക്കളിലും, കുളങ്ങളിലും, താമരക്കുളങ്ങളിലും,
വിചാരന് സ്വേച്ഛയാ നൈവ ശര്മ ലേഭേ മഹേശ്വരഃ
സ്വേച്ഛയാൽ അങ്ങിങ്ങെ അലഞ്ഞിട്ടും, മഹേശ്വരൻ ആശ്വാസം കണ്ടെത്തിയില്ല.
ക്ഷണം ധ്യായതി തന്വങ്ഗീം ദക്ഷകന്യാം മനോരമാമ്
ഒരു നിമിഷം, ശരീരസൗന്ദര്യമുള്ള ദക്ഷകുമാരിയെ ധ്യാനിച്ചു.
സ്വപ്നേ തഥേദം ഗദതി താം ദൃഷ്ട്വാ ദക്ഷകന്യകാമ്
സ്വപ്നത്തിലുപോലും, ദക്ഷന്റെ മകളെ കണ്ടപ്പോൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
മുഗ്ധേ ത്വയാ വിരഹിതോ ദഗ്ധോ ഽസ്മി മദനാഗ്നിനാ
"നിഷ്കളങ്കിനിയേ, നിന്നിൽ നിന്ന് വേർപിരിഞ്ഞ്, കാമാഗ്നിയിൽ ഞാൻ ദഹിക്കുന്നു."
പാദപ്രണാമാവനതമഭിഭാഷിതു മര്ഹസി
"നിന്റെ പാദങ്ങളിൽ വണങ്ങുന്നവനോട് നീ സംസാരിക്കണം."
ആലിങ്ഗ്യസേ ച സതതം കിമര്ഥം നാഭിഭാഷസേ
"എപ്പോഴും നിന്നാൽ അണക്കപ്പെടുമ്പോഴും, നീ എന്തുകൊണ്ട് സംസാരിക്കുന്നില്ല?"
വിശേഷതഃ പതിം ബാലേ നനുപ ത്വമതിനിര്ഘൃണാ
"പ്രിയ ബാലേ, ഭർത്താവിനോട് പ്രത്യേകിച്ച്, നീ അത്യന്തം കഠിനമല്ലേ?"
വിനാ ത്വയാ ന ജീവേയം തദസത്യം ത്വയാ കൃതമ്
നിനക്ക് കൂടാതെ ഞാൻ ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല; നീ ചെയ്തതു സത്യം അല്ല.
നാന്യഥാ നശ്യതേ താപഃ സത്യേനാപി ശപേ പ്രിയേ
ഇല്ലെങ്കിൽ ഈ വേദന ഒരിക്കലും മാറില്ല; സത്യമായി ഞാൻ നിന്നോട് സത്യം പറയുന്നു, പ്രിയേ.
ഉത്കൂജതി തഥാരണ്യേ മുക്തകണ്ഠം പുനഃ പുനഃ
അവൻ കാട്ടിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും മുഴങ്ങിക്കൊണ്ട് മുഴുവൻ ശബ്ദത്തിൽ കരഞ്ഞു.
വിവ്യാധ ചാപം തരസാ വിനാമ്യ സംതാപനാമ്നാ തു ശരേണ ഭൂയഃ
അവൻ വേഗത്തിൽ വില്ല് വളച്ച് വേദന എന്ന അമ്പുകൊണ്ട് വീണ്ടും അതിനെ തുളച്ചു.
സംതാപയംശ്ചാപി ജഗത്സമഗ്രം ഫൂത്കൃത്യ ഫൂത്കൃത്യ വിവാസതേ സ്മ
മുഴുവൻ ലോകത്തെയും വേദനിപ്പിച്ച്, അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും കത്തിക്കൊണ്ട് എല്ലാവരെയും അകറ്റി.
തതോ ഭൃശം കാമശരൈര്വിതുന്നോ വിജൃമ്ഭമാണഃ പരിതോ ഭ്രമംശ്ച
ശക്തമായ ആഗ്രഹത്തിന്റെ അമ്പുകൾ കൊണ്ടു തളർന്നു, അവൻ ചുറ്റും ചുറ്റും അലഞ്ഞു.
ഭ്രാതൃവ്യ വക്ഷ്യസി വചോ യദദ്യ തത് ത്വം കുരുഷ്വാമിതവിക്രമോ ഽസി
സഹോദരാ, നീ ഇന്ന് പറയുന്നത് എന്താണെങ്കിലും അതു ചെയ്യൂ; നീ അളവറ്റ ശക്തിയുള്ളവനാണ്.
ആജ്ഞാപയസ്വാതുലവീര്യ ശംഭോ ദാസോ ഽസ്മി തേ ഭക്തിയുതസ്തഥേശ
അപരിമിതമായ ശക്തിയുള്ള ശംഭോ, കല്പന ചെയ്യൂ; ഞാൻ ഭക്തിയോടെ നിന്റെ ദാസനാണ്, പ്രഭോ.
വിജൃമ്ഭണോന്മാദസരൈര്വിഭിന്നോ ധൃതിം ന വിന്ദാമി രതിം സുഖം വാ
വികാരത്തിന്റെ അമ്പുകൾ കൊണ്ടു തകർന്നു, എനിക്ക് സ്ഥിരതയോ സന്തോഷമോ സുഖമോ ഒന്നും കിട്ടുന്നില്ല.
നാന്യഃ പുമാന് ധാരയിതും ഹി ശക്തോ മുക്ത്വാ ഭവന്തം ഹി തതഃ പ്രതീച്ഛ
നിനക്ക് ഒഴികെ മറ്റാരും ഇതു സഹിക്കാൻ കഴിയില്ല; അതുകൊണ്ട് നീ ഇതു സ്വീകരിക്കണം.
തോഷം ജഗാമാശു തതസ്ത്രിശൂലീ തുഷ്ടസ്തദൈവം വചനം ബഭാഷേ
പിന്നീട് ത്രിശൂലധാരി ഉടൻ സന്തോഷിച്ചു, സന്തോഷത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
തസ്മാദ്വരം ത്വാം പ്രതിപൂജനായ ദാസ്യാമി ലോക്യ ച ഹാസ്യകാരി
അതിനാൽ, നിന്റെ ആരാധനയ്ക്കു പ്രതിഫലമായി ലോകത്ത് എല്ലാവർക്കും ചിരി വരുത്തുന്ന ഒരു വരം ഞാൻ നല്കും.