യോഗാഭ്യാസരതൌ നിത്യം ഹരികൃഷ്ണൌ ബഭൂവതുഃ
ഹരിയും കൃഷ്ണനും എപ്പോഴും യോഗാഭ്യാസത്തിൽ ലീനരായിരുന്നു.
തപ്യേതാം ച തപഃ സൌമ്യൌ പുരാണവൃഷിസത്ത്മൌ
അവ സൗമ്യന്മാർ, പുരാതന വൃഷഭസ്വഭാവമുള്ളവർ, തപസ്സ് ആചരിച്ചു.
ഗൃമന്തൌ തത്പരം ബ്രഹ്മ ഗങ്ഗായാ വിപുലേ തടേ
അവിടെ, വിശാലമായ ഗംഗയുടെ തീരത്ത്, ഇരുവരും പരമാത്മാവിൽ ലയിച്ചവരായി വീട്ടിൽ പാർത്തി.
താപിതം തപസാ ബ്രഹ്മന് ശക്രഃ ക്ഷോഭം തദാ യയൌ
ബ്രാഹ്മണനേ, അവരുടെ തപസ്സുകൊണ്ട് പീഡിതനായ ഇന്ദ്രൻ അപ്പോൾ അലമുറയുയർത്തി.
രമ്ഭാദ്യാപ്സരസഃ ശ്രേഷ്ഠാഃ പ്രേഷയത്സ മഹാശ്രമമ്
അവൻ രംഭയെയും മറ്റു ശ്രേഷ്ഠയായ അപ്സരസുകളെയും ആ മഹാശ്രമത്തിലേക്ക് അയച്ചു.
സമം സഹചരേണൈവ വസന്തേനാശ്രമം ഗതഃ
തന്റെ കൂട്ടുകാരനായ വസന്തനോടൊപ്പം ഇന്ദ്രൻ ആ ആശ്രമത്തിലെത്തിച്ചു.
ബദര്യാശ്രമമാഗമ്യ വിചിക്രീഡുര്യഥേച്ഛയാ
ബദര്യാശ്രമത്തിലെത്തിയ ശേഷം അവർ ഇഷ്ടംപോലെ ആടിപ്പാടി.
നിഷ്പത്രാഃ സതതം രേജുഃ ശോമഭയന്തോ ധരാതലമ്
എപ്പോഴും ഇലകളില്ലാതെ മരങ്ങൾ ഭൂപ്രദേശത്ത് തങ്ങളുടെ ഭംഗിയാൽ തിളങ്ങി.
വസന്തകേസരീ പ്രാപ്തഃ പലാശകുസുമൈര്മുനേ
മഹർഷേ, വസന്തകാലം പലയാശപ്പൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് എത്തിയിരിക്കുന്നു.
തമേവ ഹസതേത്യുച്ചൈഃ വസന്തഃ കുന്ദകുഡ്മലൈഃ
വസന്തൻ കുന്ദപ്പൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് ഉച്ചത്തിൽ ചിരിച്ചു.
യഥാ നരേന്ദ്രപുത്രാണി കനകാഭരണാനി ഹി
രാജകുമാരന്മാർ പൊന്നാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ,
സ്വമിസംലബ്ധസംമാനാ ഭൃത്യാ രാജസുതാനിവ
സ്വാമിയുടെ ആദരമേറ്റു ഭൃത്യന്മാർ രാജകുമാരന്മാരെപ്പോലെ ആകുന്നു.
ഭൃത്വാ വസന്തനൃപതേഃ സംഗ്രാമേ ഽസൃക്പ്ലുതാ ഇവ
വസന്തരാജാവിന്റെ യുദ്ധത്തിൽ രക്തം ചൊരിഞ്ഞവരെപ്പോലെ അവർ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
പുലകാഭിര്വൃതാ യദ്വത് സജ്ജനാഃ സുഹൃദാഗമേ
സുഹൃത്ത് വരുമ്പോൾ സജ്ജനന്മാർക്ക് രോമാഞ്ചം വരുന്നതുപോലെ,
വക്തുകാമാ ഇവാങ്ഗുല്യാ കോ ഽസ്മാകം സദൃശോ നഗഃ
അവരുടെ വിരലുകൾ കൊണ്ട് 'ഞങ്ങളോട് തുല്യമായ പർവതം ആരാണ്?' എന്ന് ചോദിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ.
നീലാശോകകചാ ശ്യാമാ വികാസികമലാനനാ
നീലാശോകമരങ്ങളുടെ കേശംപോലുള്ള കറുത്തതും, താമരപൂവുപോലെ വിരിഞ്ഞ മുഖവുമുള്ളവരായിരുന്നു അവർ.
പ്രഫുല്ലകുന്ദദശനാ മഞ്ജരീകരശോഭിതാ
പൂത്ത കുന്ദപ്പൂവുപോലുള്ള പല്ലുകളും, മഞ്ജരികളുടെ ഭംഗിയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായവരായിരുന്നു.
പുംസ്കോകിലസ്വനാ ദിവ്യാ അങ്കോലവസനാ ശുഭാ
പുരുഷകോക്കിലങ്ങളുടെ സ്വരമുള്ള ദിവ്യരൂപികളും, അങ്കോളപൂക്കളാൽ നിർമ്മിത വസ്ത്രം ധരിച്ച സുന്ദരികളും.
പ്രാഗ്വംശരസനാ ബ്രഹ്മന് മത്തഹംസഗതിസ്തഥാ
ബ്രാഹ്മണനേ, പൂർവദിശയിലെ വംശപ്പുല്ലുകൊണ്ടുള്ള കട്ടിയുമുള്ളവരും, മദംപിടിച്ച ഹംസംപോലുള്ള നടപ്പുമുള്ളവരുമായിരുന്നു.
വസന്തലക്ഷ്മീഃ സംപ്രാപ്താ ബ൩ഹ്മന് ബദരികാശ്രമേ
ബ്രാഹ്മണനേ, വസന്തലക്ഷ്മി ബദര്യാശ്രമത്തിലെത്തിയിരിക്കുന്നു.
സമീക്ഷ്യ ച ദിശഃ സര്വാസ്തതോ ഽനങ്ഗമപശ്യത
എല്ലാ ദിക്കുകളും നോക്കി, അവിടെ കാമദേവനെ കണ്ടില്ല.
യം ദദര്ശ ജഗന്നാഥോ ദേവോ നാരായണോ ഽവ്യയഃ
ആയാളെയാണ് ലോകനാഥനായ, അക്ഷയനായ നാരായണൻ കണ്ടത്.
സ ശങ്കരേണ സംദഗ്ധോ ഹ്യനങ്ഗത്വമുപാഗതഃ
ശങ്കരൻ കാമദേവനെ ദഹിച്ചപ്പോൾ, അവൻ ശരീരരഹിതനായി.
ദഗ്ധസ്തു കാരണേ കസ്മിന്നേതദ്വ്യാഖ്യാതുമര്ഹസി
എന്തുകൊണ്ടാണ് കാമദേവൻ ദഹിക്കപ്പെട്ടത്? ഇതിന്റെ കാരണം ദയവായി വിശദീകരിക്കണം.
വിനാശ്യ ദക്ഷയജ്ഞം തം വിചചാര ത്രിലോചനഃ
ദക്ഷന്റെ യാഗം നശിപ്പിച്ചശേഷം, മൂന്നുകണ്ണുള്ളവൻ അങ്ങിങ്ങെ അലഞ്ഞു.
അപത്നീകം തദാസ്ത്രേണ ഉന്മാദേനാഭ്യതാഡയത്
അപ്പോൾ, ആ ആയുധം കൊണ്ട്, ഭാര്യയില്ലാത്തവനെ ഉന്മാദത്തിൽ അടിച്ചു.
വിചചാര തദോന്മത്തഃ കാനനാനി സരാംസി ച
അതിനുശേഷം, ഉന്മാദത്തിൽ അവൻ കാടുകളും തടാകങ്ങളും ചുറ്റി അലഞ്ഞു.
ന ശര്മ ലേഭേ ദേവര്ഷേ ബാണവിദ്ധ ഇവ ദ്വിപഃ
ദൈവമുനിവേ, അമ്പുകൊണ്ടു കുത്തിയാനെപ്പോലെ, അവൻ ആശ്വാസം കണ്ടെത്തിയില്ല.
നിമഗ്നേ ശങ്കരേ ആപോ ദഗ്ധാഃ കൃഷ്ണാത്വമാഗതാഃ
ശങ്കരൻ ആഴത്തിൽ മുങ്ങിയപ്പോൾ, വെള്ളങ്ങൾ ദഹിക്കപ്പെട്ടു കറുത്തതായി.
ആസ്യന്ദത് പുണ്യതീര്ഥാ സാ കേശപാശമിവാവനേ
ആ പുണ്യനദി ഭൂമിയിൽ ഒരു മുടിയണിയുപോലെ ഒഴുകി.